This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
C^>^^'l
ii
HARVARD COLLEGE LIBRARY
\WM
FBOM THB BBQUBSTOF
JAMES WALKER
(Cl«Mofl814) Prendent ofHarvard CoUege
"Pnifw— ei) bdii^ (Iwn to wotlBi la the TlnHiwtiMl
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
BiBLIOTllBCA 0IUTBR8ALI8, INTBGRA, ORIFOBIIIS, OOliliODA, OBCOROMICA,
msm SS. PATRUM, DOGTORUM SGRIPTORUMQUB EGGLESIA8TIC0RUM
AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII ni TEMPORA
tLOftuninnr; RECUSIO CHROROLOGICA
imflllM QUiS EISTrrERE MONUIIENTORUN CATHOUCiE HUMTiONIS PBII DUODBOM. PRiOIU
ECCLESliE SiECULA,
JiniT4 mTNHItS 4CCimATItBIIIAS« UITBR SB GimOIIB HOIIIIIILLIS €OftlGIBI» llAlWSGIUrTIS GOLUTAS,
PBBQUAII DaWBNTBB GUTIGATA; OMSBBTATIOinSI», GOHIIBIITABIIS LBGTWHIBIISQIIB TABIAIITIBIIS GOMTIIIBIITBB DXIISTBATA; OrBBIBOS POST AMPLI8SIIIAS EBITIOIIU QOiB TBIBIIS WmSSUIIS SJWIIUi MttBimiB ABBOLIITAS
BBTBCTUv AOCTA;
PABTIGOLABIBIIS ABALmCISv SIMULOS SITB TOMOS, SlfB AOCTOBBS AUCOIIIS
SOBSBQOBIITIBOSt BOMATA;
CAnTOIJS IMTBA irSOM TBXTOM BITB OMPOSITISt MBGNOM BT TITOL» SIMOOUBOM PAOIMABOII ■ABilMBM I
OMTINCOBMTIBOS SOBJBCTAMQDB HATBBIAM SMMlPlCAMTIBOSt AOOBMATA;
OPBBIBOS GOH OOBIIS TOM APOCBtPnU* ALIQUA TBBO AOGTOBITATB IM OBMIMB AO TBAilTtOMBII
BGGLUIASTICAH POLLBMTIBOSt AHPUFICATA:
OOOOOS IMOMaiOS OBMBBAUBOS LOCOPLBTATA : ALTKBO SGILIGBT RERUII» QOO GOMSOLTO,
OMOSQOUmOB PATBOM IN QOOOLIiBT TBBHA SGBIPSBBIT ONO IMTOITO GOMSPKUTDB; ALTBBi
SCRIPTURiE SACRiE, bx qoo lbgtobi gohpbbibb sit oifiOH quinah patbbs
BT IN QOIiOS OPBBUH SOOBOH LOGIS SIN6UL0S SINOOLOBOII UBiOBOH SCBIPTUBJI TBITOS GOHHBNTATI SINT. CMTM» ACCOBATIiSIHA, CMBBISQOB OHNIBOS rAGILB ANTBPONBNiA t Sl PBBPBNOANTOB : CMABACTBBOH MITIOrrAi I CHAOTiB QOALITAi, WTB6BITAS TBXTUSt rBBPBCTIO GOBBEGTIONIS , OrBBOH BBCOSOBUM TUH TABIBTAS
TOH HOHBBOS, POBHA VOLOHINOH rEBQUAH COHHOOA SlilQOB IN TOTO OrBBIS OBGOBSO GONSTANTBB
! SUIILIS, rBKTII BXMUITAS, rBJMBBTlHQUB ISTA COLLBCTIO, UNA» HBTHOilCA BT CMBONOLOCreAt
SBXCBNTOBOH FBAOHBNTOBOH OrOSCOLOBDHQUB MACTBNUS BIG ILLM: SrABSOBUH,
rBIHOH AOTBH 01 NOSTBA BIBLIOTMBGA, BZ OrBBIiUS AO OHNBS J^TATBS*
LOCOS» UNGOAS POBHASQOB rBBTINBNTIBOS « COAiONATOBOH.
SERIES PRIMA,
RiSS, DOCTORES SrRIPTOIIiSSOI riJLLlANO AD (;re&>rium na
Vccurante %^%S. SDUgnCt
IN Wk PRODKUirr PATRISS, DOCTORES SrRIPTORESQUB WJCJUSBIM UTINiE AT£irriiLLIANO AD (;re&>rium nagnlm.
fmHillllM COMPLBTORUM IN ilNOULOi iCIBNTIA BCCLBSIASTICA RAMOS lUITORB.
PATROLOGIiB TOBfUS XLIL
S. ADRELII AUGUSTINI tomus octayus.
PARISIU EXCCSUSt YBNIT APDD BDITORBMt tH VU DICTA D^AMBOISE, PROPE PORTAM VULGO D^EfifEH NOUINATAN,
SBO Pvrrr-MoiiTROuoB.
I8V5
<a XX 0 • \
^
HAirVAR0,C0LLE6E LIBBABY
J
"^K
SANCTI AURELH
AUGUSTINl
HIPPONENSIS EPISCOPI
OPERA OMNIA,
POST LOVANIENSIUM THEOL060RUM RECENSIONEM,
CAjlTlOAU VSmO AD MANCISCRIPTM G0D1CB8 GA1XIC08 , VATIGAMO89 BBLGI008» BTft.» HIGNON AD BDITI0RB8 AlfTIQOIOBBS BT CA8TIOATIOBB89
OmU R STUMO
MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI
B GONGRBOATIOIIB 8. MAURI.
Cbttio noDiffima» cmenbata et auctior^ ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOVBBOBD OLBBI IIIfiyBBSBS,
8ITE CCBSfJOM GOMrLBTORUlf IN 8INaUL08 8GIBNTIA BGGLB8IA8TIGJB BAMOS BDITORV.
TOMUS OCTAVUS*
46 voL. Prix : 86 fr.
^ PARISIIS
VEMTT AWJD EDITOREH IN VICO WCTO MONTROCGE , JUXTA PORTAM INFERNt,
CrALMCB '. PniS LA. BABBliHB D^BNVBB. iUL
ELENCHUS OPEROI
OUJE IN HOC OCTAVO TOMO CONTINENTUR.
Db HiBftESIBUS AD QuOBVtmeOII UBER CINI78. Psg. 21
TBACT4TII8 ABVEB8I» lUDAOS. 51
" DB UtIUTATB CBEDBRDI AD HOROBATIJII LIDEB mfUS. 63
' Db dvabds AmiiABUS gontba If Aiiiaiicos ubeb cncs. 9S
.AtTTA SBO DlSHITATIO GONTBA FOBTCNATDH HANICBiBini UBBB mms. Ill
' CONTBA AdMANTUM MANICBitl DISGIPULUM L1BEB UNU8. 129
- CONTBA &ISTOLAM MANICHiBI QUAM TOCANT FUNDAHENTI UBEB UNVS. i73
.CoNTBA Faustuh Mankhjbum ubbi XXXIII. 207
' De Actis cum Feucb Manichjso libri II. 519
' Db NaTUBA BONI GONTBA MaNIGMjEOS UBEB UNU8* 551
. CoNTBA Sbcundinum Manicmcum UBEB unus. 577
• CONTBA AdTBBSABIUM LB6IS ET PftOrHETARUM LIRRI II. 605
Ad OrOSIUH CONTBA PBISaLLIANISTAS ET OaIGKNISTAS UBEB UN08. 669
Sebho Abianorum. 677
CoNTBA Sebmonbh Abianobuh LIBRB UNtS. 685
CoLLATio cuH Maxihino Abunobum episcopo. 709
CtlNTBA EUHDEH MaIIHINUM AbIANDM LIBRI If. 745
Db Tbinitatb libbi XV. 819
CONTENTA in appendice.
Tbactatus contba qoinqub ILbbbsbs. liOi
Sebho contba luDfoSt Paoanos bt Abunos. 1117
DlALOGUS DB ALTEBCATIONB EcCLBSIiB BT STNAGOCiS. 1131
Db FiDB CORTBA MaNKHJBOS UBEB EtOMO TBIBUTU8. 1139
COHHOHITOBIUM (THlgO AuOUSTINl) DB BBCIPIENDI8 MaNICRJUS QUI GONTBBTUNTUB. 1153
CONTBA FbUCIANUH ABIANUM DB FiDB TbINITATIS LIBBB YniUO TaPSITANO EPISGOrO BBSTITUTUS. 1157
QUJBSTIONBS DB TbINITATB BT DB GbMBSI BE AlCUINO DBSCBlPTiB. 1171
Db Incabnationb Vbbbi ad Ianuabium ubbi duogollecti be Qbigbnb. 1175
liBBB DB Tbinitatb bt Unitatb Dmi. 1193
Ob Essentia ditinitatis. 1109
Db Unitate SANCTiB Tbinitatis 1207
bz ECCLESUSTICIS DOGHATIBUS. 1^13
BX TmS GATBOUGU lllGlfB , IH YIGO DIGTO M09TR0UGB ,
Juxta portam Inrerni Psrisiorum, Gallice : ffre$ la bamtre iTEnfer de Parit,
p
IN OCTAVUM TOMUM
<7
Cnm doctoris catholici duo sint officia, alternm christiane religiohis yeritates fflQstraHk tc confirmare, alternm easdem ab insurgentium hffireticoram erroribus vindicare ; nemo Teternm aut recentiorum utrasque partes implevit felicius Augustino , qui omnium judicio id merito assecutus est, ut priecipuus ac summus Ecclesi® Doctor haberetur. Hactenus ejus opera qun christiana dogmata explicant exliibuimus : nunc ea qu» ad infldeiinm hn- reiicommque confutationem pertinent, quieque vulgari jam nomine Polemica vocare sole- mus, in tribus qun restant voluminibus reprssentanda sunt. Nam etsi in prioribus iilis scriptis aliquando ex occasione grassantes errores Vir sanctus perstringat ; non his tamen ejusmodi generis operum scopus erat , qualem sibi ipse in reiiquis operibus proposuit. Quod si Augustinum obiter in hiereticos disserentem tanta cum voluptate lectores huc usque revolv^runt : longe major ex sequentibus libris fructus sperandus est, in quibus recto ordine ac dedita opera universum errorum corpus in particulas discinditur ac dis- sipatur ; hsreticorum antesignani tum publicis concertationibus, tum editis lucubrationi- bus vincuntur ac prosternuntur ; achillea deni^ue ac primaria eorum scripta in favillas rediguntur ; adeo ut cum ex primi generis scripUs Doctoris catholici nomen , quod nonnul- Us etiam prsDcipuis EcclesioB Patribus commune est , retulerit Augustinus ; ex his poste- rioribus unum sibi proprium , quo nullum aliud illustrius, elogium a Catholicis Hiero^ njmo teste meruerit, ut veluti alter antiquie fidei conditor etiam vivens et in terris d^ gens agnosceretur. a Macte virtute, » inquit ille ad ipsum Augustinum scribens, « in orbe < celebraris. Catholici te conditorem antiquie rursum fidei venerantur atque suspiciunt » (Epist. \^\fUerAu^tiniana8).
Nthil ad hujusce tituli et elo^i commendationem videtur adjici posse : sed tamen eodem in loco Hieronymus subdit, « si^um majoris glori» esse, » quod Yirum sanctissimum ob eamdem causam, « omnes hsretici detestarentur. » Eorum vero malevolentia et abaliena- tio eo usque progressa est^ uteume medio tollere quovis proposito priemio tentaverint, nec sibi ad concepti capitalis odii cumulum sufficere putarint , nisi etiam Deum eidem consilio sufTragari suis asseclis persuadere conarentur, quibus poUiceri non dubitarunt , « omnia peccata a Deo indubitanter esse credendum posse dimitti eis qui hoc facere ac « perficere potuissent » ( Possid. in Vita Augustini, cap. 9). Sed miranda est hoc in loco Augustini moderatio, quod cum non solum privatis criminationibus ab adversariis impete- retur, sed et ab eis quiereretur ad necem, privatas inimicitias illas ita nquanimiter tulit ac dissimulavit, ut vix uiiam de eis in suis disputationibus fecerit mentionem : nec quid*- quam certi de intentat» illi necis machinatione resciren^us, nisi Possidius in ejus Yita rem posteris consignasset. Quod si quandoque ad injurias sibi illatas aliquid reponere coge- batnr; id non just» indignationi su» Iribuebat, sed lectorum utilitati, qui iniquis ejus- modi criminationibus a veritate possent abduci. Sed nemo melius tam moderati animi in his occasionibus stalum expresserit, quam Augustinus ipse, cujus hsec verba sunt in libro contra Petilianum tertio, cap. 1 : « £go quando cuique vel dicendo vel scribendo» respon- c deo, etiam contumeliosis criminationibus lacessitus, quantum mihi Dominus donat, fr»- « natis atque contritis vanie indignationis aculeis, auditori lectorive consulens, non ago ut « efficiar homini conviciando superior, sed errorem convincendo salubrior. » In his itaque disputationibus res tota rationum et argumentorum vaiidis momentis agebatur. Non illum a proposito difficultatis scopo conviciorum propriieve l»sionis sensus avocabat ; sed satis sibi lactum existimabat, si vel proprii honoris dispendio Ecclesi» et veritatis jura ( ([uod unum sibi ob oculos ponebat) asseruisset. In refeliendis etiam hiereticorum argumentis ita se gerebat Doctor sanctus, ut non tantum eorum animos exasperare quam maxime cave- ret ; sed etiam , quantum in ipso erat^ eos ad veritalis agnitionem moltioribus et humanio- ribas verbis et appellationibus revocare conaretur. Hunc agendi modum statim ab initio Goncertationum suarum sibi proposuit , uti ipse testatur : « Deum ro^avi et rogo, ut in « refeilenda et revincenda hffiresi vestra , cni et vos fortasse imprudentius quam malilio- c sias adhiBsistis, det mihi mentem pacatam atque tranquiilam , et magis de vestra cor- c rectione, quam de subversione cogitantem. Quanquam enim Dominus per servos suos « regna subvertat erroris ; ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos « esse potios quam perdendos jubet »'{ Lib. contra Epistolam Manichm, cap. 1 ). Utinam qai fidei controversias tractant, eodem animo ducerentur I
£tsi porro in omnibus Augustini operibus summa ejus facultas elucet, nonnihil tamen majoris splendoris catholic® ejns disceptationcs prse se fcrunt : ut in bello et prielio magis quam in pace militum virtus probalur. In ipsis enim scriptis vis ct acumen ingenii , do^ Sahgt. August. YIII. • (Une.J
H PK^iiFATIO. 12
9trina, ernditio, Scriptiiraram peritia, eloqaeotta, prodeBlia et dexteritas , at tn proprio argumcnto lumen suum explicant , dum urgentium adyersariorum impetus omnes animi nervos ad eos debellandos excitant et proritant.
Jamvero quoniam plora sunt Angustini Polemica opuscula, quam ut in unum volumen cogi possint ; ^ in plures tomos partiri neees«arium rait. £t primus quidem ea quse adver- sus Manichseos, PFisciliianistas, et Arianos condita sunt complectetur : de quibus hic mul- tis prsefari otiosum et supervacaneuof fuerit; cum primo loco sese offerat Augustini liber de Heeresibus , in quo historiaiq haruipL omniumque haercs^on compendio descriptam lector inveniet.
Manichseorum hseresim , qua deceptus atque imbutus fuerat adolescens, statim a suo baptismo aggressus est strenuissimus pusil , quinque libris in eos editis, nempe de Libero ArbitriOy de Genesi contra Manich»os, de Moribus Ecclesise catbolicae , de Moribus Mani- chasprviBn, et de VeraRcUgione : quos quia neophytus et nondum presbyter composuit, ia prin^o tomo, ut in antea yulgatis, reliquimus. Hos libros nomine Pentateuchi contra Ma- fiichdeos desiffnat Paulinus in epistola 35 inter Au^stinianas, laudatque in hunc modum : <^ 0 lucerna digne supra candelabrum Ecclesi» posita, qu» late catholicis urbibus de septi- <( formi lychno pastum oleo totiti» lamen effundens, densas licet hsereticorum caligincs <K discutis , et lucem veritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubi- « las I )> Hactenus Paulinus de primis illis in Manichffios scriptis ; in quibus si tantum lu- minis ac splendoris deprebendit , quid de aliis gubsequentibus , quae progressu temporis majore diligentia et rerum usu ab Augiistino condita sunt , exspectandum est ?
Ex his primum quod a suscepto sacerdotio composuit in gratiam amici sui Honorati , qui l^anicDigeorum erroribus tenebatur, de Utilitate credendi inscripsit , ubi his praeclaris. usus C|st verbis, qu«e in fronte Polemicorum ipsius operum adhiberi merentur. a Quse ut tibi a prosint , aut certe nihil obsint , omnibusque omnino, quorum in manus forte devenerint, « et rogs^vi Deum , et rogo ; et spero ita fore , si bene mihi conscius sum, quod ad hunc « stiium pio et officipso aninoio, non vani nominis appetitione aut nugatorise ostentationis « accessi » {Cc^. 1 )» Post haec eosdem Manicha^os denuo exagitavit edito libro deBuabus Naturis, quarum dicebant unam partem Dei esse , alteram de gente tenebrarum : quee deli- ramenta perspicuis et a lumine naturali petitis rationibus sic eludit, ut magis animos com- movendo, quam disputando, adversarios ad yeritatis aguitionem reducere videatur ; dolens interim quod olim easdem rationes non adhibuisset, ut ne in pravissim^ sect» perniciem laberetur. His porro scriptis et gravibus suis ad populum conciouibus ita omnium in se admirationem excitavit, ut illam causam saivam et sanam reputarent omnes, quam vir tant«e moderatipnis et sinceritatis, tantae doctrin^et eloquentise propugnasset. Hinc est quod Hippone civitateperForti^patum presbyterum manichffium magnam partem corrupta, noa mooQ Gatholici, sed et Donatistse saactum Doctorem ad singularem cum eo disputationem ad4a:(eriat : ex qua ita debilitatus et fractus recessit fortuaatus, ut ejus pestilentissi- mo contagio Hipponens^s omnes deinceps caruerint. Possidius describit prosperum fortu- natumque successum hujusce coUationis (In Yita Attg.y cap. 6), cujus acta hic referuntur : ex quibus discimus hominem loquacissimum ad unum Augustini argumentum ( idem scili- cet quod olim a Nebridio audierat [a] ) ita obmutuissc, ut captato per speciem suos consu- lendi asseclas ad respondendum spatio , turpi fuga ex urbe Hippone , nedum ex collatione aufugerit , nunquam eo rediturus. Patrata hac victoria, aliquanto post procusum csl opu- sculum contra Adimantum : quo in opere Veteris ac Novi Testamenli loca simul conciliau- tur, satisfitque cayiUationibus quas ex locis iUis veterator iste, Manichsei quondam disci- pulus, deduxerat.
Idem in Manichs^os certamen prosecutus est Augustinus jam episcopus, refellendo f)ri- ifium Manichsei Epistolam , Fundamenti appeUatam , in qua totiu^ perversffi doctrime summa continebatur, id est « doctrin» initium, medium, et finis, m testante Felice mani- chseo ULib. 2 de Actis cum Fdice, cap. 1). Unde tanta ab ipsis Manicha^is reverentia hsec epistoia legebatur, ut non nisi ab inclinatis disceretur. Sic enim habetur hic locus in duo-< bus vetustis exemplaribus , « Inclinatis discebatur a nobis : » tametsi aUam prstuUmus lectionem ex optimse not» codice Corbeiensi, u Ipsa enim nobis iUo tempore miseris quan- « do lecta est, illuminati dicebamur a vobis» ( Lib. contra Epist. Manich.^ cap. 5).
Ab hac lucubratione forte non ita pridem manum removerat Aueustinus , cum Catho- lici aliud eidem onus imponant, ut scilicet responderet ad librumFausti Manichffiorum episcopi tantopere a suis prsedicati ; « cujus nobis adventus, ait Augustinus , ad explican- <K da omnia qu» nos movebant, quasi de ccelo promittebatur » [Lib. de Utilitate credendiy cap. 8). Verum tam magnificis promissis non bene respondit eventus : imo vero con- traria sorte factum est , ut Doctor sanctus quasi de ccelo missus merito existimari possit ad revincenda commenta ineptissimi prfiestigiatoris^qui miserandis nugis multorum animos seduxerat ; maxime vero ad vindicanda veterum Patriarcharum acta , quibus infaustus Ule hsereticus fucum facere tentaverat. Hoc in opere cum apostoli Jesu Christi nomen , quod HanichiBUS initio epistolarom suarum sibi tribuebat, ab indigno homine rcmoveret, tempus exort® hujus hceresis nobis indicat Vir sanctus, aitque constarc , « non solum jpost Ter- c tuUianum , verum etiam post Cyprianum hanc hseresim fuisse exortam » ( Lib. 13 , tap. k). Huic sententiffi concordat Epiphanius, qui.ejusdem heeresis ortum revoeat
M vide G(mfe6S. Ub. 7, cap. 3*
U PfiiEFATIO. 14
ad Domim Gallieni tnnom {Epiph., Kb. de Pand. et Mens.), qui cnm anno Christi 263 coia- .cidil. Eusebius Tero ad tempns Felicis pap» et Diocletiani imperatoris {Euseb., lib. 7, cap 30-32 ), qui tamen ad imperium non pervcnit, nisi fere post decennium a morte Felicis pap», quffi contigit anno 275. Leo Magnus longius eamdem originem submovet , ad annum scilicet a Christi resurrectione 260, Probo imperalore et Paulino consule {Leo, serm, 2 d$ Pentee.). Acta GoUationis cum Felice manich»o, qui Catholicos seducturus cum venisset , per Atigustinum feliciter ad Ecciesi» communionem reductus est , nova catholic^ yerita- tis tropaia suppeditant , eodem Augustino duce reportata. Liber de Natura boni exsecranda quoramdam illius sect» hominum, « non tantum in Paphlagonia, sed etiam in Gallia » degentium {Cc^. 4^7), facinora detegit ; habetque pro argumento ut ostendat, naturam in« commutabiiem Deum esse ac summum bonum, ataue ab illo esse cffiteras naturas, easque in quantum naturaB sunt bonas ; tum ijuid vel unde sit malum , et quanta mala Manichffii
Knant ia natura boni, quanta bona in natura mali , quas naturas finxit crror ipsorum. nique postremus liber contra Secundinum, dogmata pcmiciosissimffi haeresis penitus eTer-> tit, adeoque suo auctori placuit , ut ejus sententia , omnibus qua^ adTcrsus illam pestem scripserat, facile prieponeretur.
De horum omnium scriptorum dignitate si quis judlcium ferre Telit, ea conferat cum aliis aliorum auctorum de eodem argumento lucubrationibus, quales sunt inter Grfficos' Serapioii Thmueos Mgf pii urbis episcopus, « qui ob elegantiam ingenii cognomen 8cbGh*. lastici meruil, » ait Hieronymus {Lib, de Scriptoribus ecclesiasticis) ; et Didymus Alexan- drinus, Titus episcopus Bostrcnus, et Zacharias episcopus Mytilenensis ; inter Latinos Yi- ctorinus Afer : cx quibus hic a Sirmondo editus inter opuseula dogmatica Teterum quinque scriptorum, illl a Canisio tom. 5 anti^. lect.
Ad alia tomi hujus scripta quod attinct , unus codex qui sItc casu , seu dedita opera , in platea maritima Carthaginensi venalis expositus erat, cujusdam hieretici anonymi li* bmm continens, materiam prffibuit duobus Imris contra adTcrsarium Legis et Propheta- rom ; in quo Cassiodorus senator scribit multa de Legis divia» quiestionibu» enodari.
Lihram contra Prisciliianistas et Origenistas Orosio acceptum referre debemus. In hujus consultatione libro pr»Gxa ambi^uam quamdam de anno recondilo Icctionem , qu» nego- tium legentibus faccssebal , unius codicis ope restituimus. Nam cum antea legeretur ,
c Terra illa si eamdom anno illo recondito apud tc mandando ; » ita scriptum habetur
in Teteri exemplari , « si eam de roanna illo recondito tu apud me mandando et replendo TlsitaTeris. » Qu® Terba ab Oroslo dirigunlur ad Augustmum, de quo in consequentibus ait , se et plurimos secum , ut Augustini « eloquium velut ros super eos descendat » exspe- ctare. Ad hjBc autem elogia ingenitam sibi modestiam objecit Augustinus , cum de obscuris quibusdam quaestionibus interrogatus, qualis est illa ue Angelorum distinctione , ab his solvendis se excusal, ignoranliam ingenue professus his verbis : « Sed, quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, qusenam ista sint, et quid inter se differant, nescio » {Lib.^e<mtra Priscill. , cap. ii).
Denique postrema hujusce tomi opuscula adversus Arianos exarata sunt. Et quidem prima loeo liber contra Seniionem Arianorum, qui plures quam triginta errorum articulos conti* nebat, de Terbo summatim refutatur. Tum subsequitur CoIIatio sub finem Tit» a sancto Do- ctore habita cum Maximino episcopo, qu» non minus Ecclesi» Catholicffi gloriosa atque arian» haeresl exitiosa fuit , quam alia non paucis ante annis cum Pascentio comite inita. Hanc demum cum Maximino CoIIationem subsecuti sunt libri contra eumdem arianum epi- scopum duo, merito quidem jore ab Agathone papa in sexto Concilio generali cumprcps^ati- tissimi Doctoris commendatione laudati.
His succedunt Ilbri de Trinitate , quos, cum in tomo tertio antehac locum tenuerint, in hunc locum consulto rejecimus, ob magnam cumprsedictis opusculis affinitatem : propterea quod in his de Trinitate libris Arianorom passim argumenta refeliuntur. Cieterum Erasmi de hoc egregio opere censura satis arguit , cum nonnisi leviter In eorumdem Ilbrorum 1e- ctione fuisse versalum. Nonimmorainur confutandse hominis prsecipiti sententiiB, rati sufB- cere antidoti loco Cassiodori judicium , qui de his libris ita censuit in libro Institutionum , cap. 16 : « S. Augustini ^uindecim libri , quos de sancta Trinitate mirabili profunditate conscripsit, curiosa vobis mtentione meditandi sunt. » Augustinus quidem modcste , pro suo more, de hoc operc loquitur, aitque id argumenli a se nonfore tractandum, si grscorum Pa- trum opera hac de re conscripta in latinum eloquium translata fuissont , aut si quis alius difficultates sibi propositas solvereet illustrare voluisset. At nlhildehujosce operis dignitate detrabere debet modesta id genus auctoris professio. Et certe qui res theologicas his tempo^ ribus accuratius investigarunt, fatentur neminem anteAugustinumsatls explicasseinvisibi- lilatera FiliiDei contra Arianos» nec objectas ab cis difficultatum umbras tantocum lumine dispulisse. Unde Grsecis ita admirabile visum est istud opus, ut illud suse gentis bominibus proprium fecerint.
Superest agendum de Appcndice , in qua continentur tractatus contra qnlnque Hasreses^ contra Jud»os,Paganos, et Arlanos, de Fide contra Manich«os , de Unitate Trin^ifatis con- tra Felieianuin arianum , qui cmnes in editionlbus Lovaniensis rpcognitionis Au^silino tributi fuerant : sed quam perperam evincent , ut credimus , Admonitiones , qiKis smgulii tractatibus prsefigemus suis locis. Consimiles aliis Appendicis opu&culis a(ipoueams, quoruip Teros ac genuinos, quoad fieri poterit, auctores retegere conabimur.
«5 ADMONITIO IN LIBRUU DE IliGRESIBUS. ^ 16
His ergo Leviter delibatis , Lectorem ad subjecta opera peryolvenda restinantem diatiug hoc in limine remorari nefas ducimus. Longe profecto jucundius erit inspicere haereseon eversionem Jesu Christi virtute ab Augustino faclam; de qua nobisid dicere liceat, quodin sermone de Cataclysmo scriptum legitur : a In illopopulo, fratres, in qiio multa roiracula fa- c( ciebal Moyses per virgam, exsurrexerunt magi Pharaonis, facientes et ipsi prodigia « contra famulum Dei Moysen. Sed ad hoc qusdam mira facere permissi sunt, ut mirabilius « vincerentur. Magi Pharaonis quid aliud signiGcabant, nisi omnes hsereticos ministros « diaboli, qui sub nomine Christi devorare cupiunt populum Christi ? Scatent nunc hnreses « in hanc terram , tanquam serpentes magorum , quos devoravit et devorat ille serpens c exaltatus in ligno.... Fuit hic, ut nostris , diiectissimi , viperea doctrina Donatistarum : c contrita est, consumpta est. Mox Maximianistarum serpentina fraus puUnlavit : contrita « est, consumpta est. Manichieoram venenum aspidis subrepserat : contritum est, consum- « ptum est. Peiagianorum novnm dogmaa ministris diaboii, tanquam a magis Pharaonis « excitatum, illi nostro serpenti cerlamen indixit : conteritur, consumitur.... Ecce nobis « unus anguis Arianus, olim mortuus, insultat:... redi,Moyses noster; redi virga ; redi, ser^ < pens Christe ; contere caput draconum , dic quid sis cum Patre : te audiamus docentem» « non httreticum blasphemantem » (Cap. 5, tom. 6, col. 696-697).
ADMONITIO
IN UBRUM DE IL£RESIBnS.
Ad icribendum hvnc libram bortator atque auctor Angustino fuit Quodvultdeus diaconus CarlbagiDensig. Eo spectant subsequentes eplstolae : prima Quodvuhdei est Augustinum rogantis ut hxresum edat catalogum, proprios quibusque errores ac ritus paucis complectenlcm ; secunda vero Augustini excusantis operis diffi- cultatem » remque ab aliis tentatam jam esse admoneniis. Rcscribit Quodvultdcus , vehementer ah eo con- tendens ut id munus peiitioni ipsius , imo universali desiderio non deneget. Tunc demiim victus Augustinus laborem et curam in se recipit scribendl de bscresibus, dum per aiias occupationes Ucebit. Nuuc enim impo- sita &ibi necessitate refellendi Julianum , se etiam ab incoBpta opusculorum suorum recognitione ( quam rem plurimum necessariam judicat ) avocari testatur; addilquese bujus recognitionis duo volumina jam absolvisse retraciaiis omnibus libris suis. Hxc duo volumina circiier annum Ghrisii 427 perfecta observamus in tomo pri- mo : quibus quando(|uidem posierior est ipse de Hxresibus liber,, ad annum circiier 428 revocandus videtiir. Possidius in Iiidiculo , cap. 5, notnt, De Hwresibut ad Quodvulldeum diaconwn , imperfeclum opui, Et Isidorus de Viris illuslribus, cap. 9 , Primanui^ inquil, Africanus ephcoput eompo$uii sermone $chola$t'tco de Ucareiibu$ tre$ libro$, directo$ ad Forlunalum epUcopum, explican$ in ei$ quod olim B. Augu$tinu$ in iibro Heere$eon impet^ fecium morle inlerveniente reliquerat. Nempe alieram operis partem , ad ostendendum quid baereticum faciat, pollicetur Augustinns in pra^faiionis flne, quam partem morle prseventus non attigit.
, , De eodem libro epistolw quatmyr.
; EPISTOLA CCXXI.
Doroino merito venerabili » et vcre bealisshuo pairi Augcstino episcopo , Quodvultdeus diaconus.
1. Diu Irepidus ful , et ausns bos meos aliquoties disluli : sed mc principaliter , ut dicl assolet , animavlt Beatitudinis tuae benevolentia omnibus comprobata ; quam dum considero , magis timui , ne non peiendo su- perbus,non quaerendo de8idi08us,non polsando piger a Domino judicarer. Sufficere autem mihi crederem hujusmodi lantummodo voluntatem , sl fructum adipisci non possem : cum autem pro certo noverim , ostium divinl sermonis, quod Yenerationi tu» coelestis gratia patefecit, paratam esse mentem tuam sanciam , qiiam possldet Ghristus , non solum cunctts volentibus pandere, verum etiam nolentibus , ut introlre non plgeat, persuadere ; occupaiionl Reverentiae luae multiloquio superfluo moram non faciam , sed desiderium obsecra- tionis meae breviter indlcabo.
2. Nonnullos in clero hiijusceetiam amplissimae civitatis cssc imperitos, ex me ipso conjicio ; et qoantnm universo illi ordini profuturum sit quod expeto , considerationi Sanctitatis tuae discutiendum offero. Privile- gio namque cunctorum qui boc de spiritualibus tuis laboribus promerentur, eliam me indtgnum consecuturum esse praesumo, domine meriio venerabilis , et vere beatissime patcr. Prccor igitur Bealitudiuem tuam, ut ez quo cbrisliana religio baereditatis promlssae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint ; quos errores intule- liBtyinferant; quid adversus caibolicam Ecclesiam senserint, sentiant, de fide, de Trinitatc, de Bapiismot
17 ADMONITIO IN UBRUH DE HiERESlBDS. 43
de poNiileniia , de liomuieGhritto,de Deo GhristOyde resiirrectione,de Novo et Yetere Teslamento , et onnla omnino, qnibus a veritate dissentiunt : qu» etiani Baptismum hal»eant , qusve non babeant ; et post qoas baptizel, nec lamen rebaptizet Eccleaia , qualiter suscipiat Tenientes , et quid singniia lege , aucloritate, aique ratione respondeat , digneris exponere.
3. Nec me tantae Beatitudo tua credat inepii» , m non inspiciam quantls et quam ingentibus vohiminibua opos sit» nl pofisint ista dissolvi. Yerum hoc ego flerljion expelo; id enim muiiipliciter factum esse non dn- iHto : sed breviter , perstricte atque summatim , et oplniones rogo cujuslibel haeresis exponi , el quid contra teoeal Ecdesia catholica , quantum instructioni satis est , subdi : ut Telul quodam ex omnibus concepto com- BMMiiiorio , 81 quis aiiquam objeclionem aul conviclionem oiierius, plenlus ac planius nosse volueril , ad opu« knuel magniflca Tolumina transmiitalur, quibosadiversis, el praecipue aVeneratione tua in hoc Ipsum constat elaboratum. Sufllciet autem admonitio talis » ut puto , doctis el imperitls , otiosis el occupalis , et ad cujaslibet gradus ministerium Ecclesiae undecumque promotis ; dum et ille qui mulla legit, eadem breviter recocdatur, et compendio ignarus instruiiur, ut noveritquid teneat, quid evitet; quld aversetur ne faciat, quid ut faciat assequatur. Fortassis autem, si lamen quod arlHtror verum est, eliam adversus caiuroniantiuni malignas mentes et dolosa labia opus hoc parvum intercaetera mirifica testimonio coronae tuae non deerit : ut qnibus patet campus calumnlandi profusior » validis et ex omni parte conclusis fidei lunitibus coarclati , oninibttsque veriiatis tclorum generibos circumacti , etiam uno mulliformi jaculo repente prostrati,morticuioi spiriios non audeant aiihelare.
4. Video quam onerosus exisum meliora cogiunti , et disponenti ros^jora sando seni , el querelas corporia Sttstinenti. Sed per Christum Dominum rogo, qui le particlpem sapientis suae sine iuvidia esse coneessil , ol bsnc gratiam dunes indoctis Ecclesi», qui te agnoscis sapienlibus atque insipientibos debitorem (Rom. i, i4), nerito ac jure dictunis : Videle quonUun non nuhi $oli laboran^ nd omnibui exauirentibui verilaUm (Eccii. xxnr, 47, ei xxxui, i8). Potui adhuc oflerre supplices el multiplices preces, el mecum imperitorum classea adsci* aceie : sed malui jam audire dicuntem ^ quam occupare iegentem.
EPISTOLA GCXXn.
Dilectissuno filio et condiacono Quodvcltheo » AuousTunjs eplscopus.
i. Aeceplis Ulteris Chariutls tuae , ubi a me ardentlssimo studio postulasii , ut de omnibus haeresibus, quta pesi Domini Salvatoris adventum adversus ejus doctrinam pullttlaverunt , allquld breviter scriberem; quam sil hoc difflcile, coniinuo reperu occasione rescripsi per filium meum Hipponensium primariuro Phiiocalum : Dwx aotem eliam IsU oblau est, qua nunc rescribo , el breviter dirficullatem operis ejus ostendo.
2. Philaslriua quidam Brixiensis episcopus, quem cum sanclo Ambrosio Mediolani etlam ipse vidl, scri- psil hioc lilMiim ; nec illas baereses praetermittens , quae in populo Judaeo fuerunt ante adventum Domini, eas- qoe viginU odo commemoravit : et post Domiui adventum centnm viginli octo. Scripsit hinc etiam graece episoopoB Cyprins Epiphanius, in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus : sed ipsc ulriusque temporia hxreses colligens, octoginu complexus esi. Gum ergo ambo id vellent facere quod a me petis.quantum Umen Inlerse differant de numero inlerim seciarum, vides : quod utique non evenisset, nisi aliud uni eorum vide- remr esse lueresis , et aliud aiteri. Neqae enim puUndum est aliquas ignorasse Epiphanium , quas noveral Philaslrios, cum Epiphanium longe Philasirio doctiorem invenerimus ; iu ut Piiilastrium potius dicere debe- remns laiuisse plurimas , si lam plures esset ille complexus , et iste paiiciores. Sed procul dubio in ea quae- stione ubi disceputur quid sit haeresis , non idem videbatur ambobus ; et revera hoc omnino deflnire difli- cile est : et ideo cavendum , cum omnes in numerum redigere conamur', ne pnetermitumus aliquas, quamvis hxreses sini ; aut annumeremus aliquas , cum hxreses non sint. V4de ergo ne forte iibrum sancti Epiphanii tibi miilere debeam : ipsum enim arbitror Philasirio dociius binc locutum ; qui possit apud Garlbagi- nem in htinam linguam verti facilius atque commodius , ut tu potius praestes nobis , quod qujeris a nobis.
3. Perlalorem multum commendo. Subdiaconus est de nostra dioecesl ; de fundo autem viri speclabilis , no- bisqoe diarissimi Oronlii. Pro illo auiem , et pro ejtis patre , a quo adoptatus est , eliam nd ipsum scripsi ; qiias . litieras cnm legerit cbristiana Benigniias tua , peio ut eas apud memoratum virum lua intercessione adjuvare digneris. Misi aiitem cum illo etiam hominem Ecclesisc, ne ad tuam Sanclitaiem difnciiis ei esset accesaus : non enim parum de illo sollicitus sum , a qua me solliciludine Dominus , ut spero , per liiui chariuiis instan- tiam libmbit. Petoetiam mihi rescribere nongraveris, queniadmodum sit in fide cathplica ilie Theodosiuan per qnem Manichaei nonnulli sunt proditi; et ipsl quos ab eo prodilos, puUrous esse correctos. Si quid etlam de profectione aanctorum episcoporum forte audivisti , lac ut noverim. Deo vivas.
EPISTOLA CCXXIII.
Domino merito venerabili, ac bealissimo sacro patri Acgustino opiscopo, Quoi>vultdeus diaconuj, 1. Unnm quidem Reverentiae tuae commonitorium , quod per ecclesiasticum dignalus es desiinarei suscepi^
M ADHONrnO IN LlDRttt DE H^RESl6US. 10
Nam <iiiod privd direcfnim esse Beatiiudo tua slgnlftcavii, per vfram hoiiorabllem Philocalum, necdum ad me pervenii. Yerora quamvis eonscius propriarQm semper fuerim peccalorum, nunc lamen evidenler agnovi , adi-^ piscendo illi quod eioravi muiieri , meam loti Ecclcslae impedimenlo esse personam. Sed omnino confido/ quoniam aui per Unici sui graiiam humani generis dignalus esl delere fiicinora, nec mea in pemiciem cuncio^ rum pravalere permiUet, potinsque ubi alwndavii peccalnm, gratiam faciet redundare {Rom. v, 20), domine loerito venerabilis, ac bealisnme pater. Dirflcultdteni opcris , quod insiruendis imperilissimis nobis per luaBi beneGcentiam praestari suppliciter exoravl, nec ipse Ignorans ante pradixi; sed de divini fontis ubertatet quam tibi Dominus Iribuit, veraci corde praesumpsi.
^.Nameui PhilastriusetEpipbaniiisvenerandieplscopitalc allquld scripsisse memoraniur, quod procui dubio me inter caetera , imo sicut omnia , Jatet ; non tamen arbllror eos hanc curam diligentiamque adhibuisse, ttt singuiis quibusque opinionibus contrarias etiam opiniones adjungereni, riiosque subjicerent ; tum deniquo opus illud utriusque quaiecumque sit non habet fortassis eam , quam desidero brevitatem. Frusira eliam ho- mini, qui latina non didicit, graca facundla delegaiur ; quia non ego tantummodo consiliura , sed et auxilium postulavi. Quid aulem ^enerationem tuam de Interpretum non solum difllcullate, sed etiam obscuritate admo* neam, cum ipse hoc magis ae piene dijudices ? Accedit ad causam , quod nonnuUae eliam post illorum obitum hsreses emersisse doceantur, quarum nullam illl fecerint mentionem.
. 3. Qoamobrem ad pecuiiare patrocinium-pietatis luae confugio , et voce mea , sed universali desiderio , pa- raium ad misericordiam sacrosanctum pielatis pectus appello ; sequesiraiis saporibus peregrinis, considerate textupriorls epistoiae, panem Afrum , quem nostra provincia solet habere prxcipuum , ccelesti eiiam Diaoua epnditum , sero pul^nti et fiimem patienti non deneges. Profecio enim nec ego pulsare cessabo , donee ip$e concedas : ut quod non impetrat priviiegium , ubi nullum est meritum , saliem indefessa importumta0 mereatur.
EPISTOLA CCXXIV.
Domino sinceriter dilectissimo, fratri et coodiaoono Qoodvultdeo , Augustinus episcopus.
i. Cum inihi haec scribendi offerretur occasio per Fussaiensem presbyterum , quem. commendo Charitati tuae^ recensui episto)9in tuam, inqua peiis, ut de haeresibus, quae oriri potucrunt ex quo Domini in carne nuntiarl coepit adventus , aliquid scriberem. Hoc autem feci , ut viderem utrum jam dd>erem opos ipsum aggrodi , et inde tibl aliquid mittere; ubi considerares tanto esse difficilius, qoanto vis effici brevius. Sed ne hoc quidem potui , talibus curis supervenieniibus impeditus , a quibus omnioo disaimuhire non possem : nanf me et ab eo, quod habebam in manibus , averterunt.
2. Hoc autemest ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor, quibos ante responli. flos enlm cum Romoe accepisset frater Alypius, nondum omnes descripserat , cum oblatam occasionem noluit prae* terirc , per quam mihi quinque transmisit ; promitlens alios tres cito se esse missurum , et multum instans ne i^pondere differrem. Gujus instantia coactus sum remissius agere quod agebam ; ut operi utrique non deeasem» uni dlebus, alteri noctibus, quando mihi ab aliis occupationibus hinc atque hinc venire non desistentibus par- oevetnr. Agebam vero rem plurimum necessariam : nam retractabam opuscuia mea , et si quid in eis me oflbnderet , vel alios offendere posset, partim reprehendendo , partim defendendo, quod iegi deberet et poa- set, operabar. Et duo volumina jam absolveram , retracuiis omnibos libris meis, quorum numerum nesde- bnm : eosque ducentos triginta duos esse cognovi. Restabant epistolae , delnde tractatus populares » quos Grseci homilias vocant. Et plurimas jam epistolarum legeram , sed adhuc nihii inde dictaveram , cum me etiam isti luliani libri occupare coeperaiit , quorum nunc quarto respondere coepi. Quando ergo id explieavero , quintoque respoudero, si tres non supervenerint , dispono (si Deus voluerit) et quod poscis incipere» simul agens utrnmque, et hoc scilicet, et illud de retractatione opusculorum meorum, nocturnis et diurnis tempo- ribus in singnla distribuils.
5. Hoc ideo insinuavi Sanciitati tuae , ut quantum tibi desiderlum est sumendi quod poscis, tanto flagrantius a Domino mihi poscas adjutorium, quo serviam laudabili studio tuo, atque uiiiitati eorum quibusid existimas profutnrum , domine sinceriter dilectissime frater. Commendo iterum perlatorem , et n^otium propter quod eo perrexit; si coguoveris apud quem agendum sit , peto ne pigeat adjuvare. Non enim possumus necessitatea hominum ejusmodi deserere, qui nostri non coloni^ sed, quod majus est» fratres sunty et in charitate Ghrlsli ad curam pertinent nostram. Deo vivas.
S. AURELU AvmtWTim
mPPONEHSIS EPISGOPI
DE H^RESIBUS
AD QUODVULTDEUM
Quod petis saBpissime atqne instantissime, sancie fiii Qnodvultdeus , ut de tiaeresibus aliquid scriimm rllgnum lectione cupientium dogmata devitare cod- traria fldei cbristianae, et chrlstiani nominis obumbra-' tioDe falleniia ; scias me oiim longe antequam pe- teres, facere cogitasse, atque fuisse facturum, Disi diligenter considerans quale quantumque id esset, ollra vires meas esse sentirem. Sed quoniam fateer nullam oaibi, ut te> instilisse poscendo ; in ipsa um molesta instantia tua etiam tuum iiomen attendi, et dixi : Aggrediar, et faciam quod vult Deus. Hoe enim Deam Telle confido, si me ad biiyus operis lermiuum misericordi favore perduierit, ut per minisierium liDgiue meae lanta faujus rei diflicullas aut oslenda- tnr tantnmmodo, aut ipso etiam plenius adjuvante follatar. Quorum duorum, quod priore loco posui, jaro diu est ut animo volvo ac revolvo, et quadara meditatione contueor : quod autem postea dixi, non me accepisse confiteor ; et utrum dum hoc age, ut efficiam, dum peto, dum quaero, dum pulso, sim for- lasse aceeplurus ignoro : scio me tamen nec petitu- nm, Dec quiesiturum ac pulsaturum quantum sat esi, nisi et hunc affectum munere divinx inspiralionis ae* cepero. |ii hoc igitur opere, quod te vebemenler vgente in Dei voluntatesuscepi, cernis me ul id per- agam non tam crebrcscenlibus ad me tuls pelitio- nibos esse cogendum, quam piis ad Deum non solum tois, verum et aliorum fralrum, quos tibi in banc rem fideles socios potueris invenire, oraiionibus ad- juvandum. Quod ut Aat, bas ipsas primas hujus la- boris mei partes, ubi est ista praelocutio, curavi tu» Charitati in auxilio Domini accelerare miltendas : ut propier illa quae restant, novoriiis quantum pro me orare debeatis, quicumque nosse polueritis, a me jam fiiisse susceptum hoc lam grande negoiium, quod a me desideratis impleri.
Petis ergo (quod tuse indicant litterse, quas ad me dedisli, cum primum a me peiere Isia coepisli) ut
ADMONITIO PP.
expmiam bmlm, per$Mete atquB imtmaHm^ es ^ chrlMiktna rtf^ fuBreditatis promUtm nomen aeeepit^ qumtmnm fuermt^ rint; qttos errores mtulerlnt^ iH* ferant; qmd adveraua eaiholieam Ecelesiam senserint^ senHant, de fide, de Trinilate, de Baptismo, de p«ni- tehUaj de homine Christo, de Deo Christo^ de resurre^ ctioncj de Novo et Vetere Testamento. Islas autem in- quiBUioneB loas in immensum prooedere cum Tideret, putasil cuJuBdam^eneraliutiB adhlbendum esse corfi- pendium, atqae dlxlsti : Ei omnia omnino, quibus a veritate dissentiunt, Delnde addidisti : Qute etiam 0«- ptismum habeant, quosve non habeant; et post quai bapH%et, nee tamen rebaptixet Eeeteria : quaHter Mict- piai venientes; et quid rin^iis tege, auctoritatey alque ratione respondeat. Haec omnia cum quseris ut expo- nantur a me, miror iueulentum ingenium taum, tot tantarumgue rerum et sitlre veriutem, et fastfdium jam timendo poBcere brevitatem. Sed vidlstl etiaitt ipse quid hoe loco possem tose hujus epistetae cogi-* tare ; et quaBi vigilanier oecurristi cogitalionf meoe, dicens : Nec me tanta BeaUtudo tua eredat ineptite, ui non inspieiam quantis et quam ingentlbus votuihlnibUi opu§ fti, ut possmt ista dissoM. Yerum hei ego fieH non exspecto * : Ut enim muMpliciler faetum essi nori dubito. El tanquam consilium subjiciens, quodiodo possit et servari brevltas, et veriias pandi, «djungls ea verba qude paulo ante jam posol, et dieis t Sid breviter, perstricte atque summaiim opimanek rogo eU" jusfibet hareris poni, et quid contra teneat Eccleria catholiea, quantum inttruetiom satis eii, mibdi. Ccce iterutti mlttis in longum : non qula d9d ista brdvffer sive non valent, slve non debent; sed qnia tam mfilta sunt, ut quamlibet brevifer dicenda muTt&s litteras flagitent : tu autem ut vehit quadani, iuqnis, ex omnibus concepto commonitorio, ri quit aliquam ob- jecHonem aut convictionem uberiust plemus, ttc plmAwi nasse votuerit, ad oputenta et magnifiea voluntirta trans- ndttatur, quibus a diversis, et prcecipue, inqtris, tf Ve-
BENEOICTmOROM.
. Llbef de Haeresibus ad Qaodvultdeum recognitus est denuo ad oodices manuscriptos vaticanos qoinque, et ad Gallicabos dKdedm; scilicet Regios doos, quartoor Golberttoos, Domlnicanorum majoris oooventus Parisieosis unum, ad vlctorinum, Becheronensem, Beccensem, Flonacensem, Micfaaelinom : ad varias lectiones Belgiconim septum quibus rheologi Lova- aieBsesasi sont; postremo ad editioQes Joaonis Amerbaoiii, Desiderii Erasmi, ac Tfaeologorum Lovaoiensium.
CompanMvimus prceterea eas omnes editionei initio Retr. et Confess., t, 1, memoratas. U
^ Ediliy expelo, At Nss., exspecio. ts) scri|itns (tfrciter aniium 428.
SS DE HiERESlBUI
neratione Hm m hoe ipim cmutat e$u elabaralum. Quae curo dicis, unum quasi commonitorium de his omnibus te deslderare «gniAcas : audi ergo unde commonearis quid pelas.
Opiniones omnium philosophorum, qui sectas va- rias condiderunt, usque ad tempora sua (neque enim plus poierat), sex non parvis voluminibus quidam Celsus absolvit. Nec redarguit aliquem, sed tantum quid sentirent*aperuitS ea brevitate sermonis, ut tantuni adhiberet cloquii, quantiun rei nec laudand», nec vituperands, nec affirmandae aut defendendae, sed aperiend» indicandxque sufiiceret; cum ferme centum philosophos nominasset ; quorum non omnes insiituerunt hxreses proprias ; quoniam nec illos ta- cendos pulavit, qui suos magistros sine ulla dissen- sione secuti sunt. Noster vero Epiphanius Gyprius episcopus (a), abhinc non longe humanis rebus ezemptus, de octoginta hxresibus loquens sez libros etiam ipse conscripsit, bistorica narratione memorans omnia, nulla disputatione adversus falsitatem-pro veritate decertans. Breves sane sunt hi libelli, et si in unum iibrum redigantur, nec ipse erit nostris vel aliorum quibusdam libris longitudine comparandus. Hujus brevitatem si fuero in commemorandis hxre- sibus imiiatus, quid a me brevius postuiare vel ez- spectare debeas , non habebis. Sed non ibi hujus mei laboris summa consistit, quod et tibi, vel me de- monstrante, vel etiam te prascurrente poterii appa- rere, cum hoc fecero. Videbis cnim in eo quod supra- dictus episcopus fecit, qiianlum desit operi quod ipse vis fleri ;quanlo magis quod ego? Tu namque, quam- vis breviter, perstricte atque suinmatim, tamen vis etiam responderi conuuemoratis haercbibus : quod ilie noo fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si et Deos velit, unde possit omnis haeresis, et qu» nota est, et qu« ignota, vitari; et unde recte possit quae- cumque innotuerit, judicari. Non enim omnis error haeresis esi; qOamvis omnis haeresia» quae in vitio ponitur, nisi errore allquo haeresis esse non possit. Quid ergo faciat haereticum, regulari quadam defini- tione comprehendi, sicut ego eiistimo, aut omniuo non polest, aut dilflciliime potest : quod in processu hujus operis declarabitur, si Deus rezerit, atque ad id quod intendo, perduzerit disputalionem meam*. Qiud autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potue- rimus comprehendere quomodo sit definiendus hae- reticus, suo loco videndum atque dicendum est : nam si lioc comprehendi potuerit» quis non videat utilitas quanu sit? Erunt ergo primae parles operis hojus de haeresibus, quae post Gbristi adventum et ascensum adversus doctrinam ipsius ezstiteriint, et utcumque nobis innotescere potuerunt. In posterioribus autem partibuSy quid fadat haereticum, dispulabilur. Gum
* Am. Er. et Mas., quid sentiretapentU. s Plerique Mss., perduxeril disposilionem meanu (a) Epiphanius coostamiae seu Salaminae io Cypro insula episcopus, hiuuaDis rebus exempius est circiter anaiun CorisU 405. ipsius adversus octoginta hxreses immensi ope- ris, quod Panarium inscripsiti nonnisi epilome et anacepha- hjeoHS AUgustiDO cogoiu.
|
». AUGUS |
TINI , S| |
|
rgo Domiaiis ascendittet ia eoelaiii, hi luentici |
|
|
xorlisaiit |
(a). |
|
I. |
Simotuam. , -. |
|
U. |
MemuutrianL |
|
IH. |
SMUfttUmtttt. , . |
|
IV. |
BatiUdiani. ^- ^-^ J |
|
V. |
NicolaiUB, \ - :4 ^ |
|
VI. |
Gnostiei. |
|
VII. |
CarpoeraUam. |
|
VIIL |
Cerinthiam,velMeriiUhuud. j '■ |
|
IX. |
NaxariBi. \^^ |
|
X. |
|
|
XI. |
Valentiniam. |
|
XII. |
Secundianu * -^ j |
|
xin. |
Plotemeei. J |
|
XIV. |
Marcitw. ' = ' ' |
|
XV. |
Colorbasn. ' '' |
|
XVI. |
Heracteonitw. |
|
XVII. |
Ophitas. |
|
XVIH. |
Caiani. : ': |
|
XIX. N |
Sethiani. ' .,...,< |
|
XX. |
Archontici. " ' ' '' ; |
|
XXI. |
Cerdomam. / " |
|
XXII. |
Marcionitce. |
|
XXIII. |
Apettitm. ' '/ *!| Severiani. ' '\ |
|
XXIV. |
|
|
XXV. |
Tatiani, vet Eneratitof. ' ' ' |
|
XXVI. |
Cataphryges. ''''' [ |
|
XXVD. |
Pepu»ani, aUas Qmntittiam. " "' ' ' |
|
XXVIII. |
Artotyriice. ' ■;'* |
|
XXIX. |
Tessareuwdeeatitof. ' '^* ^' |
|
XXX. |
Alogii. ' y''\ |
|
XXXI. |
Adamiam. '' ' "^ |
|
XXXII. |
EUesan, et Sampsan. '• * ""'^ |
|
xxxin. |
|
|
XXXIV. |
|
|
XXXV. |
BardesamsUB. I" ' |
|
XXXVI. |
Noeiiam. \ ' ' " |
|
XXXVII. |
Vatesn. |
|
XXXVIil. |
Cathan,siveNovatiam. ' ^' |
|
XXXIX. |
Angelici. ''' ; '* |
|
XL. |
ApostoUd. '";■' |
|
XLI. |
Sabettiam^ me Patripasriant. * '' |
|
XLU. |
Origeniani. *"' |
|
XLIU. |
AUiOrigeniatd. '' Pautiani. / |
|
xuv. |
|
|
XLV. |
Photiniam. |
|
XLVI. |
Mamchan. '" |
|
XLVII. |
Bieraeitw. '" t |
|
XLVIU. |
MeUliam. " '' *' |
|
XLIX. |
Ariatd. / |
|
L. |
Yadiamy sive Anthropomorphitee. ' |
|
Ll. |
Semiariani. . ; ^ ' Ifacedoitiam. :\ \ |
|
LU. |
|
|
LIU. |
Aeriani. |
(a) uaeresnm indiculus ab aliqoo hlc aiQecuis est : rcpc rilur in plerisque Mss. non hoc fooo, sed in fronle iibri aate prseraiionem oollocatus, cum hujusmodi tiuiio : t in hoc !!• t bro istse haereses conlinenuur. 9
|
1 |
UBER |
|
uv. |
AMtiiMf ifVt €l EWMUUQM» |
|
LV. |
ApoUinaritta. |
|
LVI. |
AntidicomaritcB. , |
|
LVII. |
Massaliani, $ive EucMta. |
|
Lvm. |
Meiangismonitw. |
|
LIX. |
Seleuciani, vel Eermanu |
|
LX. |
ProclianiliB. |
|
LXI. |
Ptitriciani. |
|
LX1I. |
AmtfB. |
|
Lxin. |
Pasudorynchita!. |
|
LXIV. |
A(juarii, |
|
LXV. |
Colut/iiani. |
|
LXVI- |
Floriniani. |
|
LXVII. |
De nrnndi statu diuentientei. |
|
LXVIU. |
Nudispedibus ambulantei. |
|
LXIX. |
Donatistai, nve Donatiani. |
|
I.XX. |
PriscillianisteB. |
|
LXXI. |
Cum hominibus non manducantes. |
|
I.XXll. |
Rhetoriani. |
|
LXXiU. |
ChrisU divinilatem passihilem dlcen- |
|
LXXIV. |
les, Triformem Deum putantes. |
|
LXXV. |
Aquam Deo cocetemam dicentes. |
|
I.XXVL |
Imaginem Dei non esse animam dicen^ tes. lunumerabiies mundos opinantes. |
|
LXXVIL |
|
|
I.XXVIIL |
Animas converti in dasmones et in quaS' |
|
cumque animalia existimantes. |
|
|
LXXIX. |
Liberationem omnium apud inferos |
|
factam Christi descennone credentes. |
|
|
I.XXX. |
Christi de Patre nativitati initium tem^ |
|
poris dantes. |
|
|
I.XXXI. |
Luciferiani. |
|
LXXXII. |
J ovinianistw. |
|
Lxxxm. |
Arabici. |
|
LXXXIV. |
Belvidittni. |
|
LXXXV. |
Paterniani^ iive Yenustiani. |
|
I.XXXVI. |
TertuUianistie. |
|
I.XXXVIL |
Abdoitos. |
|
LXXXVUI. |
Pehgianif qui et Ccslestiani, |
!• Snoiium a Simone mago, qui liaplizatus a Phi- lippo dJacoiio , sicut in Aclibus Aposiulorum iegiiur, pecoDia volait a sanciis Apostolis emere ui etiam per impoeitiOQem manus ejus darelur Spiriios sanclus. Hic magids lailaciis deceperat multos {Act. tui, 9-i 9) . Docebat autem deieslandam turpitudinem indiffereu- ler utendi feminis. Nec Deum fecisse mundum, dice- baU liegabat etiam camis resurrectionem. Ei assere- bsit se esso Girisium. Idemque Joveni se credi vole- bat ; Minenram vero meretricem quamdam Helenen S sibi sociam scelerum fecerat » iroaginesque ct et ejosdem meretricis discipulis suis praebebat -Morandas» quas et RomaB lanquam deorum simulacra ^aetoritate publica constituerat. In qua urbe aposto*
^ EOa^ti^setenent M Hss., ffetenam, aut, Helenen : verios. Baoc 6010] simon delirabai Tuisse Heleiiani ipsam TrojauanD, ex TertnllianOy lib. de Anima, cap. 54, ex Ptiilaf;lrio, etc. Eienin etiam Domioal RpipliaiiiuS; oQcaliter DaojMceaus ia «ipere de uaeresibus.
VNIIS. 2d
lus Petrus eum vera virttfle Dei onmlpotentis ei-
stinxit*.
0. BlENAifDRiAm a Menandro etiam ipso mago, di- scipulo ejus, qui mundum asserebat nonaDeo, sed ab Angelis factum.
III. Saturminiani ' a qnodam Saturnino , qui tur- pitudinem Simonlanam in Syria confirmasse perbibe- tur : qui cliam mundum solos angelos seplem prxter conscienliam ' Dei Patris fecisse dicebat.
IV. Basilidiam a Basilide , qui boc distabat a Si- monianiSy quod trecenlos sexaginta qoinque coelos esse diccbat, quo nuinero dierum annus includiiur. Unde eiiam quasi sanctiun nomen commendabat, quod est, ^pavoc^ ^, cujus nominis lillerae secundum grxcam suppuialionem eunidem numerum complent. Sunt enim seplcm, «, et ys, et p, et «, et ^, et «, et | : id est unum, el duo, el ccntum, et unum, el ducenta, et unum, et scxaginta ; qux flunt in summa trecenla sexaginia quinque '.
Y. NicoLAiTA a Nicolao nominati sunt , uno , ut pcrhibetur, ex iliis seplcm quos Apostoli diaconos ordinaverunt (Act. vi, 5). Iste cum de zelo pulcherri- mae conjugis culparetur, velut purgaiidi se causa per- misisse fertur, ut ea qui vellet uteretur. Quod ejus facium in scctam turpissimam versum est, qua placct usus indifferens fcminarum. Ili nec ab iis quae idolis immolanlur cibos suos separanl : et alios ritus genti- lium superslitionum non aversanlur *. Narrant ctiam quaedam fabulosa de mundo, nescio quae barbara principum nomina miscentes disputationibus suis, quibus terreant auditorcs; quse prudenlibus risum po- tius faciunt, quam timorem. Intelliguniur auiein eiiara isii non Dco iribuere creaturam , sed quibusdam po- tesiatibus, quas mirabili vel fiDgunt vanitate, vel credunt.
Yl. Gnostici propter excellentiam scientiae slc se appellaios esse , vel appellari debuisse gloriantur : cum sint superioribus omnibus vaniores atque turpio- res. Denique cum ab aliis aique aliis per diversas ter- rarum paries aliter aique aliter nuncupentur , non- nulli eos etiain Borboriias vocant, quasi cosuosos , propter niniiam turpitudinem quam iii suis mysteriis exercere dicuntur. Aliqui eos a Nicolaitis exorlos pulant : aliqui a Carpocrale , de quo post loquemur.
^ Hic in editis additnr : c Dixerat enim se in monte Slna c legem Noysi ia iwis persooa dedisse Judeis : tempore c Tiberii in Filii persona putalive apparuisse : postea se in « linguis igneis spiritum sanctum super Apostolos venisse : « Chrislum autem nec venisse, nec a Judaeisquidquam per- c tuUi>se. »
* Apud Epiphanium et Damascenum sawmiHani appol- lantur, eorumque auctor, satumUus. Sic etiam vocal Justi- nus iu dialogocumTryphone, ac Theodoretus.
* (Jnus e vatlcanis codiclbus, prmter scientiam,
^ Sic manuscripti Epiphanio et Damasceao consentieates. Atediii,a6rajca<.
' Veterum manusnriptorum auctoritate expnngimus ver- ia haec, quae de Basiliaianis haereticis editi adduat : « Mun- c dum istum vel hominem uoii credimt a Deo factuin, sed a c treceatesimo sexagesinK) quinlo ccelo. Amaloria carmiua c sludiose discuut. A Judxis nou credunt Cbrisluiu cruci- c flxum, sed Simoaem Cyreuensem, qui aagai*iaius susiullt c crucem ejus. »
* uiv., non adversantur, Uelius £r. cum Aiss., non aver* smuur.
17
DE HiERESIBUS, S. AUGUSTINI
Tfadant autem dogmata fabalosissimis plena figmen- lis : etiam ipsi principum vel angelorum nominibus terribilibus infirmas animas capiunl ; et de Deo re- rumque natura, fabulosa ei a sanitate verilatis aliena .multa contexttAt. Animarum substantiam, Dei dicunt esse naturam , earumque adventum in li£c corpora et reditum ad Deum iisdem suis fabulis longissimis et stuliissitois secunduni suos errores inserunt : el illos qui eis credunt faciunt, non muUa , ui pulant , scien- tia praepollere , sed mnlla , ut ita dicam , fabulosiiate vanescere ^ Dicuntur quoque bonum deum et malum deum in suis habere dogmalibus. f \II. GARPOGRmANi sunt a Garpocrate , qui docebat omnem turpem operationen , omnemque adinveniio- nem peccati : nec aliter evadi atque translri principa- tus et potestates , quibus hsDc placent , ut possit ad ccelum superius perveniri. Hic eliam Jesum hominem tantummodo, et de ulroque sexu natum putasse per* hibetur , sed accepisse talem animam , qua sciret ea quai supema essent, otquQ nuntiaret. Resurreciionem corporis simul cum Lege abjiciebat. Negabata Deo facluniy sed a nescio quibus virtutibus mundum. Sect» ipsius fuisse traditur quoedam Harcellina , quae colebat imagines Jesu et Pauli et Homeri et Pytha- gorai, adorando incensuraque ponendo.
Vlil. Gerinthuni a Gerintho, iidemque Merinthiani a Merintho, mundum ab angelis factum esse dicenies, ei carne circumcidi oportere, atque alia hujusmodi Legis praecepta servari. Jesum hominem tantummodo fuisse , nec resurrexisse . sed resurreciurum asseve- rantes. Mille quoque annos post resurrectionem in terreno regno Ghrisii , secundum carnales ventris et libidinis voluptaies, futuros fabulantur : unde etiam Ghiliastae sunt appellati (Vid. Ub. 20 de CivUale Dd , eap. 7).
IX. NAZARifii , cum Dei Filium confileantur esse Ghristum, omnia tamen yeteris Legis observant, quae Christiani per apostolicam traditionem non observare carnaliter, sed spiritualiter intelligere didicerunt (Vtii. lib. 1 contraCreseonium^ cap. 31).
X. EBiONJii Ghrislum ctiam ipsi tanlummodo homi- nem dicunt. Mandata carnalia Legis observant , cir- cumcisionem scilicet carnis , et cxtera , a quorura oneribus per Novum Testamenlum liberali sumus. Iluic haeresi Epiphanius Sampsaeos ei Elcesasos ' ita copulat, at sttb eodem numero, tanquam una sit ha»- resis, ponat, aliquid tamen interesse signiflcans: quamvia et in oonsequentibus ioqaatur de iilis , po* nens eos sub numero suo. Eusebius vero Elcesaila- rum sectam oommemorana, fldera in persecutione dicit negandam docuisse , et in corde servandam (£«- .m6., Hb. 6, eap. 38).
XI. \ALENTuaijn a Yalentino, qui de natura rerum
* Edltlo Er., € earamque adventum in haec oorponi cum
< aUis aereis animalias dicunt Aeri, per quas peccata in f cor|K)rU)us committuntar : nam iilas animas qa» ex Dei
< iirocedant substanlia, reverti ad Deam immacuiatas. Dt- • cuoiur quoqoe bonum Deom, » etc. Locum ex Mss. ezem- plaribus redintegrarun^ Lovanienses.
* in aotlquls codicibus scriptum reperimas cum aspira- tione, Helcetwos; etmfra, BelcesaUanmi, seu, HeketeiUh fumsecum.
multa fabulosa confinxit, triginta iGonas, id est,«»« cula , asserens exstitisse ^ quorum prindpium esse profundum et silentiam , qaod profundum etiaro pa- trem appellat ^ Ex quibus duobus velul ex conjugio processisse perhibet intellectum et veritalem, et pro- tulisse in honorem patris iEonas ocio. De intellecta autem et veritate processisse verbum et vitam,et pro- tnlisse iEonas decem. Porro de verbo et vita proces- sisse hominem et Ecclesiam , et protulisse iEonas duodecim. Itaque octo et decem et duodecim fieri tri- ginta iEonas , habentes, ut diximus, primum princi- pium de profundo et silentio. Ghristum autem a paire missum, id est, a profundo , spirituale vel coeiesie corpus secum attulisse : nihilque assumpsisse de vir- gine Maria , sed per illam tanquam per rivum * aut per fistulam sine ulla de ill^ assumpta came trans- isse. * Negat eliam resurrectionem camis, solum per Ghristum spiritum et animam salutem accipere affir- mans.
XII. Segdnduni ^ lioc a Valentinianis distare dicun* tur, quod addunt opera turpitudinis.
XIII. PTOLEM.CUS quoque discipulus Yalentini, hae- resim novam condere cupiens, quatuor iEonas etalios quatuor asserere maluit.
XIV. Marcus etiam nescio quis haeresim eoBdidit» negans resurrcctionem carnis, et Ghristum non vere, sed putative passnm asseverans. Duo quoque opina- tus est ex adverso sibi esse principia, quiddam tale de iEonibus quale Valentinus affirmans.
XV. GoLORBASDS ' sccutus cst istos , uon multum aliter seutiens , vitam omnium hominum et genera- tionem in septem sideribus consistere affirmans.
XVI. HERACLEONiTiE ab Heracleone discipulo supe- riorum, duo asserunt principia, unum ex altero, et ex his duobus alia plurima. Feruntur autem suos mo- rientes novo modo quasi redimere, id est, per oleum, balsaraum et aquam , et invocattones quas h^Nraicis verbis dicunt super capita eorum.
XVII. QpHiTiE a colubro nominati sunt : coluber enim graece 0f i« dicitur. Hunc autem Ghrisium arbi- trantur : sed habent etiam verum colttbrttm asauecum eomm panes lambere , atque ita eis velut euchari- siiam saBclificare. Quidam dicunt istos Of»hiias ei Nicolaiiis sive Gnosticis exstitisse» et per eoram fa-^ bulosa (Igmenta ad colubnim colendum foisae per-' ventum *• [
« Michaelinus, colbertious et Vaticanus codices addunt, sitentitm matrem.
* Editio Er., Umquamper rimmi.
s Quod hic in eaitis nierat additum, c De trigesimo sa^ c culo dictt diatwlam ffenituni, et a diabolo alios natos qui cfecerinl hunc munoum. Et ideo malitiam non arbitno c tribuit, sed naturae mundi, id est generi diaboiioo, » abesta iitts.
* Lov. et aliquotMss., Sevandiam, Aliicum Er., secun^ diani : quorum scilicet princeps, sectndus a pfaUastno, Ept- phanio et ab aliis dicitur. , .
» colarbasum ediU Ubri appellaut, muuta altera vocali oiDa,reluctantibusanUquisscripturis. . '
* Ita in Mss. At m excosis desortbitur isthec haeresis boc fere modo : « Hunc autem coiubrum qui decepit Adaq) ei • Kvam, Christum arbiu-autur : sed habcul etiam v^rura « cohibrum, quem nutriunt et venerantur. Qui et m<an- c tante sacerdote egreditur de speluoca» etascendlt sup«J t altarey innixum speluncae, et oblationes eoram ianu>it| ei
II uber
ivnr. Gaiani propterea stc a||>pellati, qtioniam Gain hoooranly dieenles enm forlissimae esse virlalis. Si- iDiil et ludam iradilorem divinum aliquid puiant, et seelos ejus beneficium deputant; asserentes eom . praescisse quantum esset f eAert homano Ghristi pas- \ fllo profutura , et occideodom Judsis propterea tra- didiase. Hlos etiam , qui schisma facienles in primo popoIoDei, terra dehSsonite perienmt* (iVtcm. xn, 51- 33 ), et Sodomitas colere perhibentur. Blasphemant Legem, et Deum Legis auctorem, camisque resurre- etionem negant.
XIX. BKTmAM nomen acceperunt a fiiio Ad», qni voeatus est Seih : eum quippe honorant, sed (^bulosii et bxretica vanitate. Dicunt enim eum de superna oMire Batnm, quam perhibent eonvenisse cum super- no patre, unde divinom semen aliod nasceretur, tan« fnro filiorum Dei. Hi quoque multa de principaiibus ei polesutibus vanissima fabulantur. Quidam eos di- tnnt Sem Aliom Noe Ghristom paiare.
XX. AftCHOifTici a principibos appeliati, oniversi- latem, quam Deus oondidit, opera esse prineipum dicunt. Operantur etiam quamdam torpitudinem. Re- lorrectioiiem ctniis negant.
iXI. CsRDONiARi a Gerdone nominati, qoi duo priaeipit sibi adversantit dogmatisavit : Deumque Legis ac Prophetarum non esse patrem Chrisli , nec Deum esse, sed justum; petrem vero Gbristi : Ghristumque ipsum neque natum ex femina, neqoe habuisse camem ; nec vere mortuum vel quid- quam passum, sed simulasse passionem. Quidam vero ia duobus principiis suis duos deos ila eom dixtsse perhibent , ut unus eorum esset bonus , aller auiem idulus. Resurreclionem mortuorum negat , speraens etiain Testamentum Yelus.
XXII. IfAneiON qdoque, a quo Ifarcionitse appellati flont ^, Cerdonis secutus est dogmau de dnobus prift- dpiis : qoamvis Epiphanius enm tria dicat assemisse prindpin , bonum , JUBtum , pravum : sed Eusebius SiDcrum quemdam , non liarcionem , trium prind- piOTum atquenaturaramscribltauctorem, (Enub, H^. 5,ctp.«).
XXIII. Apellitjb sunt , quorum Apelles est prin- cq», quiduos quidem deos introducit, onom bonum, alierara maium : non tamen in duobus diversis atque inler se adversis esse prindpiis; sed unum esse prin- cipium, deum scilicel bonum; et ab itlo faclum alte- ram : qui cum malignus essei, iiivenius est in.sua mundinn malignitaie fecisse. Hunc Apellem dicunt qoidam etiam de Gbristo iam falsa sensisse, ut diceret eura non quidem carnem deposoisse de coelo *, sed et eleraentis mnndi aecepisse , quam mundo reddidit , con sine eame resurgens asceudit in coelum.
t hmlvens se drca eas, regreditur ad speluncam : et ita c eoDfringunt ol)latioaes iu EucbarisUamt quasi a serpente • dristo, ut iUi putant, sanaiflcaias. 'rradunt hujus ser^ c penlis coltum a Micolaitis sive GooBticis ad istos dedu- ccUmi.B
* Post, perim(iil,editiaddebant,C/iore,Mtoie|^M» rsR ; id Bouhabeot iiss.
* Editl, a quo MarcionUUB ajmeUaU smU.
* 8oia editio LovanteniiuiD, dtMme (ie ccete.
timjs. M
XXIV. Sevemani a fSevero etorii , vinom tm 1)1* bunt, eo quod fabulosa vanitate de sauha et ^fk germinasse asserant vitem. Etiam ipsi non sanam d»- ctrinam suam, quibus volunt, inflant nominibus pfin- cipum, carnis resurrectionem cum Yeteire Testamento respuentes *.
XXY. TATiAm a Tatiano * quodam inslltuti , qul et Encratii» appellati sunt , nuptias damnant , atqoe omnino pares eas fornicationibus aliisque corruplio- nibus faciunt : nec recipiunt in suorum numerum con- Jugio utentem , sive marem , sive feminam. Non ve- scuninr carnibus, easque omnes abominantur. Prola- tiones quasdam fabulosas saeculornm eliam isti sapinnt. Salnli primi hominis contradicunt. Epiphanius Taiia- nos et Encratiias ita discernit , ot Encratitas Tatiani schismaticos dicat ".
XX\I. Gataphrtgbs sunt, quorom anctores fnerant Monianus tanquam paraclttus, ei dux prophetissae ipsius, Prisca et Maximilla. His nomen provincia Phrygia dedit, qnia ibi exstiterant, ibique vixerant : ei eiiam ntmc in elsdem partibos populos lial^nt. Ad- ventom Spiritus sancti a Domtno promissum , in se potius quam in ApostoKs fuisse asseruni redditum. Secundas nuptias pro fornicaitonibus habent : et ideo diennt eas permisisse aposioloin Paulum , quia et parte sciebat, et ex parte prophelabat: nondomcnim venerat quod perfectum est ( I Cor. xiii , 9 , 10). lloc autem perfectum In Montanum et in ejus prophetissas venisse delirant. Sacramenta perhibcnlur habere fu« nesta : nam de infantis anniculi sanguine , quem de toto ejns corpore minulis pnnctionum vulneribus ex- forquent , quasi eucharistiam soam conficere perlii- l>entur, miscentes eum farin», pancmque inde fa- cientes : qui puer si mortuos Aierit , habetur apud eos pro mariyre ; si autem vixerit, pro magno sace^ dote*.
XX VII. PEPfjztAm'sive Qttlntllliani, a loco quodam nominati sunt, quam eivitatem desertam dlcit Epi*
1 Siifcjunffunt editi : t Hic firseterea Phllumenen quam- c datti pueilam (Jicel)at iasptratani diviDttus ad prseDUuUaii- « da fulura : ad quam sonmia alque aeslus sui aainii rcfe- « rens, divinatiooibus seu prgpsagits eius secreiim erat so- « litus prteinoneri, eodem phauUismate eidem Pbilinnense « pueri babilu se demonstrante, qui puer aj^iiareus diri- c stum se allquando, aliquando esse assereret Pantum. A c quo i^hantasiiiate sciscitaas, ea soleret respondere, quaB « se audientibus diceret. NonnuUa quoquc illam rairacula « operari solitam, inter quae illud prsedpuum, quod in an« « gustissimi orls ampuUam viuream oanem graQCiem immit- « leret, euinque extremis digilulis levare soleret iliaesuin, « eo(|ue solo quasi divinitus sibi cibo dato fuisset oonten- « ta. » Abest id totum a Mss. quod forte cum esset a quo» piam in ora libri, non de Severo, sed de Appelie annota- tum, librarii hallucinantes isthuc transtulenmt. De Appelle 4C ejusdem Plulumeae TertuUianus, lib. de Prseacript., capp. 6et30.
* editi femnt, a Toao; sed Mss., a Tiotoo :quo eum no- mine veteres historici appeUant.
• Editi , dtcoitf . Melius aiiquot Mss. , dicaU Refer ad Epiphanium, qui Encraatas apospasma TaUanoA dicit in Bpi- tome.
^ colbertini codices duo et unus e vaticanis, pro fmifm martyre ; si auUem vixerity pro summo tacerdote. Ali' vasl- cani cuin anUquissimo Floriacensi, cum Becheroaensit eU);» pro martyre ; si aulem vixeril, pro maximo sacerdote. Bli« cbaeiinus ms., pro prkno saceraote.
Mn omnibusprope Hte., Pepudiatd: eiiafiMi|V0y Hf^ xoy constanier scripium est, PepwUa.
u
DE HiERESlBUS,
plianius. Hanc autem isti divinum aliquid esse arbi- irautes, Jerusalem yocanl : tanium dautes mulieribus principalum, ul sacerdolio quoque apud eos bonoren- tur. Dicunt enim Quinlillae et Priscillae in eadem ci- viiale Pepuza Gbristum specie fominoe reveiatum : unde ab hac Quintilliani eliam nuncupantur. Faciunt ei ipsi de sanguine infanlis» quod Gaiapbryges facere * supra diximus:nam et ab eis perbibentur exorli. Dcnique alii hanc Pepuzam noa esse civitatem , sed villam dicuni fuisse Montani et prophelissarum ejus Priscae el Maximill:e; et quia ibi vixerunt, ideo lo- cum mcruisse appellari Jerusalem.
XXVIII. ARTOTYRiT^sunl, quibus oblalio eorum boc nomen dedit : offerunt enim panem et caseum, dicentes a primis bominibus oblationes de fruclibus terrse et ovium fuisse celebratas. Hos Pepuzianis jungit Epiphanius.
XXJX. lESSARESCiEDECATiTiS hinc appellati sunt quod non nisi quarla decima luna * Pascha celebranty quilibet septem dierum occurrat dies ; ct si dies domi- nicus occurrerit, ipso die jejunant et vigilanl.
XXX. Alogi', propterea sic vocantur, tanquam sine verbo (Xiyoi enim graece verbum dicitur ) , quia Deum Verbum recipere noluerunt , Joannis Evange- lium respuenles, cujus nec Apocalypsin accipiunt, has videlicct scripluras negantes esse ipsius.
XXXI. Adamiani 6x Adam dicli, cujus imiUntur in paradiso nudiiaiem, quae fuii ante peccatum. Unde et nupiias av^rsantur : quia nec priusquam peccasset Adam, nec priusquam dimissus esset de paradiso, co- gnovil uxorem. Gredunt ergo quod nuptiae fulurae non fuissent, si nemo peccassct. Niidi iiaque mares femi- nKqueconveiiiunt, nudi lectiones audiunt, nudi orant, nudi celebraiit sacramenta, et ex hoc paradisum suam arbitranlur Ecclesiam.
XXXII. ELCESiEOS et Sampsjbos hic tanquam ordine SttO commemoral Epiphanms , quos dicil a quodain pseudoprophcia esse deceptos, qui vocabalur Elci (a), ex cujus genere duas mulieres tanquam deas ab eis perhibel adoratas : cxiera Ebionaeis tenere similia.
XXXIII. TuEODOTiAfii a Tbeodolo ^ quodam insti- tuci, hominem tantummodo Gbristum asseverant. Quod dicitur Idem Theodotus propterea docuisse, quia in persecutionc lapsus islo modo se casus sui devitarc pulabat opprobrium, si non Deum negasse , bcd honiinem videretur.
XXXI V. Melchisedeciani, Melchisedec sacerdotem Dei excelsi , non bommem fuisse , sed virlutem Dei esse arbiiraniur.
XXXV. BARDESANiSTiE a quodam Bardesane , qui in doclrina Ghrisli prius exstitisse perhibeiiir insi* gnis : sed poslea, quamvis non per omnia, in Valeii-
* Hss., quod CaUtphrygas facere.
* Editi hic addnnt, mmse martio.
' ln editis, 4logiam. nesUlueadum ex Ifss., Alogi : quia graecis haeresiograpbis dicuntur : Abgoi.
^ Edili, a Tlieodotione : pauloque posl, idem TheodoUon, Casiigaiitur ex vaiicaoo codice.
(a) Ab Riiinhanio in Anacephalaeosi Elkmios nominatur. lo Panario £M;ai, ia Paoarii synopsi eIxq,
S. AUGUSTINI n
tini hncresim lapsus .est K
XXXVI. NoETiANi a quodam Noeto^ qui dicebat Ghristum eumdem ipsum esse Patrem eC Spiritum sanctum.
XXXVII. Valesii et se ipsos castrant, et hospites suos , hoc modo exisiimanles Deo se debere servire. Alia quoque haeretica docere dicuntur et turpia : sed quae illa sint , nec ipse commemoravit Epiphanius , nec uspiam poiui reperire.
XXXVIII. Gathabi *, qui se ipsos isto nomine» quasi proptcr munditiam , superbissinoe atque odio- sissime nominant, secundas nuptias non admittunt» poenitentiam denegant, Novatum sectantes haeretH cum : unde eiiam Novatiani appellantur.
XXXIX. Angelici 9 in augelorum cultum indinati , quos Epiphanius jam omnino defecisse testatur.
XL. Apostolici, quise isto nomine arrogantlssime vocaverunt, eo quod in suam communionem non re* ciperent utentes conjugibiis et res proprias possiden- tes : quales habet Gatbolica ' et monachos et clericos pliirimos. Sed ideo isti haeretici sunt, quoniam se ab Ecclesia separantes , nuliam spem putant eos babcre» qui utuntur bis rebus , quibus ipsi carent. Encratitis isti similes sunt : nam et Apotactitae (a) appellantur. Sed et alia nescio quae propria haeretica docere perhi« bcnlur.
XLI. Sabelluni ab iilo Noeto quem supra memo^ ravimus, defluxisse dicuntur ; nam et discipulum ejus quidam perhibent fuisse Sabellium. Sed qua causa duas haereses eas-Epiphanius computet, nescio : cum fieri potuisse videamus, ut fuerit Subeilius iste famo- sior , et ideo ex illo celcbrius hxc haeresis nomen acceperit. Noetiani enim difficile ab aliquo sciuntur : Sabelliani autem sunt in ore multorum. Nam ec Praxeaiios eos a Praxea quidam vocant; et Hermo« geniani vocari ab Hermogene potuenint : qui Pra* leas etHermogenes eadem seniientes, in Africa fuisso dicuntur. Nec tamen istae plures sectas sunt ; sed unius sectae plura nomina , ex his hominibus qui ia ea maxinie innotuerunt : sicut Donatistae, iidem Parmenianistx ; sicut Pelagiani , iidem GoelestianL Unde ergo sit faciuni ut Noetianos et Sabellianos , non uiiius baeresis duo nomina , sed lanquam duas baerescs supradictus Epiphanius poneret , liquido in- venirc non polui : quia si quid inter se diiferunt , tam obscure dixit, studio forsilan brevitatis , ut non intelligam ; loco quippe isto, quo et nos, tam longe a Noctianis Sabellianos commcmorans : Sa^ bellianiy inquit, iimilia Noeto dogmatizantes^ ffra^ ter hoc quod dicunt Palrem non em pauum (Epipha-^ nms, in Anacephalmo^). Quomodo de Sabellianis inielligi polesi, cum sic innotuerint dicere Patrem passum, ut Patripassiani quam Sabelliani crebrius nuncupenlur? Aut si forte in eo quod ait , pra:ter
* Post, lapstts estj ac^ecla erant in excusis libris verba hsec, addens de suo, ut fato ascriberet conversationes hond* num ; qu» in Mss. nostris non reperimus.
* la &lss. : caUiaroe sive Aoiuliam, qtd seipsos, etc. Grae- ds suai, Katliaroi.
> m editis, cathoHca Ecckm, Abest, ^ccUna. a uss. (a) id est, Reuttatiatores.
....... - • - ^ -Ti
SS ! LIBEft
kae quod dicunt Patrm wm eiM pa»xm , Noetianos hoc diccre iiilelligi voluit, quis eos in hac ambigui- late disccrnal? Velquomodo possont inlelligi quilibet eonxm Patrero passum fuiase non dicere, cum dicanl eumdem ipsom esse et Patreni elFilium el Spiriium '.lanctum? Pbilasier autem Briiianus episcopus, in prolixissimo libro quem de haeresibus condidii, et cenlom ^ viginti ocio hxreses arbilratus est computan- das, Sabellianos continuo post Noetianos ponens : Sabeilhu^ inquil, dhcifnUui ejus, qui ^nulUudinem $m dodom Uidem $eeulu$ eei, unde ei SabelUani poeieasunt apjMali, qui et PalripoMnani^ et Praxeani a Praxea , €t Hermogemani ab Hermogene^ qui fuerunt in AfH- M, qui etita eeniientes abjecA $unt ab Eceiesia eathO' iica^ Certe iste eosdem poslea Sabellianos dixii ap- pellaios, qui ea quae Noetus seoliebanl ; el alia no- >nnina ejusdem seclae commemoravil : el lamen Noelianos etSabellianos sub doobus numeris tanquam duas haereses posuit ; qua causa , ipse viderit.
XLll. Omceniami a quodam Origene dicti sunt ; Don illo qui fere omnibus noius est, sed ab alio ne- scio qno , de qoo vel secialoribus ejus Epipbanius loqoens : Origemani^ inquit, cujuedam Origenie *; fur- pi$ amtem tunt operatiotne^ i$ti $unt nefanda fadentee *, sua eorpora corruptioni tradentee (o). Alios autem Ori- geDbiios conlinuo subjiciens :
XLIII. OuGENiANi, inquit, aiH ^ qui et AdamantH (rwlaloru, qui et mortuorum resurrectionem repeilunt ; Ckristum autem ereaturam et Spiritum sanctum intro* duceutea : paradisum autem et c(Bio$ et aiia omnia aiie» geriMmies ^ . Baec quidem de Origene Epiplianios : sed qoi eum defetidunl, unius ejusdemque subslan- tias esse , dicunl, docuisse , Patrem ei Filium ei Spi- ritum sanclom ; neque resurrectionem repulisse mor- Uiorum : quamvb et in istis eum convincere studeanl, qui ejos plora legerunl. Sed sunt bujus Origenis alia dogmau ' , quae calbolica Ecclesia oronino non reci- pii , in quibus nec ipsum falso argull, nec potest ab ejos defensoribos falli * : maxiroe de purgaiione et libcraiionQ, ac rursus post longnm tempus ad eadem mala revoiolione rationalis universae creaturae* Quis eaim catholicos chrisiianus vei doctus vel indoctus oon vehementer exhorreat eam quam dicit purgatlo- nem malomm, id est, etiam eos qoi hanc vitam in flagiliis et facinoribos et sacrilegiis aiqoe impieuii-
* Forte pro, et eentmn^ legendom est, eentum et. M.
* Lov. : origems discipuk. vox, discipuH^ abest ab Er. et Mss. necnoo a gneco tcxtu E|>ipbaiiii.
* iu(liss., inenarrabilia facwttes. Graece est, arritopoio&n" tes,
^ EfJili, « qui ct AdamauUi tractatoris illius sectatores, 4 qui et morliiorum resurrecUouem neganl : Christum aii- € lem ei Spiritom sanclum creaturam dicuot paradisum;antem f el ooelos et alia noa credunt esse secundum Uucram,sed in < allegoria. » veteres autem libri pressius ioha;rent graeco.
* soU ediU, repuUsse morluorum : sed qm ejus plura le- gerunt, contradicunt. sunt et alia kujus ongems dognuOa,
* Sic Mss. Al ediU, ab ^us defensoribus exctmri.
{a) Epipbanios in Panario cpildera haeres. 63 et 64, aperte profiietur oescire se an origeniaoi isU turpes ab oriffeoe Adamaotio didi sint , an ab alio Origene : sed proiecto B Aaacephalaeosi, quae sola sioe Paoario venit in manus Aagmiai, de utrisque origenianjs sic dicit obsoore, ut
DNUS. 54
busquamiiDet maximis finierunt, ipsom etiam po- sircroo diabolum atqueangelos ejus, qiiamvis post lon- gissiroa leinpora, purgalos alque liberalos regno Dei luciqueresiitui, el rursus post longissima lempora omnesqui liheraU sunl,ad haecmala denuo relabi et reverU ; ei has vices alternantes beaUtudlnum et mise- riaroro raUonalis creatorae seroper fuisse, semper fore? De qua vanissima impielate adversus philoso- pbos, aquibus ista didicil Origenes, in iibrisde Givi- tate Dei diligentissinie disputavi * {In iibro 21).
XLIV. Pacliani a Paulo Samosateno, Ghristum non semper fuisse dicuni ; sed ejus iniUum , ex quo de Maria natus esl , asseveranl : nec eum aliquid amplius quam hominem putant. Ista haeresis ali- quando cujusdam Artemonis ' fuii : sed curo defecis- set, instaurata esl a Paulo , el poslea sic a PhoUno confirroata, ut PhoUniani quam Pauliani cclebrius nuncupentur. Islos sane Paulianos bapiizandos esse in Ecclesia catholica r^icaeno concilio conslitutum est. Undecredendum esteos regularo Baptisroatis non tenere, quam secom mulii hacreiici cum de Ga- tholica discederent abslulerunt , eamque cuslodiunl.
XLV. Photinvs ab Epiphanio non continuo posl Paulum sive cum Paulo, sed aliis interposilis po- nitur. Nnn taceior sane siroilia credidisse : secuii- dum aliquid lamen adversatus ei dicitur; sed quid sil ipsum aliquid , omniiio non dicitur. Philnster au- teni conUiiiiatim ponil ambos sub singulis et propriis numeris, quasi hu^reses dnas, cum dicat Ptiotiuum in omnibus Pauli secuium fuisse doclrinam.
XLVI. MANiCHiCi a quodam Persa exstiterunl , qui vocabantur Maiies : quamvis et ipsum , cum ejus in- sana doctrina coepissel in Gnccia prusdicnri , Maiii- chaeuin discipult cjus appellare maluerunl, devi- tantes noroen insaniae. Unde quidani eorum quasi docliores, et eo ipso roendaciores, geroiuau n Ut- tera, Mannicbaiurn vocant, quasi manna funden- tem '. Isie duo principia inler se diversa el ad- versa, eademque aetema et coaeterna, hoc esi semper foisse, coroposuit : duasque naluras atquc sub- stanUas , boni scilicel et mali , sequens alios anU- quos haereticos , opinatus est. Qunrum intcr se pu- gnam el commixtionero, et boni a malo purgationem , et bonl qiiod purgari non poteril, cuin ftialo in xler- nuro daronationem , secundum sua dogmala asseve- rantes, mulla fabulantur, quae ciincla intexere huic
priores non ab eodem origene AdamanUo, sed ab alio pro- Ibcloscrederes.
^ veterum oodicum auctoriiate removimus quod io ex- cusis hic addebatur : « Dicit praeterea ipse ortgenes, quod • Filius Dci saaclis hnnilQibus comparaius, verilasbit; Pa- tt tri collatus, mendaciiim : et quantum disiant A|j06toti c Cliristo, tantum Pilius Patri. Unde nec orandus esl Pilius « cum Patre, quia non esl auctor indulgendarum peUlio- « num, sed suppiicator. » * in excusis, yfrlemonii. At in Mss., j4rtemoms, > ific omniQo ferunt Mss. At ediU, c€e}(nsset nomen preBdt- eari : namantefuic urbicus (imo, Cubncus^ ex Epipbanio, haer. 66) vocnbatur. sed in Graecia discipuli ejus vitantes nomen insaniai^ quasi doctioresy et eo ipso menaaciores, ge^ minaUi n iUtera^ Manniciuvum, quasi manna fundentemt pro MamdueOf id est inMno, appeUaverunt. iste duo prtn- dpia,eu^
DE HjflRESIBUS, ft. AUGUSTINI
96
Operi nimift I(yiigum est. Ez oia auiem suis fiibulis vimis alqua impiis cogimtur dioere, «nimas bonas, quas ceusent ah animarum malarum naiurae scilieei contrari» comoiUMone liborandasy ejus cujus Deus est esse natur». Proinde mundum a oatura boni, hoe est , a natura Dei factum , confiientur fuidem, sed de commixtione boni et mali , quae fiicta esi, quando inter se utraque nalura pugnavit. Ipsam vero boni a malo purgatiooem ac liberationem , non solum per totum mundum et de omnibus ejus elementis virtutes Dei ^ faceredicuQt, verum etiam Electos suos per filimenta quse sumunt. Eteis.quippe alimentis, sicut universo mundo, Dei substamiam perhibent esso commixiam : quam purgari putant in Electis suis co genere viUe , quo vivunt Electi Manichaeorum , vetut ^nclius ei excellentius Audit^ribus suis. D^iam his duabus professionibus, hoc est Eieetorum et Audito- rum 9 Ecclesiam suam constare voiuerunt. 1n csteris autem hominibus , etiam in ipsis Auditoribus suis , hanc pariem bonae divinaeque substanrue qu« mixta et ooUigata in escis ei potilMis detinetur » maximeque in eis qui generant filios, arciius ei inqiiinaiius colli-^ gari putani. Quidquid vero undique purgaiur luminis, per quasdam naves, quas esse lunam ei solem voluni, regno Dei , tanquam propriis sedibus reddi. Quas iii- ^eionav^ do sulj^ianiia Dei pura fmhibeni fabrica* ias. LuGeiaque istam corporearo animantium morta* lium ocvlis a4jacentcm» non soiiim in his navibus , ubi eam purissimam creduni, verum etiam in alii» quibusque Lucidis rebus , ubi seounduiii ipsos leneior admixia, crediiurque purganda , Dei dieuAi esse na- luram. Quinque enlm elementa quae genuemni prin<^ cipes proprios , genii tribuunt ienehrarum : eaqiie elementa bis nominibus nuncupant , fnmum , tene* hras , ignem , aquam , venium. in fumo nata anina* Ua b^»edia» unde homlnes ducere or^inem censeni ; in (enebris, serpentia; in igne, qiiadrupedia ; in aquis, .na^aiiiia; in venio» voFatilia* H«s quinque eiementis malis debellandis aiia quioque elementa de regno et subsianlia Dei missa esse , et in illa pugna fuisse permixta; fun^o aera, tenebris lu- cem , igni malo ignem bonum , aqu» malae aquam bonam, venlo malo venlum l>onum. Naves aiuem iilaa, id est, duo coeli iuminaria , ita distiugMunt, ui lunam dicant £aptam ex bonaaqua, solem vero ex igne. bono* E^se aiUem in eis uavibus sancias vLriiA- tes, quae se in masculos transfigurani , ui illiciant feminaSigentis advers», ei rursus in feminas , ui illi- ciant masculos ejusdem gentis adversae ' ; et per lianc iUecebram commota eorum concupiscentia fugiaide illis lumen , quod membris &uis permixlum tenebant , ei purgandum suscipialur ab angelis lucis, purgaium* que illis navibos imponatur ad regna propria repor-
> Editi, viriutem Dd, Melios Mss., virtute$ Det : quas iil- miniiniufiKi Manichsi dicunt esse in sole el Inna tanquam id doabus navibus sanctas virtutes. ooncordat in Augtonsi exemplari vetus ille dc lia^rcsibus libcr, ([uom indilo no- mine i*radeslinati publtcavil JQcobus sinnondus; quitamen hoc loco virtutem Dei edidil.
* iiaec pars senienti», elrtirstu gmu adverMi ^
restiluitur ex mss. vide librum de ^aUira Booi, cap. 44.
tandum. Qua oeeasione , vel potfos exsecrabftis su- perstitionis quadam necessitnte, coguntur Elecii eo- rum velut eucbaristiam conspersam cum seroine humano sumere, utetiam inde, sicut de aliis cibis quos accipiunt , substantia illa divina purgetur. Sed hocse facere negant, ei alios nescio quos sub nomine Manichxorum facere afflrmant. Deieeti suni tnmea in ecclesia , sicut scis , apud Garihaginem , jnm fe ibi diacono constituto , quando instante Urso iribuno , qui tunc domui regiae praehiit, aliqui adducti sunt (a) : ubi puella nomlne Margarita istam nefariam turpitu-^ dinem prodidil , quae cum esset annorum nondum dttodecim , propter hoe scelestum mysterittm se dt- cebai esse vitlatam K Tune Eusebiaro quamdam ma« niehaeam quasi sanetimonialem, idipsum propter boc ipsum passam , vix eompulit confiieri , cum primo illa se asseruisset integram , atque ab obsieirice in- spicipostulas8ei:qufle iuspeeia, ei quid esset inventa, totum iilud turpissimum scelos , nbi ad excipiendunft eicommiscendum eoneumbentium semen farina sub- aiernitQr(quod Margarita indicanle absens non audi^ rai), similiter indicavit. Ei recenti iempore nonnulli eorum reperti , ei ad ecclesiam dueti , sicui Gesi« episcopalia qu» hobis misistis ostendunt , hoc non sacramenium, sed exsecramentum , sub diligenii in« terrogatione confessi sunt : qnorum unus nomiMi \iator , eos qut ista fociunt proprie Calharisias * vo- cari dicens, eum alias ejusdem manichae» sect» par* tes in Maltarios *, et spedaliler Manichaeos, disiribai perbibaret, onmes iamen has tres formas ab uno auetore propagaias , et (Mines generaliter mamefaasos esse , negare non potuit. Et certe illi libri manicbaei sunt omnibus sine dubiutionecommunes, in quibus libris illa porienta ad illiciendos el per concupiscen* tiam dissolvendos utriusque sexus principes tenebra* nim , tti liberala fugiai ab eis , quae captivata leneba- iur in eis divina substantia , de masculorum in femU nas el feminarum in masculos transfiguratione con-> scripla sunl, unde ista, quam quilibet eorum negahi ^ ad se pertinere, iurpitudo deOuxit. Divinas enira viriules, quanlum possunt, imitari se pulani, ut pMrgeDi Dei sui partem : quam profecto, sieui in omnibus corporibus cQeiestibus et ierresiribus , aiqua in omnium rerum seminibus, ita ei in liominis se« mlne teneri exisiimani iAqviaatam* M per hocse- quitur eos , ut sic eam etiam de semine humano, quemadmodum de aliis seminib^us quae in alimentis gumunt, debeani manducando purgare. Unde etiaic ^laiharisiae appellantur , quasi purgalores , tanta eam purgantes diligenlia , ut se nec ab hac um liorrenda cibi turpitwdine abstincanl. Nec vescuntur tamencar-
* Sic Biss. Edili autem babent, violatam.
« Hic editi addunl, id est mundatores vet pyrgatores.
» Editi, Macarios : quod erraium seculus est Sirinoodus in suo Praedestinato; quanquam Augiense eji^em Prje- desfrnaU eiemplar prj^ferl, MattaHos. sic vero habeni hjc etiam Augusiini ms^. oranes. Nempe qjiia m mattis dor- miiml Ntollarii appeUamw, ex libro b contra l^auslum,
^ *' iia vaiicani duo Mss. At ediU, unde ista eorwn, qmnHr bet negant, eic. .»., (a) vid. Possld. in vita Augusiini, oap. Id.
si,^
^ UBER
Dibus , tanqoftm de mortiiis vel occisis fqgerit divina subslaniia , tantumque ac tale inde remanserit , quod jani dignum non sil in Eleclorum vcnlre purgiari. Nec ova saliem sumunt, quasi el ipsa cum franguntur exspirent , nec oporteat uliis mortuis * corporibus vesci , et hoc soium vivat ei carne , quod farina , ne moriatur , excipitur. Sed nec alimonia lactis utuntur, quamyls de corpore animantis vivenle mulgcatur sive sugatur : non quia putant dlvinx substantiae nibil ibi essc permixtum, sed quia sibi error ipse non conslat. Nam et vinum non bibunt, dicenies fel essc princi- para tenebrarum ; cum vescantur uvis : nec musti aliquid, vel receniissimi, sorbent. Animas Audilorum suorum in Electos rcvolvi arbitraniur , aut feliciore coropendio in escas Eleciorum suorum , ui jam inde purgat» in nulla corpora revertantur. Cicleras autem ani/nas et in pecora redire putant , et iu omnia * quae radicibuft fixa sunt aique aluntur in terra. Uerbas enim atque arbores sic putaat vivere , ut vilam qua^ illis inest, et sentire credant , et dolere , cum laedun- tur ' : ncc aliquid inde sine cruciaiu eorum qucm- quam posse vellereaut carpore. Propter quod, agrum etiam spinis purgare , nefas habent. Unde agricullu- ram , qus omnium artium est innocentissima , tan- quam plorium homicidiorum reani dementer accu- sant : suisque Audiloribus ideQ]hxc arbitrantur ignosci, qaia prsbent indc alimentaEIectis suls ; ut divina illa sdKlantia in eorum ventre purgata , impetret eis ve- niam , quorum tradiiur oblaiione purganda. Itaque ipsi Eiecti , nihil in agris operantes , nec poma car- pentes , nec saltem folia ulla vellentes , exspectant hxc afferri usibus suis ab Auditoribus Suis, vivenles de lot ac tantis secundum suam vanitatem homicidiis alienis. Monent eliam eosdem Audilores suos , ul si vescuntur camibus , animalia non occidant , ne ofllen- danl principes tenebrarum in coeleslibus colligatos , a quibus omnem cam.em dicunt originem ducere : et si uluntur conjugibus , conceptum tamen genef atio- nemque devilent, ne divina substantia quae in eos per alimenta ingreditur, vinculis carneis ligetur in prole. Sic quippe in omnem carnem , id est, per escas et potusTenire animas credunt. Unde nuptias sine du- litaiionc condemnant , et quantum in ipsis est , pro- Aibent ; quando generare prohibent, propter quod conjugia copulanda suni^ Adam et Evam ex parenti- bus principibus fumi asscrunt natos : cum pater eo- ram noniine Saclas socioram suorum Tetus omnium devorasset, et quidqnid inde commixtum diwnae sub- suntisceperat,cum uxore concumbens in carne pro- lis tanquam tenacissimo vinculo colligasset. Ghristum autem fnisse affirmant , qoem dicit nosira Scripiura serpentem , a quo illuminatos assemnt , ut cognilio- nis oculos aperirent , et bonum malumque dignosce- rent : eumque Ghristum novissimis temporibus ve- nisse ad animas, non ad corpora liberanda. Neo foisse io came vera , sed simulaiam speciem otruis
• Aliqaa Mss., UiU moFtm,
• sda editlo u>v., eicmma; omiaBo, w,
• in Mts.^ cum ImdUur.
wm ns
ludificandis humanis sensibus praeboisse, ubi non so^ lum mortem, verara ctiam resurrectionem shnillter mentiretur. Deum qui Legem per Moysen dedit, et in Hebrseis Prophetis k>cutus est , non esse veram Deum, sed unum ex principibus tenebraram. Ipsius- que TestanQcnti Novi scripturas tanqnam infalsatas ila legunt, ut quod volunt inde accipiant, quod no- luni rejiciant, cisque tanquam totum verum haben- tes* nonnullas apocryphas antcponant. Promissionem Domini Jesu Ghristi de paracleto Spiritu sancto(/oan. XVI, 7) in suo hxresiarcha Manichaeo dicunt esse completam. Unde se in suis litteris Jesu Ghristi ape* stolum dicit, eo quod Jesusdhristusse missuram esse promtserit atque in illo miserit Spiriluro sanctum. Propier quod ciiam ipse Manichxus duodecim discl- pulos haboit, ad instar apostolici nomeri , qoem nu« roerum Manichaei hodieque custodhmt. Naro ex Ele- ctis suis habent duodecim, quos appellant magistros , et tcrtium dccimum principem ipsorum : episcopos auiem septuaginta duos , qui ordinantur a magistris ; et presbyteros , qui ordinantur ab episcopis. Habent etiam episcopi diaconos. Jam caeteri tantummodo Electi vocantur : sed miltuniur etiam ipsi qui viden- tur idonci , ad hunc errorem , vel ubl est , sustentan- dum et augendum ; vel , ubi non est, etiam seminan- dom. Baptismum in aqua nihil cuiquam perhibenl salutis afferre : nec quemquam eoram quos decipiunt, baptizandum pulant. Orationes faciunt ad solem per diem , quaqua versum clrcuit : ad iunam per noctem , si apparet ; si aulem non apparet, adaquiloniam par- tem , qua sol cum occiderit, ad orientem revertitur , stant orantes. Peccalorum originem non ilbero arbi- irio voluntatis, sed substantiae tribuunt geniis ad- versae : qnam dogmatizantes esse homraibus mixtam, omnem camero non Dcl , sed malse mentis perhibent esse opiflcium , qnx a contrario principio Deo cose* tema est. Garaalem concupiscentiam , qua caro con- ciipiscit adversus spiriium , non ex vltlata in primo homine natura nobis messe inflrmitaiem ; sed sub- stantiam volunt esse contrarinm , sic nobis adhaeren- tem, utquando liberamur atque purgamur, separelur a iiobis , et in siia natura eiiam ipsa Immortalrter vi- vat : easque duas animas , vel duas mentes , unam bonam, alteram malam, in uno homine inter se ha- bere confiictum , quando caro concupiscit adverftus splriium , et spiritus adversus camem {Galai, ▼, il). Nec in nobis sanatum hoc vitium, sicuti nos dicimus, nunquam fiiiurum : sed a nobis sejunctam atque se- clusam substantlam istam mali, et finito isto sxculo post conflagrationem mundi in globo quodam , lan- quam in carceresempitcroo, esse victuram. Gui globo aflirmant accessurum semper et adbaesurum quasi cooperiorium atque tectorinm ex animabus , natura quidem ]>onis, sed tamen quae non potoerint a nalur% malae conlagione mundari. XLVU. HiEBACiTiE * , quorum auctor Hieraca nun-
^ sic veteres litss. Ai editl, eisque Umquam non Mum ve» fvm habenUbus nommllast etc.
* Editi, Hieracfttta!. At Mss. al)sque aspiratione in quarts Qllaba, Mierae^. Gr«eci, ier.akik4.
59
capatur, resurrectionem carnis negani. Monachos Unlum et monachas et conjugia non habenlcs in com- munionem recipiunl. Ad regnum coelorum non per- tinere parvulos dicunt, quia non sunt eis uUa meriia certaminis, quo vitia superanlur ^
XLVUl. Meletiani a Meletio nuncupati , nolentes orare cum conversis , id est , eis qui in persecutione ceclderunt, schisma fecerunt *. Nunc autem dicuntur Arianis esse conjuncti.
XLIX. Ariani ab Ario» in eo sunt notissimi errore, quo Pairem et Filium et Spiriium sanclum nolunt esse unius ejusdemque natun» atque substanlise, aut, ut expressius dicalur, essentix, qua^ owUt graece ap- pellaiur : sed esse Filium creaiuram ; Spiriium vero sanctum creaturam crealurae, boc est, ab ipso Filio crealum volunt. In eo auiem quod Cbrislum sine anima solam carnem suscepisse arbilrantur, minus noii sunt : nec adversus eos ab aliquo inveni de hac re aliquando fuisse certatum. Sed hoc verum esse, et Epiphanius non tacuit, et ego ei eorum qnibusdam scripiis et colloculionibus cerlissime comperi. Reba- ptizari quoque ab his Gatholicos novimus ; utrum et non catbolicos, nescio.
L. Vadunos ', quos appellat Epiphanius, et |chi* smaticos, non haerelicos vult videri ; aiii vocanll-'An» thropomorphitas, quoniam Deum sibi fingunt cogita- tione carnali in similitudinem hominis corruptibilis : quod rusticiiati eorum iribuit Epiphanius , parcens eis ne dicantur haeretici. Eos aulem separasse se dicit a communione nostra, culpando episcopos divites, et pascha cum Judxis celebrando. Quamvis sint qui eos in ^gypto Ecclesiae catholicae coinrounicare asseve- rent. De Pliotinianis autem, quos isto locoEpiphanius commemorat, jam superius satis loculus sum.
LL Semurianos Epiphaniiis dicit , qui similis es- 8entiae(e^oieiwioy)dicuntFilium\tanquam non pleiios Ariaiios : quasi Ariani nec similem velint ; cum hoc Eunomiani dicere celebrenlur.
Lil. Macedoniani sunt a Macedonio ' , quos et IIvcv/x«To/ulcxeu£ Graeci dicunt, eo quod de Spiritu san«> cto litigeiit. Nam de Palre ei Filio rectc seniiunt , quod unius sint ejusdemque substantiae, vel esseniiae : sed de Spiritu sancto hoc nolunt credere , creaturam eum esse dicentes. Hos potius quidam Semiarianos Yocant, quod in hac quaestione ex parte cum.iliis sint, ex parte nobiscum. Quamvis a nonnuUis perhlbean- lur, non Deum , sed deiiatem Patris et Filii dicere Spiritum sanctum , et nullam propriam babere sub- stantiam.
LIIL Aeriani ab Aerio quodam sunt, qut cum esset
^ sic Mss. aclov., separeniwr, Er., tuperentur,
* Apud Lov., vel $chima fecenaU, Abest, vel, ab Er. el a liss.
* Floriacensis codex hoc tantnm loco babebat, AdianM : nam supra in indiculo operi |.raeflxo, cum caeleris Mss. prae- fert, yadianoi, Prsedestinaliis ia Au^iensi codice yaldtanos coMstanter vocal, iis duol>us iocis quibus Sirmondus Audia" nos edidit. Graecis revera dicuntur Audzanoi,
^ i.ov., dicunt Patrem et Fiiium. " rdiii addunt, conAantinopQlHmt Eeckitm etHiam: quodMss.aabest.
DE HiERESIBUS, S. AUGUSTINl io
presbyier» doluisse fertur qiiod episcopus non 'potnic ordinari; et in Arianonim hxresim lapsus, propria quoque dogmata addidisse nonnulla , dicens olTerri pro dormientibns non oportere *• ; nec statuta sole- mniter celebranda esse jejunia, sed cum quisque vo- luerlt jejunandum, ne videatur esse sub lege. Dicebac etiam presbyterum ab episeopo nulla differeniia de« bere discerni. Quidam perhibent istog, sicut Encrati- las vei Apotactitas , non admittere ad communlonem suam nisi continentes, et eos qui saeculo iu renuntia- verint, ut propria nuUa possideant. Ab esca Umen camium non eos abstinere dicit Epiphanius : Pbila- ster vero et hanc els tribuit abstinentiam.
LI V. Aetiani ab Aetio sunt vocati , iidemqne Eu« nomiani ab Eunomio Aelii. discipulo , quo nomine roagis ihnotuerunt.' Eunomius quippe in dialectica praevalens , acutius et celebrius derendit banc hacre- sim, dissimiiem per omnia Patri asserens Filium , et Filio Spiriium sanctum. Feriur etiam usque adeo ruisse bonis moribus inimicus , ut asseveraret quod nihil cuique obesset quorumlibet perpeiratio ac perseve« rantia peccatorum , si hujus quae ab illo docebatur fidei particeps esset.
LY. ApoLLiNARiSTAB Apollinarls Instituit , qni de anima Chrisli a Catholica dissenserunt , dicentes , sicut Ariani , Deum Christum carnem sine anima * susceplsse. In qua quaestione tesiimoniis evangciicis victi, mentem, qua rationalis est anima homlnis, de- fuisse animae Chrisii , sed pro hac ipsum Verbum in eo fuisse dixerunt. De ipsa vero ejus came sic a re- cta fide dissensisse perhibentur, ut dicerent carnem illam et Yerbum unius ejusdemque subsUntiac , con- lenliosissime asseverantes, Verbum caroem factum , hocest, Verbi aliquid in carnem fuisse conversum atque mulatum, non autem caraem de Mariae carne fuisse susceptam.
LVI. Antidicomarit^ ' appellali snnt haeretici, qul Hariae virgiiiitati usque adeo conlradicunt , ut affir- ment eam posl Christum natum viro suo fuisse com- mixtam.
LVII. Postremam ponit Epiphanlus Massaliano- RUM ^ hsresim : quod nomen ex lingua syra est. Graece autem diAuntur Evx<t«c, ab orando sic appellaii. Tan- tum enim orant, ut eis qui boc de illis audiunt incre- dibile videaiur. Nam cum Dominus dixerit, Oportei $emper orare^ el non deficere {Lue, xvin, i) ; et Apo- stolus, Sine intermismne oraU (I Theu. v, 17) : quod sanissime sic accipitor, ut nullo die intermittantur cerU tempora orandi : isti iU nimis boc faciunt , ut binc judicarentur inter baereticos iiominandi. Quam- vis nonnulli eos dicant de purgatione animarum ne- scio qnam phanUsticam et ridiculam fabulam nar-
i sic Mss. At editi, dicens^ orare vei olferre pro mortuie oblationem non oportere.
* IQ M8S., camem tolam me anbna, ^^
* Ediii, jntidiconwrianitag : Secundum Graecos. omnes vero bic latini mss., AntidicomariUe.
^ Editi, PsaUianorum, At Mss. plerique, Massaiianorum, Paudores, nassilianorum : qui tamen MassaliattOi el ipsi babent In iodicuioante prae&tionem.ConcordaQt graed scn- ptores.
4i
LlBER CNUS.
4S
. seilicel cmii poreellif Tideri exire de ore hoininis qaando pargatar, et in eam visibili si- miliier specie ignem, qoi non comburat, intrare. His Adjangit Epiphanius Eupliemitas, Marlyrianos, et Sa- lanianos ', et bos omnes cum illis tanquam unam h»- resim ponit. Dicuntur Eucbit» opinari, monachis tton licere sastenUnd» yitae suae caasa aiiquid ope- nri , atqae ita se ipsos monachos profiteri, ut omni- no ab operibos vaoent.
Usque ad istos ergoHe haeresibos opus suum per- dnxit sapra dictas episcopus Gyprius , apud Graecos inter magnos babitus , et a mallis in caiholicae fidei ttDiiate iaodatus. Cajus ego In commemorandis hae- reUds non modum, sed ordinem sum secaius. Nam et aiiqoa ex aliis posui quae ipse non posuil, et aliqua non posui , quae ipse posuit : itaque alia latius quam ipse, alia etiam brevius explicavi , paremque in non- Dallis eihibui brevitatem , omnia moderans sicutin- tentionis meae ratio postolabat. Proinde ille de octo- ginla haeresibas, separatis viginti , quas antc Domini adrenUim exstitisse, sicut ei visum est , compuUvil; reliquas post Domini ascensum natas sexaginta» bre- Tisumis iibris quinque oomprehendit , atque omnes sex libros totius ejusdem sui operis fecii '. Ego au- lem , qait secandom petitionem tuam eas baereses memorare institoi, quae post glorificalionem Cbristi se adverstts doctrinam Christi , eiiam sub velamine cfaristianinominis extulerunt, quinquaginu septem ex Epipbanii ipstus opere in meum transtuli , duas in anam referens, ubi nuilam differentiam polui repe- rire : el rursas ubi ille ex duabus unam facere voluil, 8ub nomeris sais singulas posui. Sed adhuc comme- Borare debeo, sive quas apud alios reperi , sive quas ipse remioiscor. Nunc ergo addo quas Philaster po- soit, nec posoil Epiphanius.
LYill. MBTANGisifomTiE dici possunt, qui MeUn- gismon assemnt, dicentes sic esse in Patre Filium, qoomodo vas in vase, quasi dao corpora carnaliter opinaotes ; iu ut Filius intrel in Patrem, unquam vas minos in vas majos. Unde et Ule nomen hlc error accepit, ot /Mroeyyia/u^graecediceretar : «Tyt&y quippe nia lingaa vas dicitur : sed introitus unius vasis in aiterom , btine ano nomine non potest dici , sicut graece potoit /MT«7ywr/M$.
LDL. Sblkdciani sunt vel flermlani ab auetoribus Seleuco vel Hermia, qoi demenloram materiam dequa facius esl moadus, non a Deo facum dicunt, sed Deo coaeiemam. Nec animam Deo tribount creatori, sed crealor«s esse animarom Angelos voluntde igneel spirila. Malum aoiem asserant esse aliquando a Deo, aliquando a materia. Negani Salvatorem in carne se- dere ad dexieram Patris, sed ea se exaisse perhlbent, eamqoe in sole posuisse, accipientes occasionem de
* Uiitm.tne$cbqmphaUaiticaetrUicuUfalnUmm^ rare*
* m impreasis, satmottot : eorom vilio qui edideroni; nam mss. omnes reront,salanumoi.
* Editi, «I $ex l»bro$ toHui ^utdem sut operu feca con» ciadi, M». vero nec babent particuUm, fi^ nec verboniy conckuH.
8AHCJC. AUQVST. VIII,
Psalmo, nbi legitur, /n soie po$$di ta^emaculwm *uum {P$aL xviii, 6). Neganl etiam visibilem paradisua. Baptismura in aqua non accipiunl. Resurreciionem non puUnt fuioram, sed quotidie fieri in generatione filiorum.
LX. PROCLumTiB secuti sunt istos, et addideronl Ghristum non in carne venisse.
LXI. Patriciani a Patricio nuncupaii, subsuntiam carnis humanae non a Deo, sed a diabolo condiiam dicunt : eamque sic fugiendam et detesUndam puunt, ut quidam eorum perhibeantur etiam morte sibi illa« u ' carere carne voluisse.
LXiL AsGiTiB ab utre appdlati sont : «utxd$ enim graece, latine uter dicitur : quem perhibentur inflatum et opertum circuire bacchantes, Unquam ipsi sinC evangelici utres novi novo vino repleti.
LXIU. PAsSALORTNcmTiB in Untum silentiosiudent» otnaribus et labiissuis digiium opponant, ne vel ipsam taciturniutem voce prasripiant, quando ucen« dum sibi esse arbilrantur ; unde etiam illis est no- men indilum : niantlet enim graece diciiur palus ; et p^x^c nasus. Gur aateni per palum digilum significare maluerint , a quibus hoc nomen compositom est, nescio : cum grxce et dicatur digitus Z&xxv\oi , el possint utique Dactylorynchitae maito evidentios noii- cupari.
LXIV. Aquarii ex hoc appeUati sunt, quod aqoam ofTerunt in poculo Sacrameoli, non iliud quod omnis Ecclesia.
LXV. CoLOTHiANi a quodam Goiqtbo, qui dicebal Deum non facere mala ; contra illud quod scriptam est, Ego Deu$ crean$ mala (iiot. xlv, 7).
LXVf. Florwiani a Florino, qui econtrario dicebac Deum creasse maia : contra id quod scriptum est» Fecit Deu$ omnia^ et ecce bona valde-iGen. i, 31). Ae per boc quamvis contraria inier se dicentes, tamen ambo divinis eloquiis resistebanL Great enim Deus mala, poenas jusiissimas irrogando; quod Goluthus non videbat : nonautem malas creando naturasatque subsuntias, in quantum sunt uatorae atque subsUn- tiae ; ubi Florinus errabat.
LXVII. Haeresim quamdam sine auctore et sine nomine Piiilaster commemorat, qoae dicit hunc mun- dum etiam posl resurrectionem morluorum in eodem sutu in quo nunc est esse mansurum, neque ita esse muUndum, ut sit coelum novum et Urra nova, sicuC sancu Scriptura promittit (/lot. lxv, 17 ; II Petr, iii, 13, et Apoc. XXI, 1).
LXVlll. Est alia haeresis nudis pedibus semper am« bulanlium, eo quod Dominus dixerit ad Moysen, vel ad Josue ', Solve calceamentum de pedibue tui$ {Exod, III, 5; el Josue v, 16) : etquod prophela Isaias nudis pedibus jussus fuerit ambulare (isat. xx, 2). Ideo er- go haeresis est, quia non propter corporis alQictionem sic ambulant, sed quia testimonia divina Uliler intel* ligunt'*
i tiim$.^morU$ibimetiUata. * in nss. deest. velad Joeue, aAm.Er.et pleriqtte uss. omittunt : rdeo ergo hmetio
(Deux.J
«3 DE HiERESiailS, S. AUGUSTlNl
LXIX. DoNATiAlii Tel Donatiftt» sunt, qui priroam propter ordinatmn contra saam Yoluntatem Gsecilia- tinmEcdesfae Gartfaaginensis episcopam schisma fece- «runt : 6bjfctentes«i crimina non probata, et maxime -qaod a traditoribus diVinamm Seripturaram fuerit ordinatus. Sed post cansam cum eo dictaro atgue fl- •nitam falsitalis rei deprehensi, pertinaci dissensione iirmata, in haeresim schisma verterunt : t»n(iuam Ecclesia Ghristi propter crimina Cxciliani, seu vera, 'Seu quod magis judicibus apparuit, falsa, de toio terrarum orbe perierit, ubi fhtura promissaest, atque in Africana Bonati parte remanserit, in aliis lerrarum partibus quasi conlagione communionis ex^tincta. Audent etiamrebaptizare Gatholicos : libi se amplius iboeteticos esse lirmanint, cum EccleSio; catholicsb «univerBse plaonerit, nec in ipsis hxreticis~Bap(isma commune rescindere. Hujus haeresisprincipem accipi- mus fuisse Donatum, qtii de Numidia veniens, et ^ontra Gaeciliannm christianam dividcns plcbcm, ad- }nnctis sibi ejusdem factionis episcopis, Majorinum apud Garthaginem ordinavit episcopum. Cui Majori- noDonatus alius in eadem divisione successit, qui •^loquentta sua sic confirmavit banc baeresim , ut tflialU existiment propter ipsum potius eos Donatisias *^ocari. Exstant scripta ejas, ubi apparet eum etiam -nen eatholieam de'Trinitate habuisse sententiam, sed quamvis ejusdem substantiae, minorem tamen Patre Vilium, et minoremFiiioputasse Spiritum sanctum. Wernm in hunctniemdeTrinitate habuit, ejus erro- rem Donatistarum multitudo intenta non fult ; nec %eiie io eis qaisqfiam, qoi faoc illum sensisse nove- «lt,lnvenltar. isli 'hflereth^i in urbe^Roma Montenses Tocantur, ^ibushinc^x Africa solent episcqpum •mittere : aut hine illac A!H episcopi eorum pergere, ^•fbrte Ibi eum ordinarephicuisset. Ad hanc hferesim 4n Afriea et illi pertinent, qui appellantur Gircumcel* 4ione6, genas 'hominum agrcste et femosissimic au- 4acioe, non solum in alios immania facinora perpe- «rando, sed nee sibi eadem insana feriiale parcendo. Mun per morles varias maximeque prsecipitiorum et aquarum et igntom se ipsos necare consuenint ; et in islum furorem alios quos potuerint sexus ntriusque sedaeere, aliquando at occidantur ab aliis, mortem, nisi feeei^int, comminantes. Yerumtamen plerisque Donatistarum displicent tales, nec eorum eofflmunione 'coiitaminari se putartt, qui christiano orbi terrarum 'dementer objiciunl ignotorum crimen Afrorum. 'Multa et fnter ipsos facta sunt scliismala, et ab iis se diversis coetibus alii atque dlii separaruot ; quorum separationem csciera grandis muliitudo non sensit. Sed apud Garthaginem Maximianus contra Primianum ab ejusdem erroris centum ferme episco- pis ordinatus, et areliquis trecentis decero, cum eis duodeclm qui ordinationi ejus etiani praesentia cor- porslli intei^fuerunt, atrocissima criminalione damna- tuSfCompUlit eos nosse etiam extra Ecclesiam dari posse Baptismum Ghrisli. Nam quosdam ex eis cum
$ed 4pm tetiimam dmna lalikr\mltiBgum,
eisquos ^x|raj^ornjn Eccle«I^(P,b^rt}:f^KuU^4a suis boiioribus sine ulla ip guogp^m rep^tUiqqe £a- .piismatis receperunt, nec eos m corrigerentjiQrpu- blicas poicstntes «igere destiterunt, nec eoniYn ccimi- nibus per sui Goncilii sententiaip veh^pieut/er exag* .geraiis communionem suain. contaminare timuerunt. LXX. PRisciLLiANisTiE, gqp» Jn Hi^pania JRriscil- Jianus instituU, maxime .Gnosiicoriim rCt Jttanichaio- rumdogmata permixia secuniur.jftuamvis,et ox aliis haeresibus in eos * sordes, tanquam in,sentiaaai quam- dam Jborribili coufusione conHuxerint. foqpt^r,occuI- tandas autem contaminationes el turpiiudi^es ^uas habent in suis dQgmatibus et.hapc vcrba :
Joni, pojoray aeeretum prodere noU.
JHi animas dicmtt.^o^dem .naturx atfiue i&abataniise cqjus esit D,eu^, ad .agon^m Quemdam^ponlaiieum In ^erxi3 exfirceodum,.per.6ej4em m\w etpv quosdam jj[radatim dcscendere iiriocipati;|s„ tOt an malignom principem .incurrere^ a quo i^m vomitm fafitum yolunl, atgue ab bpc principe per diversa c^nia cor- jpiora seminari. Astruuut^eiiam fataiitius jSteUis.homi- nes coUigatos, ipsumqup corpus .nc^tcnm s^cundum duodecim signacoeli esse compositupi^r^ieutbiqui jnathematici .vu)goagpellanUir;cQQatiMieiMO0 in £a« jpite.Arieteiq,TauruBi iaceniif:^, G^minoB fnJuiffiOBis, jC4Acrum.inj)efitore, ot.csplera nonMUiitim rSigiia.por- ,cucrooUis, adplantasusquetptfyjeiimntyqua^ JRisoUktts •tribuiint, .qv^ ^ltimnm sigpum ab jMaiogisjittapu- ^fn^.rVixc .iu alia bhuloia» jvaaA, ftaQcUoga, qudc jietsi^ui iongum ost, ibaareftis, iata '^omeftU. Gocnea .tanfliiam iim^undas esca» «UamapsA de«i4At::iConju- gea, quibusJtoc «maliun ipotttficit porsuadflre, diajun- 4(ens, s^ .viros a .nolonlU>us fominis, at^Ceminas a nolenlibus viris. Opificium.fluippe omnift ^carnis non Deoiiono et verp, fiedmaligDia angoli» inbuunt : boc Yenuiiom-otiam rManiebaiii^,^«uod.nibiL6criptncarum ^HQnicarumxepudiimt, smnl om apooryphiBlegen- ias (Omnia et in owstQtitftlom «imenleB, sed in suos «00M18 «llegoffisando TeHentis qoidquid in aanctiB labsis eat^quod ifionun levefftot jtfffQrem. De .Gbriato SaboUiananjectMn loneBt -eumdem iptnm jesseidi* jaentes , non aoliin f^ilium, sed .etiam >Patrem , et Spiritum sanctum.
IAXI.(BieitPJiila8tec,e8ie4ilJosibttmieos quieum bommibus non^aumunt.-esoas : sed utrum cum aliie quii^uadem^aootfle Ron «unt, an etiam inler ge ipsos id4aoiant, non -eiprimU. 'Dieit etiam eos de Palre et Eiiio.recte, de ^pirUa autem aanoto<non catholioe Sftpere, quod eom optnontHr esse efeataram.
USM . A iEbetorio quodam esortom %ereaim dioitinimium 'mnmbilis^viinftalis, qufle omnes iMereti- eoiB iiecte ^a»bulafe,'et veca dicepe ofRrmat : quod ita est absurdum, ut mihi incredibile videalur.
LXXIII. Alia .estJi»K^&i8, jin^ dlcit ip^ fili;yisto diviniiaiem doluisse , cum figeretur caro ejos iit crucc.
«> -sctfa e(Htio'fJOv.«'ln tm.
« UBEIIl
vi iv^^pim ^ss sm ^ I^a^* tymikes^ f^^ qiHDiun fipiritog SinQMi»; Uap «a^» (vitti Pei »auf$ paffl«««ua , 4»» ttUfll Awioi TMnJMUp : y^iev Usixilitts paflibiii ctfnpkiatiur Oeus, oec «l gerfe- cMis ia «i ip^, yei itaier, onl fito sti SpiriM sufiMis.
i.&]Ly. Aiia ^, ipis iia^ Mnwa oMi » fift» CEeaum, sed ei fieipperluisse eoaeieau^.
LKXsH. iiUdKeil, eoi^iioiiMaiSyiiQiiaDifliW esse aoiegiAevi Dei.
LXIL». A^a iioii , efise inniimeretyfl jzhh^, sifittl opiaaAifiuot qiAiam philoe^Hihi iGieolioiB.
l^MVi. Aiia» t^celtfalonun animaa cooxeitiJMi daunoBes 4<^ » i^ io qfmtm aoiioaiia aoie neritif OMigpnia.
lUJEK. Aiia , iesGoodeote ai sofecos jGbriato (redidiase incrednloa, el lUDAea ouode exia^mal ii- beialoa.
LUX. AJia, semjMberoe oalom aon M^ieUigena Fiiiaaiy piuaiiUamnaUxilaAoiD anra|ttfi8se a looipQre iftiUom :£tjiameo TiOleos coai^lonMun Pagii Fiiium cQoliieci, apttd iiium fiiisse aoteqoam de iilp oasce- raar .esis^toal ; Jioc esl, aemper oum luisie, mum- uimeo jcttior m» Filium ooo fuisse, aed ei <|uo ide iUo n^my 0^1 fliiiujo esse cmpisee. Has fumaes ^ Pfllasi Joiioe«oimrooHm.^ePiiiiasuri<4^ iraoiife- readaa. fitalias^iiidemipaeoommemQralt aedmiU sDoeiboAfe Jisccescss Aoo yideotur. Auasoiuxuiuo «au*
taan alne n^minlKnc nAfitti. ^^ iDSe Aa*^»» nQmina
mevociMi-
LXISJ. IjACI|?£Euuqs a Luoi{ESo£acei^^uu> i^jii- sfiopoowM»»oli^el»ilerooottoa(os,ooc Epipha- nius, nec fitql^aler ioler bsreiicos poauil : credo VtmiB"my4ft acfaisma , ^n |^esim eos condidisse; oedeaies. Apud iiuemdam iam<y , xuuus niomftp in codem eius opusailo-AOD inxeoi, io liQcreiids Lucife- nanospoailos iogi periuoc^ctrba :/«vci/;«ruutt,inquiit, €m uwmt i» xy^uiiifrfis mtholifim vmtglfim, in Imnc mofjo^ ilictfiisuiiw» ^iMwmr , tu whmu fHcmt
a tU efinis we sK^ilontis. Uiirum erio is^ pjcppier koc onod do anima ita ^^unt ^i ^sune» y^t^ '^ seiMiQoi), eosinUr b«eteUcQs poneodos esie creditlc- xii, xeclavie ci:edider|t ; an etiam ai id iion aenilreui, aiTe 000 aooLiivit, idoQ iaqien aiut b^ecejUci, sim di^- aen^MUiQlp fium 4iecUnaci animoail^ie firjnaiunt , aliaji|ii«S)iOOSt, Jii^ue iMC lofio mihi ridetur esse traclanda.
USJLi). jlqy^iiiAfiisjAa .ottoque apnd ia^ ceperi, q^Qs ja0 iMWtiai* A JoiaoiaoQ xiuodam jnQoacbo i^ lUBCO^ifjQtfajBSlatfateAQItrp, (uipadhuc^veQfia essemns (a). Ilic.omia||ec(^ia, aiOUl StOici ihilQs^- I^.' PSm Ml^ iM^M > lOOe JH>s|e jiopciKe Jiiouuaem lovaqeo roHROCi^if mf^ > f ec aiiuHid ^irodesao
iejunia, tcI a cibis aliquibus abstinentiam. Virginita-
tem Hari» dfrtnieiiat, iiceni #» pariaodo Ausse corniptam. Yir^ilatem eliam saytjnumiaii-im , et ooDtincnlaam sexus ^vinlis id aaoctis eilgenlibua c»iibem vtiaiu, con}ugiorum castorumatqueidelium meritis adaequabat • «ta ut quasdam jrii^ines sacra proveci» jam a^lalis In vbe Aoma, 4ibi liaeic docebat, 00 audito luipsisse dicaotur. Mon saue ipse vei habe- bat, vet iiabere yolebat uxorem : quod noo propter aKquod apud Deum majus meritum «n r«gnb vilae per- petu»prorutttnim, aed pci^tter pnesenlem prodesse nocessitatepi , iioc est , iie iiomo conjugales patiatur n»otes4ias , di«putabat. €ito tamen iaia hseresis op- pvessa et eisiiuQta est, nec usque ad deceptioDein aliqttoram sacerdolum pduit pervemre.
LXXXIll. Cuffl Ettsebti bistoriam scrulatus essem, ciii iUiOnus a «e iii iaiinam linguam translatx subse- queniium eiiam iemporum duos iibros addldit , non invepi aiiquam haeresim, quam ^ion iegcrim apud islQS, oiai quam in sextdibro ponitfittSebius, nairans eam eyatiysse in AraiNa. Ilaque hos toreticos , quo- niam nttlittm eonim^ponit auoiorem , Arabicos 'pos- snmus ottDCttpare : qui dixorttot animas cum corpbri- bus mori atqne dissolvi, et in One sxculi utruinque resurgere. 4Sed faos disputatione Origems praeseniis eC eos alloqoentis , ceterrime dicit luisse correctos (£if<i sa6., M\ 0, cap. W). lam nunc ite commemorand» sun(iixreses,'qHae a nobis non apud istos reperta sunt, sei in recordationem nostraoi qdomodocumque veiierunt.
L&X&W. IlELvioiAaH exonH abileltidio , iia vir- giniiaii ilariae eoniradicunt , ut eam post Gbrfstiim aKos etiam rdios de ^nro soo loseph peperisse con- tendant. &eA mirum oi istos^y^melermisso fldvidii nomine, Antidicomaritas£pipbanitts appeUavit(a).
LXXXV. pATsaNUNi inferiores piairtes humanl corporis non a Deo, sed a diab(rfo 4actaB opinantur, et oninium ex iVis par4it)tts4agiiiorum ficentiam tri- buenies impurissime vivunt. 'Hos etiam ¥enu8itanoa quidam vocant.
LXXXVL -f BRTULLiANisT^ a VerioUiano , cujua multa leguntur opuscula eloqueniissime scripta ^ usque ad nostnim iempus paulatim deficientes, iii exiremis reliquiis durare potuerunt in urbe Cartha- ginensi : mc auiem ibi poslio anie aKquot annos, quod eiiam te meminisse arbitror , omni ex parto consumpti suni. Paucisaimt enim qui rcmanserant » in €aiholicain transierunt , soamqiie i^asUicam , quse nimcetiam nolissima est, Galholicae iradideruni. fei^* Uillianus ergo, sicut scripla ejns indicant, animam dicii imroorialem quidera, scd eam corpus esse con- tendit : ncqne iianc tanium , sed ipsum etiam {>com *. -Ncc lamen Innc hacreticus dicitur faclus. f^ossei enim quoquo modo putari ipsam naturam snbstan- (iamque divinam corpus vocare; non tale cor|Mis
hanc Umlmny seatpsum ettam neimi corporeimi c$se ..^ , ^tcel nm effigialum. ^ec tmien hinc^ ^ £xpuu:!yu|u^,qiiui al^suut a Ai^ ' (a) ^i'.U\fiai)iu$ A^ii^m&Si&^ifiiij^^
47 DE HiGRESIBUS,
cujus partes aliae ifiajiwes» alis minores valeant yel debeant cogilari, qualia sciut omnia quae proprie di- cimus corpora ; quamvis de anima tale aiiquid sen- tiat : sed potuit, ut dixi, propterea puuri corpus Deum dicere , quia non est nihil, non est inanitas, non est corporis vel animaB qualitas , sed ubique to- tus, et per locorum spatia nulla partitus , in sua ta- men nalura atque substantia immutabiliter permanet. Non ergo ideo est Tertuilianus factus haereticus : sed quia transiens ad Gataphrygas , quos ante destruxe» rat, coepit etiam secundas nuptias contra apostoiicam doctrinam ( I Tm. iv, 5) Unquam stupra daomare, et poslmodum etiam ab ipsis divisus, sua conventicu- la propagavit. Dicit sane etiam ipse animas hominum pessimas post mortem in daemones verti ^
LXXXYII. Estquaedam haeresis rusiicana in campo nostro, id est, Hipponensi, vel potius fuit : paulaiim enim diminuta , in una exigua villa remanserat, in qua quidem paucissimi , sed omnes hoc fuerunt , qui omnes modo correeti et catholici facti sunt, nec ali- quis illius supersedit erroris. Abelonii ' vocabantur, punica declinatione nominis. Hos nonnulii dicunt ex fllio Adae fuisse nominatos, qui est vocalus Abei : unde Abeliauos vei Abeloitas eos nos possumus dice- re. Non miscebantur uxoribus, et eis tamen sine uxoribus vivere sectae ipsius dogmate non licebat. Mas ergo et feminasub continentiae professione simui habitantes , pueruip et puellam sibi adoptabant in ejusdem conjunctionis pacto successores suos fuiuros. Morte praiventis quibusque singulis alii subrogaban- tur : dura taraen duo duobus disparis sexus in iliius doraus socieUlc succederent. Ulrolibet quippe paren- te defuncto, nno remanenti, usque ad ejus quoqiie obiium filii serviebant. Post cujus mortem etiam ipsi puerum et pnellam similiter adoptabant. Nec unquam eis defuit unde adopiarent, generantibus circumqua- que vicinis, etfiliossuos inopes ad spem haereditatis alienaD libcnler daniibus.
LXXXVIII. Pelagunorum est haeresis, hoc (em- pore omnium recentissima a Pelagio monacho exoria. Quem magistrum Goelestius sic secutus est, ut secta- tores eorura Gcelestiani etiam nuncupentur. Hi Dei gratise, qua praedeslinati sumus in adoptionem filio* rum per Jesum Christum in ipsum (Ephes, i, 5), et qua eruimur de potestaie tenebrarum , ut in eum credamus atque in regnum ipsius transferamur (Co- lou. 1, 15), propter quod ait, Nemo vemt ad me , ntit fuerit ei daium a Patre meo {Joan. vi, 66), et qua diffunditur charitas in cordibus nostris (Rom, v, 5), ut fides per dilectionem operetur (Galat. v, 6), in Untum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandaU : cum si hoc verum esset , frustra Dominus dixisse videretur , Sine me nifnl poteilts facere ^ (Joan. xv, 5). Denique
« Hiiic nirsum auctoritate Mss. removimus, quod excusi llbri addebant, $iahm auiem animes credU per traducem propagari.
* 10 Biss.. AhekiUB.
* in plertsque Mss. deest, cwn n hoc verum e$$et, frustra Dommus dixme viderelur, stiemefHMipotestis facere.
S. AUGUSTnn 4»
Peiagius a fratribus faicrepatus , quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei ad ejus mandau (acienda, cor- reptioni eorum hactenus cessii, ut non eam libero arbitrio praeponeret, sed infideli callidiute suppone- ret, dicens, ad hoc eam dari hominibus, ut quas facere per liberum jubenlur arbiirium , facilius pos* sint implere per gratiam. Dicendo utique, Ut facilius possint, voluit credi, etiam si difUcilius, Umen posse homines sine gratia divina facere jussa divina. Illam vcro gratiam Dei, sinequa nihil boni possumus fiice- re, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nollis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra na- tura, ad hoc Untum ipso adjnvante per suam legem atque doctrinam , ut discamus quae faeere, et quae sperare debeamus , non autem ad hoc ut per donum Spiritus sui S quae didicerimus esse facienda *, facia-' mus. Ac per Iioc divinitus nobis dari scientiam confi- tentur, qua ignorantia pellitur , chariUlem autem darl negant, qua pie vivitur : ut scilicet cum sil Dei donum scieuiia quae sine chariiate inflat, non sit Dei donum ipsa cbarius , quae ut scientia non inflet, aedifica? (1 Cor. viii, i). Destruunt etiam orationes, quas facit Ecclesia , sive pro infidelibus et doctrinae Dei resi- stentibus, ut convertantur ad Deum ; sive pro fideli* bus , ut augeatur in eis fides , et perseverent in ea> Haec quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis ho- mines habere contendunt, gratiam Dei qua liberamur ab impieute, dicentes secundum merita nostra dari. Quod quidem Pelagius in episcopali judicio Palaestino damnari meinens , damnare compulsus est ; sed in posterioribus suis scriptis hoc invenitur docere. In id etiam progrediuntur, ut dicant vium justorum in hoc saecolo nuUum omnino habere peccatum , et ex his Ecclesiam Ghristi in hac moruliute perfici , ut sit omnino sine macula et ruga (Ephes. y, 27) ; quasi non sit Gbristi Ecclesia, quae toto terrarum orbe clamat aii Deum, Dimitte nobie debita noUra (Matth. vi, i2). Parvulos etiam negant , secundum Adam camaliter natos, conugium mortis antiquae prima nativiute contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci , ut prorsus non sit quod eis oporleat secunda nativiute dimitti : sed eos proplerea baptizari , ut regeneratione adopUti admitUntur ad regnum Dei , de bono in melius translati , non istai renovatione ab,aliquo malo obligationis veteris abso- luti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum quidem Dei , sed Umen aelemam ec beaum quamdam vium suam. Ipsum quoque Adam dicunt, etiamsi non peccasset , fuisse corpore mori- lurum, neque iu mortuum merito culpae ', sed con- ditione naturae. Objiduntur eis et alia nonnulia , sed isU sunt maxime , ex quibus intelliguniur otiam tlla vel cuncu, vel pene cuncu pendere.
Ecce quam mulus commemoravinras haeresos, nec tamen modum tu» postulationis implevimus. Ex quo
i sic Mss. Edtti vero, spiritussancU. * sic ex Mss. [non autemad hoe per ut quce didicervms esse fadenda^ elc.] ^Lov., ii^^iieifionicwiimerifoni^Ne;
SpbrUussidg
19 UBER
enjm ehriidmui reli^o^ ot verbU tuis utar, kiereditaHs fromua nomen aeeeffil, qu» haereses ortse sint , quo- Bodo commemorare omnes potui , qui omnes nosse noB potniTQuod ideo existimo , quia nullus eorum quorum de hac re scripta legi , omnes posuit : quan- doquidem inveni apud alium , quas apud alium non inveni; et rursus apud islum, quas ille non posuit. Ego autem propterea plures quam ipsi posui , quia coHegi ex omnibus, quas omnes apud singulos non inteni , additis etiam quas ipse recolens apud uUum illorum .nvenire non poiui. Unde merlto credo nec rae posuisse omnes ; quia nec omnes qui de hac re scripserunt, legere potoi , neque hoc quemquam eo- rom Tideo fecisse quos legi. Postremo etiamsi omnes forsiUn posui , quod non puto , ulrum omnes sint nti- qoe nescio. Et ideo quod vis me loquente finiri , non saliem potest me cognoscente comprehendL Audivi scripsisse de haeresibus sanctum Hieronymum , sed ipsnm ejus opusculum nec ia nostra bibliotheca in- venire potuimus,nec nnde possit accipi, scimus^ Quod si tu scieris , perveni ad illud , et forte habebls melius aliquid ' qnam hoc nostcum : quamvis nec ipsum , licet hominem doctissimum , omnes haereses arbitrer indapre potuisse. Et certe Abeloitas nostrse legioais haereticos, quantum existimo , ille nesciWt : sic forte et alibl alios in obscurissimis locts recondi* tos, ejos notitiam ipsa locorum suorum obscuritate
Jamvero illud quod habent toae litterae, ut omnia oranino dicamus, quibus haeretici a verltate dlssen- tinnt, etiamsi omnia scirem, facere non possem; quanto minos possom , qui omnia scire non possum ? Sont enim haereticl , quod fatendom est , qui singulis, vel non multo amplius , dogmatibus oppugnant regu- lam veritaUs : sicut Macedoniani vel Photiniani , at- que alil quicumque ita se habent. Illi autem , ut iia dixerim , fabulones , id est, qui fabulas vanas easdem- qoe longas perplexasqoe contexunt, tam multis falsis dogmatibus pleni sunt, ut ipsi quoqoe illa numerare non possint , aut dlfGcillime possint. Nec ulli alieno nlla haeresls facile sic innotescit , ut suis : unde nec eanim quas eommemoravi , omnia dogmata me dixisse vel dldicisse prollteor. Quls enim non videat quantam res isia operam , et quam mnltas litteras flagitet ? Kec ideo tamen parum prodest errores istos , quos hnic operi inlexui , lectos cognilosque vitare. Quid
* Hoc loco idtfique Mss. ista interponunt : tCertlssimus c homo stQdiosus liDrorum ejus cognitor, de hoc interroga- c tus, ait nescio quem qui hanc ramam disseminavit, ne- c scisse quid dixerit. Etam de haeresibus, inquit, nullum c opuscuium sanctus tlicronymus condidit. > Et proseciuun- tur, c Quod si tu scieris, » etc. Exslat Haeresum indiculiis ilieronjmi nomine per claudium Menardum post Augusiini » imperfectum vulgatus; sed eruditonim sententia ipsi
* sie Er. et prope omnes Mss. At Lov., perverd^ et ego per te ad iUud pervemanh et forutan fwbetns meftui aiiqutd.
vms. 50
enim contra Ista sentiat caiholica Ecclesla , quod a me dicendum putasti , superflno qnaeritor : cum pro- pter hoc scire sufllciat eam contra Ista sentire , nec aliquid horom in fidem * qnemquam debere recipere. Quomodo autem qu» contra haec veritas habet , as« serenda ac defendenda slnt, modulum operis hujus excedit. Sed multum adjuvat cor fldele , nosse quld credendumnon sil.etiamsi disputandi facultate id refutare non possit. Omnis itaque christianus catho- licos ista non debet credere : sed non omnls qoi ista non credit, consequenter debet se christianum catho- licum jam putarevel dicere. Possunt enim et haereses aliae, quae in hoc opere nostro commemoratae non sunt , vel esse vel fieri , qnarum aliquam quisqnis tenuerit, christianus catholicus non erit. Quld ergo faciat haereticum , deinceps requirendum est : ut , cum hoc Domino adjuvante vitamns , non solum ea quaescimus, verum etiam quae nescimus, sive quae jam orta sunt , sive quse adhuc oriri potemnt , haere- tica venena vitemus. Hujus antem sit Jam voluminis finis» quod propterea vobis, anteqnam totum hoc opus perficerem , credidi esse mittendum , ut illud quicumque legeritis , ad id quod restat implendum , quod tam magnum essecemitis^me orationibns adju- vetis •.
^ Plores Mss., in fide.
* Hic certe finitur Angustini liber : tametsi in codidbus manuscriplis plerisque addantur Nestonani et Eutydiiani (haereses utique non ante Augustini obilum nominatae), et tai quibusdam etiam Timotheani, hoc ordine : c TiMoraiAHi dicunt Filium Dei venun quidem homhiem ex vlrgine Maria natun), sed non ita unam reddidisse perso- nam, nt non in iinam sit redactus naturam ; conflatorium quoddam volentes ftiisse interiora yirginis, per qnodduae naturae, id est, Deus et homo, in unam resolutae el com- pactae massam, unam Dei et hominis exhibuerini formam: immutata videlicet naturarum proprietate efiicientium co- itionem. Et ad confirmandam buiusmodi impietatem, quaa Deum asserit a sua versum natura, o(»uot evangelistae testimonium dicentis, Et verbum caro factum est : quod ita interpretantur, Divina natura in humanam versa est. O aboiitionem, illi inviolabili impingentem subslantiae ! Bijyus impietatis initium Timotheus, apud Bizam Bitbjnie modo exsulans civitatero, continentls et religiosae vitae imagine muliis illudit.
cNbstoriaici a Nesiorio eplscopo qui contra catholicam fidem dogmatizare aiisus esL oominum nostrum Jesum Chrislum hominem tantum » (pierique Mss., cdoffmatizare ausus est, Cbristum Dominum nostrum Deum nominem tantum »), « nec id quod medtator Dei et hominum effiectua est, in utero virgims de Spiritu sancto fuisse oonceptum, sed postea Deum liomini fuisse permixlum : nec Deum hommem passum sepultumgue dicelMt; vacuare conten* dens omne nostrum reroedium, quo verbum Dei sic ho- minem suscipere dignatus est in utero virginis, ut una persona fleret Dei et hominis, propterea sic singulariter et mirabiliter natus, inortuus etiam pro nostris peocatis, cum ea quae non rapuerat persolveret, Deus homo a mor- tuis resurgens ascendit in coelum. c EDTTcmANi ab Eulyche quodam Gonstantinopolitanae Ec- clesise presbytero » (addit quidam oodex, c monacho » ) c ex- orti sunt, qui cum videretur refutare Nestorium, in Apol- liuarem Mauichaeuinque transirit, et humaDitatis in Cbri- sto denegans veritatem, quidquid a verbo nostrae pro- prieUtis receptum est, divinae tantummodo ascribit es- sentiae ; ut sacramentum salutis humanae, quod non nisi in utraque substantia est, nostram in ctirisio naturam negando, dissolveret, stufui impietate non sentiens uni- verso oorpori auferri, quod capiti defuisset.
:A. iunftfittii jkMusTiiii
fllPPONENSIS EPISGOPI TRACTATUg
AI>V£llSlii^
4<>^h^^i>i^^
CAPUT PRIHVM. — i. SeveriMi DH eaemplm m exciiiime Judceorum ; boniiatis verOi inbuilhne Gen^ tium.\ JwUeoTum eesdtas e» icripturit Vilerit Tett^ menti eontinpendai Bealas aposlolas Paulus/ doctor Gentioai in fide et veritatef exbortans fio9 ut in eA- dem fide, cu}ii8 idoneus minisler eflfectus est^siabiles firmiqne maneamus^ praccepto admonet^ lerret exem- plo., Vides, inqi]|ft, bomtatem et $everiUUem Dei :ineot qtudem fui cedderunt , seoeritatem; in te autem bonitih fem % si permanteris m bonitate, Hoc dixit utique de Judaeis, ^ui tanquam rami ex illa olea, quae in sanctis Pairiarcliis tanquam in radice rruclifera^ propter in- fi((elilatem fracii sunt; ut Genlium propter fidem insereretur oleaster , et fieret particeps pinguedinis oleae ramis naturalibus amputdtt^. Setf holi^ inquit , jjioriari adverium ramos : naM si gioriaris, non m ftfift- tem ftifWi, ied Hdix fe fii quofildfii sdttaiiluf a1i(lul ex illis i cdnlinuo suli^unxit : Aliotfum et tu exeideris, Sed H nti U hbH pefmiii^eHiti ih fnlidetitate, thsehniur : poiens est enim beus iierum inserert eos {Romi xi , iS- S9). im autctri qui jJ^riAaneiit iii inRdeliiaic, dd iildni iententiam bominl pertinent j ubi ait : FiiH autem rejhi mU imniffi rehebrak eriimH ; fti ertifiaus ei itriioi dentwm. Genles antem permanentes in boni- Ufi^ ; ^ illttd qudd Siip^rt^s ait : Mntti ah drience el occidehte iemeht , et recumbent cum Abraham et haae «I ^'aci6b in hgno cMorkfh (MdiM. tiii, !2, li). tia(]ud illis Patriarcbis in radice titentibus , et infidelis su- fiithh fltttyMliutfi rdmoruifi justi Det l^teritaie cbn- hingiiur, et iidelis kumiliias olcastri gralia ditinae bt^htiatiS ItlSbHtu^;
S. Sed quando lii ^'seis isla dicunlur « Etangelium Apb^totdmquielcontti^ttiituttt, et (tbiod dibimiis liion aU- diuht ; quohiam quod legunt , non iiitelligunt. Nam ittl^uii 81 {ntell^tlMt de quo pr^dixei^tt propttcta , quem legbht, bedi ie m lucem gentium^ ita ut sis saltis mea usque in fines terrtt (f IM. xLiX ^ 6) ; noil stc cd^i
esseiK^ MA aiottgrvli,' ut i« ffmOm Gbrisfo nec ra- eem agnoseerent ,« itee tofatclm^ ftetf dt infe%6rent, food infriRtaose atque InanKe^ eantaM , dd qnibus Blt prieMHttaitiimj Irremnem terram Sstitit sonui eomm^ et in fini^ orbis terrm verba emm {Psat, Ititf , 9) ; tnl sonum Apostdomm etigilarem ^ ei terba (iorutti dl- tina ess^ semireiit. De sanctts er^ Seflplurls , qua- rum et apud ipsos mafiia Itabeiof auctorlta^, sumenda simt testimoiiia , qudhtan et si nolifft obtatd utilitato sanari, aperta possim teritate oofrtincl.
GAPUT IL — 5.ini(r»fii»ifl Veteri^ tibfts ad nos perHnerci MnMque preecepm pef noB metiui hnpleri. Sed primo eomm ille redarguendtts efiA &T6f, qiio putant ad nos idetf non pe^tinere rnstrom^ttii Teleris libros i quia jam non teterd , sed nota tacramenta servamus. Dicuni enim nobis , Quid apud td^ fectt lcciio Legls et Prophetamiti, ciifiis prtecepta dertare non vultis ? eo quod caraem prseputii uon ch^cumcl- dimus masculinam ^i et tesdmur eamibifl qtias Lex dicit iinmundas, nec sabbata et neoimniiasetdies f^to^ eomm carnaliter observamus , nec tietimls pecorutn sacrificamus Deo, nee Pascba in dte et aftymis slmi- liier celebramus : et si qua alM tetera mcl^menta generali toeabulo umbras futnforam appellat Apo- stolus {Coioss. II 9 17)| quia ea significabaht suo tem- pore retelanda> quae nos retelata susoepimaM, at remota umbra nuda eoram luce fraerenrar '» De qoi^ bus singillalim nimis longum est dispatare quemad'* modum exuendo teterem hominem cifcameidlinur, non in exspoliaiione corporis earais ; et qaos cibos tilant in pecoribus, vitamus in moribas ; et exbibe- mus corpora nosira bostiam titam , sanctam , Deo placentem, cui et aninias nostras in desideriis sanctis pro sanguine iiitelligenter efl^undimuS) et Gbristi telut agni Immaculati sanguine ab omni iniquitate munda- mur. Qui propter similitudinem carnis peccati etiam capViiib j^ecore ^ lii tetef ibus saerificiis figuratur : b^
iMOAlTld rt^. BENEtthlTlkonuil.
. mit^tus ydteraas Juddeos emendatus est ad mss. exemplarla vatlcana trfa, dsterden^ duo, victorinum unum, et ad editiones Am. Er. ac Lot..
fJolkpdAratiifMSprceferea edrs omnes ediiiones Initto Relr. ei CoDress.,fom. i> memorettas. M.
* m editts, oraiio itdMrHn^ Jud(pos. In CistercichM >r&. inscribilur, sermo s. y4ugustini contra Juda^, in alio Mss. CisteN dena et in unoe vaileimfs^ Seiiho s. ^ltq. de incarmttme DomiM, cdnirh hidoeOi. lo Vaticaois aliis dudbug, iMper s. Aua. de incamaUone IkmttMy tOHtra JUdaiOS. !il)rwm advcrsus Juda?os app^tat eiiam Beda sive Florus in Pauluni ad Rom. 9 ei li,ad Galat. 6, ad Ephes. 2, ad Coloss. 2, et ad Ilcbr. 7. la Possidii bidiculo, cap. 1, notanUur TracUlus duo adversus Judseos.
. * omnes fere Mss., came pr<eputH non dretmddinws masculinam : cum qtiihus concordat Beda vtilgaius.
* Ua oniDes MsS. el Beda seu Morus ad (x>loss. 2. At editi. «1 remota umbra Judasorum^ iuu frusremwr,
* taticani duo Uss., hirchw pecore.
*■ in edids, bordtaiem Dd. Abest, Deif a Uss. et a graeco textu Apostoli.
S. AUGUSTINl EPtSGOn TRlCTATDS AfrVERSUS JUDJBOS.
5«
eom negat in crucis cornibus taurum , qnl ih itlo agDOsdt maxiniam victimam. In illo requiem cum in- ▼enimus, vere sabbatiiamus : et lunae novx observa' tlo y viiae novae est>sanciincatio. Et Pascha nostrum ^' Ghrislus est ; et azyma nostrum sinceritas veritatli(, fermentum non habens velustatis : et si qai alia siint; io quibus nunc immorari opus non est , qu£ iltts ve- teribus adumbrata sunt signis , in illo babent tfnem , cujus regni non erit ifinis. In illo qiiippe omnia opor- tebat impleri, qui venit Legem et Propttelas noh sol- vers , sed implere (Matih. v, 17).
CAPUT IVL — 4. Chmlus Legem non evcicuavti arfuendo » $ed implendo mutavU. Mutatfo veterum sa- cramentCTum prcedicta in Psalmis. Proinde ilia vetera" signa rerum non evacuavil arguendb, seJimplendfo' mutavit : ut alia essent quae nuntiarcnt venisse jam^ Christum» qiaam fuerant illa quae prxnuntiab^nt esse venturiun. Quid sibi auiem vult, quod sic prsenolaiv* tnr quidam psalmi , quos et ipsi legunt et habent m Lilteramm auctoritaie saoclarum, ul in eorum iliuTis scriptam sit» Pro iis quas immutabuntur * ; tcxfus vero eorumdem psalmorum prsedicat Chrislum : msi qnfa eonmi mulatio per illum futura prxdTcla csl , pc^ qpem apparet impleta ? ut populus Dei , qiii nuhc est populus christianus , jam non cogatur obscrvare quas propheiicis temporibus observabantur : hon qui^ damnata, sed quia mutata sunt ; non ut res ipsx qua^ significabantur perirent, sed ut rerum signai suis quae- que tenporibuft convenirent.
CAPUT lY. — 5. Christus in Psalmo quadragesimo qmrio pnenuntiatus, Denique in psaTmo quadragcsimo quarto ( uam ipse primus est eorum qui hujusmodi litaium praeferunt , Pro iis quce immutabuniur : Ot>i etjam legitur» CanUcum pro dilecto ) aperdssime Chrl- stus ostendltnr : Speciosus forma prce filiis hominum. Qui eum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, esse iBquaUi Deo. Ibi ei dicilur, Accingere gtadtum tuiim justa femur : quod in carne esset iiominibus tocutu- rus. Per gladiqm quippe sermo, per ierhur caro signl- ficatur : quia semelipsum exinanivit , formam servi dc- eipiens; ut ille per divinitaiem speciosus forma prce fdns kamhium , etiam illud fieret per innrmitatem , quod de illo alius propheiay Vidimus euth , H non ha^ kebai speeiem , neque decorem; sed vultus ejus abjectus^ et deformis positio ejtu (Isai, uii, 2). Nam in eodem psalmo, quod non tantum homo , sed eiiam Deus sit Clu-istus, apertissime osiendiiur, cum subdUur : Thronus tuus, Deus, in scectdum scecuR, virga cequitatis * tirga regrti itu, Ditexisti justitiam et odisli iniquilaiem ; propierea unxit ie^ Deus , Deus tuus oleo exsultationis prm partieipibw luis, Ab unclione qulppe, quo grxce Xp^/Mc dicilur 9 Christus est appellaius : ipse esi Deus «aeuis a Deo , qui et ipsam cum caeteris sacrameniis
> Bie aditi addoat veH>um, imniotatuSf quod a uss. et Beda vulgo abest.
* EiNU nlc et hAsif (fui imnmtalnmtm'. Ai mw. omnes et Beda Goostamer Inbent, i/tue immuiabumvar,
* 111 doobus Mat. et oA oram editioQis i^v., ttirga dvre- diom ;quam leciionemsequilurAugusiinus, Eoarratione fn eumdem psal. 4L
carnalem in ^ityateth mtitlivir amfffMnm ttt^ek d» Ecclesfa dicltur .-- mtftre^^a im^itt^i^teMu deautato,'drcumamictii mrietattf. UM^ digiilfteaflirlin^ guarum varletSkS in onin10U!rgentlbu»':'qusnminmeii* uha ct sfmplbx fl9(i9 esr iHttfft' : MtMfr eniiir pwUfkri^ iudb fnice regis ihtrinsecns: QMm PMImus «iniqililiir dicens , Audt, fUlu , ev vfUlr : Mdi pR>miBMm » fido compfetom. Ei oblMsem pop^im miim m paiviftui. Sie nova rTiiplbattor, dRrv^imc tuh (tudrtiain eoncupfMt re» gpooHm^ n quanl' fccft ipse' per s^, m^ 'm&m ib nr. ftmmodfy enlhi speciosar esses ^uv mOHi , ^uindo eiai mii ttBim peccat&f N& tameA §pm ibam aMtiwIii ponendam in homihe, ^A]MEIlf etdfielK fiMntavtiMf est Dominus * , Bm ftiM Ne fMKtm mrA apen» , ne poteniis Infirmltiat^ exeeMque lAiniMaittem do* rideas, ipse est Betts mtif. fn eo quod parvw appMV Aiagnus latct ; iri' umbra* morffs sef jnsnMtt, lii < tumclia crucTs Domfnus' gfltnrfj?. flHanrng ev cutorcs necent , inDdeief negent ; tpsie esi heus (uus : per cujus corpus fniinNBtQiilinr, qaaeraBMi per umbras" ftgurabantur.
CAPUT Y — (T. Tiftdo PiaM lesM^eirmi oeimA qtti de Christi pasnone seripius e^^ eliam muiaiio pref'^ dieitut. PsaTmus' quoque sexa^iiiiiaB oetatus iabet fh CftuTo : PYo Os quce emmmtdhfMtir, Et eantaMir ibt passfo Donnfnf noflffrT InnrGDfrfetf, OratisOgunmfie !n se qt!iasdaA)r etfant Toces memftroraii) Iiog est fidelium suortor. Noifi eftlmr ijpie nlllr Mieta babvic» s6d Aostra portavli r mide ffcft, m Metu meu a ie non suni abscandita. ftf scriptnm est et praenun- tiatum, qu6d in Bvangefto feg^us fafctum {Matift. zxvii» 51, 18): DederCtnt ih escam meam fet^ etinmk med pocaverunt me dtetu, Prrf htme ergo immiHata siint vetera, quac ritufos PsahnT pradixerat iromu- tanda. Quod Jndoci fegentes^ et non fncenigenies, ali- quid se dicei^e existim.tnt; tnta reqirinint a notls quomodo accfpiamus axfctoritatefttr Leg?y et Prophe- tarum, cum sacramehta nen ob^ervemus quae ibi prajcepta sunt. Rofi oteervamtK, quia motafar ram : mutata sunt aotcm» quia ihiitanda praemmthitft smrt ; et in eum credimu^, cujt^^ i^e^eMione mntata smit. Non ergb observamos Sacrankenta qoafc ibi praecepta sunt» quia fntettigimus qti£ Ib! pnedicCa snnt, et tenemns quae ibi promi^M soAt. Mi antem qui baec nobis objiciunt, adTiuc amaf! sunt ex parentibas snis, qbi dederunt in escam Domino fe!, et adhnc veteres ex acelo quod ei potandum Obtulcrunt : et ideo non inlelliguni, quia in eis impTetur quod sequitur, Fiai mensa eorum coram ipsis in mtiscfptt/am, ei retributio- uem et scandalum, (psi enim fellei et acidi facti sunt, /^elieas et acidas escas pani vivommislrando*. Quo- modo enim hjec^ideant, de quibus ibi prxdictum est, Exccecentur^ oculi eorum^ ne videanif et quomodo
^ vox, Domintis, non in omnibus coiHcibus reperitur. Est apud LXX ; sed ab iis abest, Deus.
* sic ms. Edili vero, fel et acetuni facii sunif felteas ei acidas pani livo eputas nmistrando.
* if^dilift. obscurenttir : qui tamea iafra, cap. 6, In oonooi" diam redeuales cum llss. Iiabent, uxccecemwr.
S. AUGUSTINI EPISGOPI 56
cor habeant, de quibus praedi- quis» Uoc est Apostolis, et aliis multis, qui ex Israe-
rint recti, ut
cUim esty Et donum eorum smper mcwrva f Ncc de omnibus haec dicta sunt : imo vero de omnibus ad quos pertinent quae praedicta sunt. Ad eos enim qui Tel tunc ex illis crediderunt in Ghristum, vel nunc usque creduat, vel deinceps usque in finem saeculi credituri sunt, isla non pertinent, ad verum Israel^ scilicet, qui videbit Domioum facie ad faciem. Neqvte enim omnes qui ex lerad itml, hi lerael $unt : neque qm eunt semen Abraham^ omnes fiiU $unt ; $ed in l$aae^ in« quil, vocalntur tibi $emen : hoe e$tfnon iiqui filiicarm$t hi fiUi Dei, $ed filH pronn$$ioni$ deputantur in $emen {Rom. IX, 6-8). Sed hi pertinent ad spirilualem Sion et civiiates' Judae, idest,Ecclesias : de quibus Apostolus dicit, Eram autem ignotu$ faeie Eccletti$ Hdosm^ quee $unt in Chri$to{Gatat. i,22).Quoniam, sicut ineodem psalmo paulo post ponilur, Deu$ $alvam faeiet 5ton, et mdificabunlur cimtate$ Judw. Et inhabiiabunt eam^ et htereditate aequirent eam, Et $emen $ervorum eju$ po$ndebunt eam^ et qui diligunt nomen eju$f inhabita^ bunt in ea. Sed cum haec audiunt Judaei, camaliler accipiunt, et terrenam Jerusalem cogitant, quae servit cum filiis suis : non matrem nostram aeternam in c<Blis(i<<. IV, 25,26).
GAPUT y\, — 7. Tituiue quoque P$almi ^eptuage- sjmt noni pramuntiat mutationem» Mutationi$ facienda^ te$timonia contra Judmo$ apertiora. Item psalmus se« pluagesimus nonos simili titulo praenotatur : Pro 0$ quce immutabuntur. In quo psalmo inter caetera scri- plum est, Re$picedeceebt et vide, et vinia vineam i$tam : et perfice eam quam plantamt dextera tua; et euper Filium homime , quem confirmaeti tibi, Ipsa est enim vinea de qua dicitur : Vineam ex JEgypto tran$' tulisti. Non enim Ghristus aiiam plantavit ; sed ipsam, veniendo, in melius commutavit. Sic et in Evangelio legitur : Maloi mate perdet^ et vineam $uam locabit aUi$ agricolis (Matth. xxi, 41). Non enim ait, Eradicabit, aliamque plantabit ; sed, eamdem ipsam locabit aliis agricolis. Eadem namque est sanctorum societate eivitas Dei et congregatio filiorum promissionis,mor- talium decessione acsuccessione complenda, atque in fme saeculi simul inomnibus immorlalitatem debiiam receptura : quae alio modo in aiio psalmo per olivam fructiferam significatur, et dicit, Ego autem $icut oliva fructifera in domo Ddy $peram in nu$ericordia Dei in aternum^ Et in MBcu/ttm $(Bculi {P$al. u, 10)* Neque quia fracti snnt iufideles et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Geniium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Propheta- rum. Quia et$i fuerit, inquit Isaias, numerue fiUorum Jiraelsicutarena mari$, reiiquice $alvce fient {I$ai. x, 22): sed per eum de quo dicitur, et super Fitium homini$, quem confirmasti tibi ; et de quo repetitur, Fiat manue tua $uper virum dextera twe, et $uper Fiiium homini$, quem confirnuuti Ubi. Et non di$eedimus a te. Per hunc * filium hominis, id est Ghristum Jesum, et dc suis reli-
* Edlti, adversum israel. corrigendum arbitramur, ad verum israet. > Editi, et cimtatem. MeUus Mss., et civUatee.
liti^in Ghristum Deum *■ crediderunt, accedente ple- nitudine Genlium , vinea sancta perficitur : et in remotione veterum, atque insiilutione novorum sa- cramentomm titulus ejus psalmi, Pro hi$ quee cam- mutabuntur, impletur.
8. Apertioribus itaque testimoniis cum eis agen- dum est, quae sive consentiant, sive dissentiant, ta- men sentiant. Ecee die$ veniunt, dicit Domimu, et eonfinnabo super dontum Jacob teetamentumnovum, non $ecundum te$tamentum quod con$titui patribu$ eo- rum, in die qua apprehendi manumeorum, ut educerem eo$de terra jEgypti {Jerem. xxxi, 51, 52). IsU certe praedicta mutatio, non per Psalmorum titulos intelli- gentibus paucis significatur, sed manifesto praeconio prophcticae vocis exprimitur. Aperte promissum est testamentum novum, non secundum testamentum quod factum est ad populum, quando eductus est de .^gypto. Gum ergo in illo veteri testamento praecepta sint ista, quae nos ad novum pertinentes observare non cogimur, cur non Judxi se potius in vetustate supervacanea remansisse cognoscunt,quam nobis nova promissatenentibus; quod vetera non observemus» objiciunt? Quoniam ergo, sicut scriptum est inGan- tico canticorum, Aepiravit die$, removeantur umbrte {Cant. II, 17) ; spiritualis significatlo jam lucescat» camalis celebratio jam quiescat. Deu$ deorum Dond" mL$ tocutu$ e$t, et vocavit terram a $oU$ ortu u$que ad occaeum : ulique omnem terram ad testamentum no- vum, cui dicitur in alio psalmo, Cantate Domino canticum novum; cantale Domino ofimts terra* Non ergo sicut antea ex monte Sina loculus estuni popu- lo, quem vocavit ex iEgypto Deus deorum ; sed sic locutus est, ut vocaret terram a solis ortu usque ad occasum. Quam si Judaeus vellet intelligere iocutio- nem, audlret hanc vocationem, et in eis esset quibus in eodem psalmo dicitur, Aicdt, popuUu meu$, et ioquar tibi , l$raet, et testificabor Ubi : Deu$, Deu$ tuus ego sum. Non super saerificia tua arguam te ; holocaueta autem tua in eonepeetu meo $emper. Non aecipiam de domo tua vitulo$, neque degregibu$ tui$ hirco$ : quo^ tnam meee $unt omnee bestim ulwe, pecora in monUbuu et bove$ ; eognovi omnia voiaUUa cceU , et species agri mecum est. Si e$uriero,non dicam (t^t ; meus e$t emns orbi$ teme ef plenitudo eju$. Numquid manducabo carties taurorum, atil sanguinem Mrcorum potabo? Jm- mola Deo sacrifidum laudi$, et redde AlUssimo preces tuas*. Et invoca me in die tribuUiUonis, et eruam te^ et giorificabi$ me. Certe et hic sacrificiorum veterum aperta mutatio est. Illa enim Deus acceptumm senon fore praedizit, cultoribus suis sacrificium laudis indi- xit : et hoc non quod a nobis lanquam indigens expe- tat laudem, sed ut in ea nobis consulat ad salutem. Nam eumdem psalmum ita conclusit : Saerificium
*• Edili, tti chrietum Domman. vetus codez cisterden- sis, m christum Domini. Alii plerique Mss., inchristum neum.
* Habebant editi, vota tua. sed veteres codioes omQes habent, preces tuas : et sic Augustiuus ipse, Eoarr. ia eumdem psahimm^O. Graece eat apudLXX, ta$ eufftos
n
TRAGTATUS ADVERSOS JUDiEOS.
5t
Umdu fflonfUMt me ; ei Un tia est, uH osUndam Uli $altUare Dd {P$al. xux). Quid yeroesi saluUre Dei, Disl Filius Dei, Salvator mundi ; dies Filius ex dio Patre» hoc est lumen ex lumine, cujus adventus re- velavit testamentum novum ? Dnde etiam ubi dicitur, Cantale Domino canUcum novum; cantale DominOy oRuits lerra. Canuae Donmo^ benedicUe nomen ^us; slatim evangelizandus ipse monstratur, atqueadditur, Bene nuntiate diem ex die saluiare ejue ( Psal. xcv 1 , 3). Ipse igitur sacerdos et victima sacriflcium laudis implevit, malorum operum tribuensindulgentiam, et bene operandi largiens gratiam. Ad hoc enim Domi- 10 sacrificium laodis ab ejus cuitoribus immolatur, «I q«t glma/Kr, in Donnno glorietur (1 Cor. i, 3i).
GAPUT Yll. — 9. Judm jfrophelias quasdam jrro se non reete interpretantes. Qm magis in Judmos qua- drant Prophetarum voces. Sed hoc Judaei cum audiunt, erecta cervice respondent : Nos sumus ; de nobis hoc diciura esty nobis boc dictum est. Nos enim sumus krad populus Dei : nos in verbis dicentis agnosci- mus, Amdi^ pofnUus meus, et toquar tiH, israet^ et tesii- feahor Ubi. Quid sumus ad ista dicturi ? Novimus qoidem brael spiritoalem, de quo dicit Apostolus, Et quicumque /ume regutam sequuntur^ pax superitlos et muerieordia^ et iuper Israel Dei (Gaiat. vi, 46) : istum autem Israel scimus esse camalem, de quo idem dJcit, Yideie Isrdet secundum camem (I Cor. x, i8). Sed istt isli non capiunt, et eo se ipsos carnales esse eonvincnnt. Qoos paululum qnasi praesentes alloqui libet : Itane vos ad eum popuium pertinetis, quem toeami Deus deorum a sotis ortu usque ad occasum ? Nonne too ex iEgypto in terram Gbanaan trans- lati estisT non illuc vocati a soiis ortu usque ad ooeasomy sed inde dispersi in solis ortum et in occasom. Nonne vos ad ejus inimicos potius pertine- tis, qoi dicii in psalmo, Deusmeus demonstravit ndhi sn tRtndctf mds *■ , ne ocdderis eos , ne quando o6/m- seantur tegis tuee : disperge iltos in tirtute tua {Psat. Lvm, 12)? Unde non obliviscentes legem Dei, sed eamdem circomferentes , Gentibus ad testimonium , vobis ad opprobrium , nescientes eam populo mini- stratis , qui vocatus est a solis ortu usque ad occasum. An vero negabitis? et ea qu» tanta auctoritate prae- dkla, tanta manifestatione completa sunt , aut ma- }ore caBcitate non intucmini , aut mirabili impudentia non fatemini ? Quid ergo ad illud responsori estis » quod baias propbeta proclamat : Erit in nomsmnis temporibus manifestus mons domus Domini , paratus tn caeumine monlsttm , et exattabitur super cottes ; et uenieni ad eum universm genles , et dicent : Venite , ascendamus m montem Domini, et in domum Dei Ja" cob p et annuntiabit nobis viam salutis , et ingrediemur m eam ; ex Sion enim lex prodiet , et verbum Domini ex JermMotem (Isai. ii, 2 et 5) ? An et hic dictori estis, Nos somos ; quoniam audlstis domum Jacob et Sion el lerusalem ? Qoasi nos negemus de semine Jaeob
> ita Mss., nec atiter legit Aognstinus, Enarr. in huoc maHamak 88. At editi ferebant, demonstra mUn inter tntm^ ^ meos. Et infra, dieperge iUosinveritate Hm.
esse Ghristum Dominnm secundum eamem, quisi- gnificatos est vocabulo montis parati super cacumen moniium , quod omnes celsitudines *• ejos celsitudo transcendit : autn^emus Apostolosetilias Eeclesias Judae» , quae post Ghristi resurrectionem in eum con- tinuo crediderunt , ad domum Jacob pertinere : aut vero alius inteiligendussltspiritualiter Jacob, quam ipse populus cbristianus ; qui cum sit minor natu , quam populus Judaeorom , tamen eum crescendo su- perat ', et subdit : ut impleatur quod de duobus illis fratribus in flgura praedictum est , Et major unriet minori (Gen, xxv, 25). Sion aotem et Jerusalem quamvis spiritualiter intelligatur Ecclesia , magis u- men adversus istos idoneum testimoniom est , quia ex [isto loco , ubi Ghrislum cruciAxerunt , et lex et verbum Domini processit ad Gentes, Lex enim qoae illis per Moysen daU est » de qua superbius extollun- tur , et de qua melius convincuntur , non intelligitur prodisse de Sion et Jerusalem, sed de monte Sina. Ad terram quippe promissionls , ubi est Sion * , quae appellaiur etiam Jerusalem , post quadraginta annos cum ipsa Lege venerunt : non autem ibi eam vel inde acceperunt ^. Evangelium vero Ghristi , et Lex fidei , quod cerlum est , inde processit. Sicot etiam ipse Do- minus , posteaquam resurrexit , loquens discipulis suis , et ostendens praedicta divinorum eloquiorum in se esse completa : Quoniam sic scriptum est , inquit, et sic oportuit Christum pati , et resurgere a mortuis die tertio , et prmdicari in nomine ejus pmnitenUam et remissionem peecatorum per omnes genles , incipientibus ab Jerusatem (Luc, xxiv, 46, 47). Ecce quod pro- pbeuvit fsaias dicens : Ex Sion enim lex prodiei , et verbum Domini ex Jerusatem. Ibi enim veniens desu- per secundum Domini promissionem Spiritus san- cttts , eos quos tonc una domus continebat , implevit, et loqui linguis omnium gentium fecit (AcL li, i-6) : et inde exierunt praedicare Evangelium in notitiam omniom gentium. Sicut enim Lex illa , quae processit de monte Slna , quinquagesimo die post celebratum Pascba conscripu est digito Dei , quo significatur Spiritus sanctus : iu Lex isu , quae processit de Sion et Jerusalem , non in tabulis lapideis , sed in Ubulis cordis sanctorum Evangelisurum scripu est per Spi- ritum sanctum , quinquagesimo die post verum Pa- scha passionis et resorrectionis Domini Gbristi ; quo dieSpiritussanctus est missus, qui fuerat ' ante pro- missos.
10« Ile nunc, o Israelitae secondom camem , non secundum spiritum; ite nunc , et adhuc contradicile apertissimae veriUti : et cum auditis^Vem/^, ascenda- mus in montem Domird , et in domum Dei Jacob ; dt- cite , Nos snmus ; ut caeci offeudatis in montem , ubi
^ Edili , celsUudines eorum <fttt cetsUudo transcendit. vocem, eonim,expunximus auctoriuie Cistercieadsium Mas.
* vaticani duo Mss., tamen eum transcendit, superat,
* Nomen, Ston, hic in ediUs omissum , restituftur ex Mss.
^ Omnes codices Bfss. omittunt, nen autem ibi eamt v^ inde accepemnt.
* ediii, qui fideiiter fuerat. Abest, fidetitert ams.
i
t9 §. AtlGDSTINt EPlSCOPl
collisd fhci^ peju§ perclalls fronlera. fei vere vultis di- cere , Nos sUhms ; ibl hoc dicite, ubi audifis , Ab im* quiialibus ^ populi metducius e$t ad morleih (hai. Lin , 8). Dc Chrislo eiilra dictum esl , quera vos iri paren- tibus veslris dukislis ad mortem ; qui sicut ovis ad inimolandum ductus est , ut Pascha , quod nescienles eelebralis , hescienles sseviendo implerelis *. Si vere vultis dicere , Nos sumus ; tunc dicite , quando audi- tis, Incrassa cor poputi liujus , et aures eorum oppila^ a oculos eoTum gra^ba (Id. vi , !()). tunc dlcile , Nos^ sumus ; quando andltis, tota iie expandi manus meas ad populum non credenlem, et conlradicentem (td. lxv, 2). Tunc diciie, Nos suraus ; quando audiiis , Excas' cenlur oculi eorum ne videant , et dorsa eorum semper incurva (Psal. Lxviii, 21). In his atque hujusmodi propheiicis vocibus dicite , Nos sumus ; ubi sine ulla dubitatione vos estis : sed sic caeci eslis , ut esse vos dicatis ubi non esiis, et non vosagnoscatis ubi estis. tAPOt Vllt. — li. Judmrum a t)eo dimissio per Isaiam pramuntiata. Sed in haec n^anifestiora quae di- cturus sum , paulisper atiendite. Gerte cum auditis in bono Israel, dicilis, Nos sumus; et cumaudiiis in bono Jacob , dicilis , Nos sumus. Et cum a vobis causa requiriiur , respondeiis , Quoniam Jacob ipse est ^t Israei , idt quo patriareha propagati samus , unde merito pairis noslri appeilalione censemur. Noq ergo vos aito el gravi sonmo dormientes, ad spiritua- lia quae non capilis excitamus ; neque nunc quomodo spiriiualiter acciplenda sint ista vocabuia, vobis in auditu et visu spirituali surdis et cscis persuadere conamur. Nempe sicut vos faiemiiii , ci lectio libri Geneseos manifeste declarat , unus homo erat Jaeob et Israel (Gen. xxxii, 28); etundegloriamini, ipsa est domus Jacob, qu» domus est Israel. Quid ergo est, quod idem ipse propheta^ cum praenuntiasset montem futurum paratum in cacumine montium i ad quem venturae essent univers» gentes; quia non de monte Sina uni genti , sed de Sion el Jerusalem lex et verbum Domini processurum esset omnibusgenUbus) quod manifestissime in Ghristo jet Ghrifltianis videmuB impietum : paulo post dicit , Et nune tu^ domus Ja* eeb^ venite f ambuUinus in iuce * Bomm ? Uic pfOfe- ctb dicetis t ut soletis t Nos sumus ; sed quod sequi- lur , pauiisper attetidite, ut cum dtxeritis qbod vidtisj etiam quod uon vultis audiatis. Nam Propheta toh- jungit et dicit, Dimisit enim piebem suam, dmtim Israel (Isai. ii, 5, 6). Hic dicite , Nos sumus ; hic vos Sgnoscite, ei nobis quia ista commemoravimus , ighoscile. Si emni iibenter auditis* ad vestrum dicun- lur alloquium ; si vero indignanter auditis, ad vestrum diciintur opprobrium. Dicantur tamen oportet , sive volentibus , sive nolenili)us vobis. Ecce, non ego, sed prophela quem legitis , per quem Deum locutum non potestiS riegare, quem de auctoritatc divinarum Scri-
* Editl, ob m«|toMtem. At iiss., ^ imqmtmus : quod respondetgraecoLXX. ^
« ite Mss. At editi, nescierm in pecude ceiebratii; velh perchmtum, am est jgnus nei, consecrarettir, nam J .^7« m>strumvmnpkttu$estchrisius.
^ sic plures Mss. juxta LXX. At ediU, in lucem.
60
pturarum non potestis auferre , quemadmodum illi Dominus imperavit , exclamat vehemenler , et sicut tuba exaliat irocem suam {Isai. lviii, 1)» vosque m- crepat, dicens : Et nunc (u, domusJacobfVenitep ambuiemus in luce Domini. Occidistis Ghristum in pa- remibus vestris. Tamdiu non credidistis, et coniradi- xistis : sed nondum peristis , quia nondum de eor- pore existis) et nunc habetis spatium poenitendi , ec nunc veniio. Olim quidem debuistis, sed et nunc ve- nilc : nondum finiti suntdies, cui nondum venitulti- mus dies. Aut si vos tanquam domum Jacob Prophe*' tam secutos, jam in luce Domini creditis ambnlare^ domum Israel quam dimisitostendite. Nos enim ulro^ que monstramus, et quos ex ilia domo vocando dis" creverit , et quos illic rcmaiienies dimiserit. Yocavit eoim inde non solum Apostolos, sed etiam posl Gbri- 8ti resurreclionem popuinm magnum ; undla superius jam diximus : dtmisit autem illos f quos etiam tos non credendo imitamini ; et vos ipsos , qui eos imi- tando in eadem pernicie demoramini. Aut si vos esti» quos inde vocavit, ubi suntquos dioiisit?Non enioi' potestis dicere « quod nescio quam aliam gentem di- miserit ; cum Propheta clamet : Dimidt enim piebem euam , domum lerad. Ecoe quod estis , non quod voft esse jactatis. Dimisit enim et vineam , de qua exspe- ctavil ut faceret uvas , fecit autem spinas ; etmanda-* vit nnbibus suis ne pluerent super eam imbrem^. Sed etiam inde eos vocavit, quibus dicit : Judieate inter me et vineam meam (Id. v, 2-6). De quibus el P<mbiI-' nus ait : Si ego in Beeizebub ^icio dcsnwrda « fHn «#- stri in quo ejiciunt ? Ideo ipsi judices «mnl vestri (MaHkd xu, 27). Quibus hoG promitiens : Sedelntis ^ 'me[olt ^ super duodecim sedes , judieantei duodedm tribm Israei (Id. xix , 28). Sedebit kaque domus Jaeeb > quas in luce Domini vocata ambulavil, jodicaredo- mum Israel , koc est « piebem ipsius quani dimiBil» Quomodo enifH juxla eumdem propheian , laipim quem reprobaverunt mdi/teantes , hie faefSs esi ht eapuB anguii (Isai xxvhi ^i^^et Psai.- e%vn , 22) ; nisi qned ex circumcisione et pra^putio populi lanqiiam parieleo' de diverso venientesy in angul<^ sibinei tanquam^i» pacis osculo eopulatttur ? Unde dieil Apoalolu» i Ipsa est enim pax nestra , tpd feeit pratfue mum (JEpAet* H ^ 14). Qui ergo ex domo Jaeob 9ive Israel vocanleBi secuti sunt , ipsi sunt lapidi angularl cohflBrentes^ e% in Domini luce ambnlantes : qim vero ib) dimisil ^ ipsi sunt rainam sediReante», ei ai^iiUrem lapideafe reprobanles.
GAPUT IX. -- 12. Dinnsm JndeBormn ciariue pm^ dicta per Maiachiam. Sacrificium Chri$timi<mun Mqua in terra et in cmio (fffertur. Posiremo sl hese verba prophe» tica secundom cor vestrum inaliitm sensnm detorquere conamini, o Judaei, contra Salufem vestram resistenies Fiiio Dei; si haec; idquKm, verbasievultisaecipere, ut eadem sit plebs et domus Jacob vei IsraeU etvocau et dimissa; non in aliisvocau, in aliis dimissa,seduni- versa propterea voeata, utambularet in luee Dominl; quoninra proplerea erai dimissa, quod non ambulabat \i\ luce Domini ; aut certe sic |n ^liis vocata, in aiiis
61
TMGTATIjS ADVERSUS JUDiGOS.
^%
it mM fael» sej^mitioire mertd» Dmnime», ad Giniflli Bterifibiiiin pertlnfeme S •vb eisdem TeteH- bos sacnmHiiitis elMfft nti^ique « et ii sciMcet qui in Ivee DMiiii aniMttiitee eftas pncoepta seryartint« tit ii qoi jostilim fek|Hieiitel afe eo M^ri mehienint : ti loK erfo ei^ intellikeFe TBiiis i qiiid dictari estia » et^Mmdo aliiifai proplietiiiif intellectfiri » qai TobiB onoiBo buK ampiitat vooem) tanta ideiiifestatioiie damaBtcniy Nmt mi mHH vdhirtUtt ih vo6tf , ifo'cil Domi- me ^Mii^p<ieen4f H ^KnpnwH noH occipitifn ifo fnoiiWM weUfU. Q*** >^ orieme aoie u$qfie in oecidenlem nomm nwnm itewt foirfaM esl m ^enriltis ; ef fn omfif ^o aO' cn^^iiiiR pfpgfhtr noflitiii 1110O » koorifieiuin mttntfuM . fuonM Mnfiiiiln noincn mtum in ^entibiii, diek iDomt- nnt oflmtpotana (iTalacA. i» iO, li). Qua tandeAi voce tanlae rOraBl eTidentl» reclamalis T Qaid tos amplius nimts imfttdenter otlolUiis, ul graTiore mina misen^ bilins pereatis? iVoii est niihi voluntat in vobiSy dicit , noD quicumque, sed Domimu omnipotens, Quid tan- lom de Abraba ^mine gioriamini» qui ubicumque aoditis Jacob aut Israel, aut domum Jacob vel domum Israel, com aliqua laude dici, contendids hoc non po- tojsse dici, nisi de vobis? COm Di^tens omnipoient dicat, Non esi ndhi voluntas in vobis^ et tacrificium non ncdpiam de rnamhue vestris. Certe bic negare non po- tB&Ss, f^oti sbTuih ffTum hon acctpere sacrllftciutn de manilnis vestris, sed nec vos illi ofTerre manibus ve- siiis. Locus enim unusestlege Dominlconstituliis, Ub! manibas vestris sacriflcia jussit offerri, prxter quem locum omnino probibuit. Hunc ergo (oeum quoniam pro Testris meritis amisistis , etiam sacriflcium quod ibi tantnm licebat offerri , in locis O&bre alft^ non nodelis. Ecceomnino impletum estquod ait Propheta, Et ioerifieium non accipiam de manibus ve$tri$, Nam si in terreiia Jems^Iem manerel vobis lemplum et al- tarc, poisette dicer^ lii eis hoc esse comptctum, quo- nun iniqnorum intcr vos constilutorum sacrificia Do- mmds non accepiat ; aTiohim vero ex vobis atque in fobis acccpiare sacrMlcta , qui Dei pnccepta cusio- Aunt. Boc non esi Cur possil dici, ubi nuMus omnino Vestmih csi, qui secundum Legem, quae de monto Sina jj^rocc^stt, maiilbus suis sacriflcium possit offer- te. Neque boc tta pr;edic(um et impleium esi, ui vos profyhetlca sentenila respondere permitiai , Quia manilnis non ollfef imus carncm , sed corde et ore Oflenmis feudem , secundum illud in Psalmo : /m- mola Deo eacripcium taudi$ (Psal. xnx, U). Eliara blhc coniradicil Vobis, qui dicit, Son e$t mihi volun- bts fj( voHs.
IS. Deinde ne existimeiis, noii offerenlibus vobis, bec illo accipiente dc manibus vestris , Deo sacrili- cioni non offeri^i ; quo quidcra ille non cgei, qui bo- nornm noslrorum nullius indigei : lameu quia sine sacrillcio non 6st, quod non illi , sed nobis uiile est, adjungit et dicit, Quia ab oriente $oie usque in occiden- lCDi Mmen meum eUltum eu fitctum in gentibus; et in omni loco sacrificium offeriur nomini meo, sacrificium
-^^!S' J*," ^®*^' .pertinentis. FOrte legendum, «er- tmeiues sub eudem vetertbus^ etc. -
muncfttm .* quoniam meignim HO)n\en meom jn jjfenlihit» ilfCTl Dommiri oihmpotent. Qnid ad bnc respondetisT Aperite oculos tandem aHquando, etvidete, ab orien« te sole usque In ocddentem, non in uno, sicut vobls fnerat constitutum , ted In omni locO offerri sacrifi- Gtum GhrisClanornm ; non eottibet deo, sed ei qoi ista proedixit , Deo IsraeK Unde et aiibi dlcit Ecclesiai su» : Ei qm eruit le, ip$e Deus Isnel, universce tem» vocMtur (isot. Liv, 5). Scrutamini Scripturas^ in qni- bus putatis vos liabere vitam nteraam (ioan. t, 59). Et profecto haberelis, si Ghristum in eis intelligere- tis , et teneretis. Sed perscrutamini eas : ipsx testi" moniiim perhibent de hoc sacrificio mundo, quod of* fertur Deo Israel ; non ab una gente Testra, de cujns manibus non se accepiumm pnedixit ; ted ab omni- bos gentibuA, qiis dicont, Venite, a$cendAmu$ in mon' tem Domitn (Iwm. 11, 5). Nec in uno loco, sicut toUs prasceptum erat in terrena Jerusalem ; sed in omni loco, usque in ipsam Jemsalem ^ Nee secundum or« dinem Aaron , sed secundum ordinem Melcliisedee. Ghristo eniin dictum esl , et de Ghrislo tanto ante praedictum est, Juravit Dominu$, et non pcenitebit eum^ f ft es $acerdo$ in cetemtiAi $ecundum ordinem Melchi^ sedec {P$a(. gix, 4). Quid est, Juravii Dominu$; nisi, inconcussa veriiate firmavit? et quid est, non ptBnite" btt eum, nlst, hoc feacerdolium nulla omnino ratione mutabit? Neque enim sicut hominem, pcenitet Deum : Sed Dci dicitur pocnitentia, quamvis ab illo insiitutse, rei cujusque mutaiio, quas crcdcbatur esse mansura. Jhroinde com dtcit, Non poBmtebit eum^ Tu e$ sacerdos in aslernnm secundum ordinem Melehi$edec ; satis osiendit e\iM pQehituisse , hoc est , eom mutare vo- luisse saccrdotium quod constiluerat secundum ordi- ncm Aaron : sicut de utroque videmus impietum. Nam ct Aaron sacerdotluni jam niillum est in aliquo templo, et Ghristi sacerdotium in xternum pcrseverat in coolo.
II. Ad hanc ergo lucerti Domini vocal vos Prophe- ta, cum diclt, £f nunc (v, domus Jacob^ venite, ambu' lemus in luce bomini. tu, domu$ Jacob, quam vocavit ct elcgit ; noii 7it, qunni diinisit. Dimisit enim plebem $uom, domum IsraeU (l$ai, 11 , ^, 6). Quicumquc inde venire vultis, ad hanc pertinebilis , quam vocavit ; illa carcbitis, quam dimisit.Lux quippe Domini, iq qna ambulant gentes , illa est de qua idcm prophcta dicit, Dedi te in [ucem gcnlium^ ut $is $alu$ mea usque in fmcs ierres (1d. xlix, 6). Gui hoc diclum est, nisi Ghristo ? de quo implelum cst, nisi de Ghristo ? Non esl isln lux iii vobis, de quibus identidem dictum cst : Dedtt illis Deus spirilum compunclionis ; ocutos^ ut non vidcant ; et aures, ui non audiant , usque in hodiernum diem (Rom. xi, 8). Non est, inquam, iii vobis hocclux . ideo nlmia cxcitate lapidem reprobaiis, qui factus 6st in capul anguli. Ergo, Accedite ad eumy el illuminami^ ni (Psal. XXXIII, 6). Quid est, Accedite; nisl,credite ? Qiio cnim eatis, ut ad eom dccedatis ; cum itle sil la- pis de quo Danlel prop!i6ta dicit, quod crcsoendo tftnl
* Ai)ud Bedam, ad Hebr. 7, n$que m ipsa Jerusalem : id est, eiiam in ipsa Jerusalem, ia 0(£lo.
65 ADMONITIO IN OPUSGULUIil SUBSEQUENS. U
magnus mons fflcliis sit , ut impleret universam fa- dignanter audtant Judaei, nos tamei) ubi possumus,
ciem terrae (Dan. ii, 35) ? Sie enim et gentes quae di- cum eorum dilectione praedicemus. Nec superbe glo-
cunt, Yemle^ oicendamus m montem Domini^ nusquam riemur adversus ramos fractos : sed potius cogitemus
terrarum pergere et pervenire contendunt. Ubi sunt, cujus gratia, et quanta misericordia, ct in qua radice
ibi ascendunt : quia in omni loco sacrificium offerlur inserti sumus ; nt non alta sapientes, sed bomilibus
secundum ordinem Melchisedec. Et sicut alius consentientes (B€«ia<6iiF/onMy odAom. ii), non eis
propheta dicit, Exierminal Deus omnei deos gentittm cum praesumptione insultando , sed cum tremore
terrw, el adorant eum] tmusquisque de loco iuo (So- cxsultando dicamus {PsaL n, ii ), Vemte^ambulemus
phon, II, ii). Gum ergo vobis dicitur , Accedite ad in luce Domini^ quofdam magnum nofrien ejus in gen-
eum : non vobis dicitur, Naves aut jumenta praspa- if^tK. Si enim audierint et obaudierinty erunt inter
raie, et veslris victimis onerate, et de tam longinquo eos quibusdicium est : Acceditead eum^ et iUundnami*
pergite ad iocum ubi Deus sacriflcia vestr» devotionis ni {Rom. xi); et vuUus vestri non erubeseent. Si ao-
acceptet; sed , Accedite ad eum qui in vestris auri* tem audiunt et non obaudiunt, vident etinvident, in-
bus praedicatur, accedite ad eum qui ante oculos ve- ter eos sunt de quibus dictum est : PeceaUn mdelnt^
stros glorificalur. Ambulando non laborabitis : ibi ^tiraseetur; dentilnusuisfrendet,eltabescet{Psal,ciif
enim acceditis, ubi creditis. iO). Ego autem^ dicit Ecclesia Ghristo,iw/Ml oliva fru^
GAPUT X. — - i5. Qua charitale invitandi Judtei etifera in domo Domini, speravi m ndserieardia Dei m
ad fidem, Haec, charissimi S sive gratanter, sive in- istemum^ et in sgscutum sescuU (Psal. li, iO).
' Edili, fratres chamtind. Abesl, frairesy a Hss. nec voces, fratres chamandy praeter quam in supposititiis ser*
apud Aii(pi8tinum faciie oocurrunt junctse simul hs^ dase monibos.
SEQVVNTUR OPERA ADVERSUS MANlCHLgEOS ,
QTJM AUGUfiTINUS TEMPORE PRESBTTERII AG EPISGOPATUS SUI GONSGRIPSIT.
Bis etiam subjidtur iodex aiiorum opusculonim, quibus in eosdem hseretioos ante suum presbyteratum ex professo egHr necnon csterorum in quibus ipsos obiter quocumque lempore rei^eheiidit
ADBIOBnTIO
IN OPUSCDLUM SUBSEQUENS.
Librum de Utilitate credendi recenset Augustinus primum eorum quos edidit tempore sui presbyteratus. Hanc vero digniiatem Hippone suscepit sub initium anni 39 i ; quod jam alias demonstravimus in secundi tomi praefatione, ad Augustini epistolas 8, 9, elc
Opus Honorali causa scripsit,ut a Manicha;orumerroreamicumrevocaret,quem olim in eorum laqueos ipsa conjecerat, sicuti sub libri exordium confltetur. Deceptus fuerat Honoratus speciosis illis Manichaeorum pol« liciiaiionibas, quibus senihil nisi quod ratione evidens et apertum fieret, docturos promittebant : irridebat- que ilic in calholicae Ecclesia) disciplina , quod fides hominibus imperaretur, nec verum eis ratione demon- straretur. Gum igitur ialsa veritatis specie illusus, non temporalis commodi gratia inductus adhaereret errori, sicque roagis deceptus ab hsereticis, quam haereticus esset ; speravit Auguslinus fore ut illum ad veram reli- gionem adduceret, si modo ostenderet , Manicbacos sacrilege ac temere in eos invehi, qul catholic» fidei au- ctorilatem sequcntes, antequam iilud verum. quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo praemu-' niuntur, et illurainaturo pra;parantur Deo. Id autem sic praestat hoc in opere, ut Yeteris quoque Testamenti, cujus illi maxime reprehensione commovebant iinperitos, pairociniiun suscipiai.
Augustini labori studioque optatus erga Honoratum respondit eventus; si tamen is est, ut Rivius arbitratur» qui ab urbe Garthagine scribebat ad Augusiinum circa annum 412, et varias illi quaestiones enodandas pro- ponebat. Quamvis enim Honoraius isie necdum Baptismum percepisset » illae tamen qux ab eo proponuntur quaestiones minime rcdolent manichaeum, nec de Manichaeis nisi ex occasione loquitur ipsi Augustinus, et tan» quam de iis quos ipse censeret haereticos. Istum ipsum Honoratum, cui Augustinus epislolam i40 scribit, pre- sbyterum Gassiodorus nuncupal : qui forte ad presbyteratum provectus postea fuerit. Loqoitur Augustinus in epistola 83, de morte alterius cojusdam Honorati presbyteri. Sub finem quoque vitae $uae scripsit epistolam 9St8 ad Tliabennensem episcopum ejusdein nominis.
De libro stibsequente vide lib. 1» cap, !&, Retractationum, tom. 1, col. 605, n. 1, « vcrbia 7am yero, ueque ad col. 608, n. 6, verbis, Idem videretar esse. M.
8. AUREUI AUGUSTimi
HIPPONENSIS EPISGOPI
DE UTILITATE CREDENDI
AD HONORATUM
r
oontn HMleJiaBOfi disputat, . tes, «dmjsterionim InteUigeDUaiD sedimpraiis osteadil vetiisT<
, sacrilege ac temere in eo6 invehi , qui caiJboUce fidei a^ni^ti^t^m fleqaeii- _ sul)6idio comparant, dum ea credunt qoK nondam yaleaft animo perwere. perperam ab iifldem baeretids reprebendi. ^^ pw«^.
' GAHJT PRIMUM. — 1 . Qvio conrili(^ hase Honorato •cribia. Hmrelicui et hwr^ids credeMy wm idem, Operii argumenlum. QuonuMio per Mamclueoi Augusti- nus deeepiue eeaeerit, Maniehmorum dietum in eum iectx desertorei. Sl mibi, Honoratey unum atque Idem videretmr esse» haereticus, et credens lixreticis homo, lam lingQa qoam stiio in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. Nunc vero cum inter b«c duo plarimiim intersit : quandoquidem baereticus est , ut fliea fert opinio, qoi aiicujus temporalis commodi, et maxime giori» prindpatusque sui gratia , falsas ac noTas opinkmes tcI gignit vel seqnitur; ille auiem qai huJQsmodi hominibus credit , homo est imagina- tjone quadam Teritatis ac pietatis iliosus : cum bacc ergo ita sint, non potayi apod te silendum esse, qutd milii de inyenienda ac retinenda Terilate videatur ; cnjos , ut scis, ab ineonte adolesceniia magno amore flagraTimos. Sed res est longe remou a vanorom ho- minum mentibus, qui nimis ui haec corporaiia pro- gressi atque lapsi, nihil aliud poUnt esse, qoam qood isUs qainque notissimis nontiis corporis sentiont ; eC qoas ab his piagas atqoe imagines accepenint , eas secom TolTont , etiam com conantor recedere a sen- sibos; el ex earom mortifera et faiiacissima r^ola ineffabilia penetralia veriutls rectissime se metiri puUnL Nihil est facilios, mi charissime , qoam non folam se dicere , sed etiam oplnari verom invenisse : sed qoam reipsa difHcillimom sit , agnosces, ot con- iido, bis litteris meis. Ooaetit Ubiprosint, aot certe nihil obsioi , omnibosque omnino quorum in manus forte devenerint, et rogari Deum, et rogo; et spero iU fore, si l>ene mibi oonscius sum, qood ad honc stilum pio et officioso animo , non vani nominis appetitione ae nugaloriae ostenUtlonis accessi.
2. £st igitur mihi propositum, ot probem tibi , sl possim, qood ManicbaBl sacrilege ac temere loTehan- tor in eos qoi catholicae fidei auctoriutem seqoenteSy antequam illud verum, quod pura menle conspicitur, iniueri queant, credendo praemuniontor, et illomina- loro pneparantor Deo. Nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in Ules homines incidisse, nisi qood se dicebant, terribili auctoriute sepaniU, mera * et simplicl raiione eos qni se audire vellent introdu- cturos ad Deum, et errore omni liberaturos. Quid enim me aliud cogebat, annos fere novem, spreU ro- ligione quae mihi puerulo a parentibos insiU erat, ho- mines illos seqoi ac diligenler aodire (b) ; nisi quod nos superstitione terreri, et fldem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem, nisi prius discussa et enodau veriute ? Quis non his polliciuiionibus illiceretur, praesertim adolescentis animus cupidus veri, eiiam nonnullorum in schola doclorum bominum dispuutionibus superbus et gar» rulus : qualem me tonc illi Invenenint, spementem scilicet qoasi aniles fabolas , et ab eis promissomy apertom et sincerum yerum tenere atque haorire co- pienlem ? Sed qoae rursuro ratio revocabat , ne apud eos peniius baererem , ut me in illo gradu quem to- cant Auditorum tenerem, ot bojos mondi spem atqoe uegotia non dimitterem ; nisi quod ipsos qooque ani- madveriebam plus in refellendis alils disertos et copiosos esse, quam in suis probandis firmos et certos manere? Sed de me quid dicam , qui jam caibolicus cbristianus eram ? quae nunc ubera ' , post longissi- mam silim pene exbaustus atque aridus ', tou avidi- ute repctlvi, eaque altius flens et gemens concussi et expressi , ut id manarel quod mihi sic affecto ad re- crcationom satis esse posset, et ad spem reducendam
ADMONITIO FP. BENEOlCTINOaUII.
Ad onendandum librum de UtiliUte credendi usi sumus codicibus Mfls. Yaticanis quioque, Gallicanis septem, ftaloriiio, Germanensi, Corbelensi, Micbaelino, Cisterciensi, Uudaneosi ma}oris Ecelesie, et exemplari domini de Haran Tolontis, vartiB etiam lectionibus trium Belgioorom per ijovanlenses vulgatis, ac taodem ediiionibas antiqois ac prao-
Comparavmtts praeterea eas omnes editiones initio Retr. ef Confess., 1. 1, memarcUas. M.
* Editiy mtra. Helius aliquot Mss., mera,
'inezcosis, quimmeuberaEccteswi. Ai\nUaA.fquammcukera;acDimyocef EceUstm.
* Editi, cBifidus, Emendantur a Mss. (a) Scrinins drdter annum391.
<»} vidL llb. t QDDfeas. cap. 11, el lib. 5, cap. 44.
DE UTILITATE CREDfiNDI, S. AtJGlJSTlNl
68
Tilae ac salulis. Quid ergo de me ipso dicam ? Tu nondum clirislianns « ^oi liorXalii Q^ep, em ^9« vehemenler cxsecrareris, vixadductus es ut audiecidi libi alqne expiorandi viderenlur, qua, qwsso, alia re deleclalus cs, recordare^ obsecro le, nisi magna jpia- danQ mraeisujigipiioi^ ^cpollicUi^iQj^e raiiQpun^^ Se4 qula diu niullumque de Imperilorum erroribus lalis- 8ime ac vehemenlissime dispulabant, qf^ cuivU ipe^ diocriter erudito esse facillimum, sero didici : si quid etiam suorum nobis inserebant , necessila^e f ctinen- dum, cum alia non occurrerent in quibus acquiescere- mus, arbiurabamur. lUque nobis faciebant quod um- diosi aucupes ,?o]ent ^ui y.iscatos succulps propter ,mm 4^AgMM '^ W»i(ikl^.Ay.«^ d^ii^i^^ Qbruuni enim, et quoquo modo cooperiuni alias quae circa sunt aquas , vel inde etiam formidolosis molitioQibu3 4eteiTent; ut in eorum dolos , 51011 eleclione , ^ed inopia decidant.
3. Sed cur non ipse mil\J respondeo , quod ist® laul» ac lepic(a5 similUudines alque hujusmodi repfe- hensioncs, in on»nes gui a\iquiii docent, a quovis adversario effundi urbanissime nc dicacissime pos- sunt t Sed ob hoc pui^yi aliquid talc inserendum lil- jleris meis , ut eos admonean;i, desinapi talibus agere : ut queraadmodum jiile ait, scparaiis nugis locpruni ^cprumuniun), res.cumre, causa cum causa, ralip cinn faliqpe coniligat {Cicerp). Quare desinaot dicere illud, auod in ore liabenl juasi qecessarium, cum eps quisque deseruerit qui diulius audisset, Lumen per Uluni tramitum fecit, Vides enini tu, nica ntaxima eura Qaam de illis non nimis aesiuo), ([uani hoc iiiane ct facillimiyn ad reprehendendum cuivis essc possit. jita^iie hpc disciitiendnm dimitlo prudenliae tua). I^op j^nim vcreor ne mc arbilreris inhabilatum lumine, cum vitce.hujus mundi eram implicalus , tenebrosam spem^^ercins , de pulchriludine u^oris, de ppmpa ^- viiiarum, de maniia^ honor|im cxterisque noxiis et pcrniciosis voluptaiibus. Hicc enim omnia, qupd te non latet, cum sludiose illos audircm, cupere el spc- rare non desislebam. Neque hoc eorum' doclrinae tribuo: faicor enim el illos sedulo monere, ut isia caveantur. Scd modo me dicere desertum luraine, cum pb lus omHibus uinbris rcrum lue avertcrim, solpque viclu ad valetudinem corporis necessario conlcntiis esse decreverim , illuslra^um autem atq^e fulgcniem fuisse , cum ista diligerem et bis involutus tenercr , hominls esl, ut miiissime dicam, minus acuie consi- (lcraniis rcs , de quibus Ipqui multum amat. Sed ve- niamus ad causam, si pl^cet.
GAPUT II. — 4. ManichcH Vetus Testamentum re- prehendunt apud imperitos. Nam bene npsti qupd re- prebendentes Manichoii cathoiicam AdQin, et pnaxime \eius Testamentum discerpentas.etdilanianleStCom- movent imperitbs : qui profecto nesclunt quatenus sint^ccipiepda Jlla, et pu^madmpdum )(au^(a .uliliter in venas quasi vagicntium adhuc animarum medul- lasque descendant. Et qm ^»At ,ibi ^mim .qnsB
> editi, prape aquam, hx msb., propler aquam : eodem •ensu.
suboifendant animos Ignaros et negligentes sui, quae maxima Uirba est , P9^arimr ^cusari posumt : dc- fendi autcm populariier , propter mysteria qua^ his eontinentur, non a multis admodum possunt. Qui yero pauci hpc faccre iioyerunr, npn amanl propa- /lula et famiigerula qu^dam \» dispiUatione cfftjp^fiSL ; et ob hoc minime noli sunt , nisi nis qui eos instan* tissime requirunt. De bac igitur Manichaeorum teme^ riiate , qua Velus Teslamentum et catholicam fidem reprehendunt , accipe, obsecro , quae me moveant. Opto aulem ac spero te hoc animo accepturum, quo a floe dicuntur. Scit autem Deus, cui nota sunt arcana .conscientise meae , nihil me ;n jipc sern)o,nje maliiJiose ^ere : sed ut exisiimo accipiendum esse , yeri pro* bandi causa : cui uni rei viverc jam diu statuimus, et incredibili soUiciludine; nc mibi errare vobiscum |ac^Iim|\mJtucFit, ii^erautem rcctomlefifBreTqbi^Mm sit, ^e ^wiMis ioqyar diTticiHimuigp. Scd prx^umo qypd et in jiac spe , qvi^ sperp vos viai[o sapienti^ ^ecund o^enturos , j[^9,u j^n.e desergt iiie cui sacra-* jlus fivini : qnexpi dies noqf.esque iptueri conpr ; el . quoniau(i propter pecqtta jfn^ prppterji^e c^uetu- dinem plagisyelernosarum op^inionym saucia^tum ocu- lum auimx ge^ea^, inyal^dum |ne e^s^ coigaosqo, soipe rogo cum lacrymis. £t ,quq^a(;i,mod.(HO po&t }^gam ^sccUatom ac teinebras luminibus vlxaperlis, et ^,dliuc lucera j^alpitan^o atque avc^rsan^p , qua^i iaiQen de- ^iderant, recusantibus, proB^ertim ,$u e^^e^ ^MW quispiam conetur pstcndere : ita mi\^\ niipfi evenit^ pop neganti esse inc^atii^I^ qui<|idaqi ct slng^(^e ani- (ti^ bpn^m quod iQep.(e v^dea^iir; et me ad coptem- plai^dum/iondu^esse i^^onquo(t cjigi ^etu ^t|;ewim 5QnQier^ti. I^pn.^ij^e .^gp dq^c^et, .^i lyjj^y fingo, si of(i€io 4H<t9;^> si vgrilatqip s|ii^, ^ angticiliam ^UigOf si jpiuUum ipetuo ne faUaoris.
CAPUT lU. — 5. QfMdruplexsarifiLjffroM YeUry^ r«- Siamenti tract^fidi ralio. Ui^forfa el mliologifl i^ Scri^ pturis. Ana^ojfia. Allefforia. Le^ nQn neceswia nisi u$ quibus utilis ept servitus ac livfor. fiysl^ in veleri Le^evetafa. .Ctn^^^is igiiur Sc^Aii^^ur^ , quse ^^^amen- tum Yetiis vocatur , ^ilij^^utcr cam jdqssc ci]|i|ientibu8 quadrifaria ^raditur ; secunduip ^^ist^ipam^ secundum 9!tiplpjgiani , secunj^iim gpal(]giaip , ^equndum allego- riam. I^e n^e ineplunji pi^tc;^ , ^r^cis nominibus uten- tem. Pri.ti^up ^^uia ^jc accejfti , jpec tibi l^oc aliter audeo intiniare ^uam acccpi. ^einde tu quoque ani- piadverli^ , i)pn q^sc har^pi r<)i:uip ppud nos usitata npinina : quae i\i fs^l)ricagseQi ini^rpretando , ,esseia prpfeqto ineplior ; ^i ,s^j^tcin^circumloquqrer , ipinij^ essem in disserendo cxpc(lit)js. J^ .i?Wum ojro gredas, quoquo mpdo errem \ nihil a me inflato ac tumido fieri.,Secun4v|(n,i^^(qriAip ergo.tradit^r,^CHm docej^ur quid scriptum, aut quid gestum sit; xiuid non gestum, sed uintuminodo scriptnm quasi gcslum sit. Secuu- dum ^tiplogiajp , cum p^lenditur^^uid ([up 4e capM vel factum vel dictum sU. Secundum an^Ipgia^, cum .demonstratur .non sibl adversari di|0 Testamenta, Yetus et Novum. Secundum allegoriaip, cum docetur DonadJilteBMp ettejaccipiapda.quaidam quac^wcipta
e« LiBEn
lur.i, sed flgnrate intelligeoda.
6. Uis omnibvs modis DominttS noster Jesus GM- iias et Apostoli usi sunt. Nam de historia illud sum- piam esty eiim objectiim essel, quod die sabbati discipuli ^us spicas erulsissent : Non /egisfti, inquit, qwd fedi Bavid, cum esuriret^ et qui eum eo erant; quomodo miravH in dinnum Dei , «f panet propotitiomi wmdueavii , ^os n<m HcHkai ei manducare^ neque eu ^t eam eo erani, fmt sotii $acerdoi^ {Matik. m, f , 4)? Ad «tiologiam vero iilud pertinet , quod emn Ghristiis problbulsset uxorem abfici , nisi foriiicalio- tts caosa» retaiuroque esset ab tuierrogantibas, Moy- sen Hbeno dato repudii permisisse licenttara : Hoe^ inquit, Moytes feeit propter duritiam eordis veetri { Id. m, 8). filic enim cansa reddita est cur iilud a Mojrse pro tempore bene permissum sit ; ut hoc qood Cliristus prsecipiebat, aHa jam tempora demon- sirare videretfir. Horum airtem tQroporum vices* aique ordinem fnira quadam divinff! providentue dis- positiODe d^estmn «tque eompositum, longum esC eiplaBare.
7. iam porro analofiam * , qua utriusque Testa- menfi eoDgruenlia persptcitur , quid ego dicam usos loisse omnes quorom auctoritati illi cedunl; cum secum ipsi considerare possint , quam mvlia soleant dicere immissa esse Scripturls divinis a nescio qm^ bos comiploribus veriiaUs? ftu» <vox mibi semper quidem, etiam cum eos audirem , Invafidissima visa est : nec mifal soli, sed etiam tibi (nam bene memini) et nobis omnftos , qui paulo majorem diligenliam in jodJcaDdo habere conabamur , quam turba cred^n- tiuro. Nonc vero posleaquam mHii &nnl exposita at- que enodata multa , quae me maxime movebant , ea tcilicet in quibus illorum plerumque se jactat, ei quo securius sine adversarto , eo effusius cxsullal oratio ; nilill mihi videtur ab eis impudentius dtci , vel ut mi- tios loqoar , incuriosius cl imbecilltus, quam •Scrlpiu- ras divinas esse corruptas : cum id nullis in tam recenti memoria exstantibus exemplaribus possint eonviocere. 6i enim dicerent eas sibi penilus acci- piendasnonputasse , quod ab his essent conscriptse, qoos verum scripsisse non arbitrarentur ; essel utcum- qoe lergivcrsatio eorum rectior , vel error humanior. Hoc enim de illo libro fecerunl , qui Aclus Aposloto- Tum inscribiiur. Quod eorum coDsiitum, cuin mecum ipse pertracto, nequeo salis mirari.Nonenim sapien- (iam bominom in hac re, sed cor mcdioqfe desidero. Tanta enlm Ilber isle habet, qux similia sflit his quas accipiont, ul magnx stuUiliae mlbi videatur , non et bonc accipere , et si quid ibi eos ofTendit , fdlsum at- qxje immbsum dicerc. Aut si lalis oratio impudens esl, sicuti esl, cur in Pauli Epistolis , cur in qualuor Evangelii libris ea valere aliqUid pulanl , in quibus baud scio an jnUllo plura sint proportione , quam in fllo libro esse potu^nt, quae a corruptoribns Inter- )ecta credi Tolunt? Sed nimirum illud esl quod mihi videtor, qtiod peto placidissimo el serenissimo judicio
s IQ excosis, analo^. in Mss. vero, analogiam. Refertnr ad verimm, ueost quod cum accusaiKU casu doq iaele^aoter ingitnr7^ ittlira» cap. S;^ciifusmodi vim usus fuerttn.
tJNOS.
70
mecum consideres. Nosti enim quod auctorls sui Mamchaei personam in Apostolorom numerum inda- cere moiientes, dicunt Spiritum sanclum , quem Do- minus discipuKs se missurum esse promisil, per ipsum ad nos venisse. Itaque s1 ilios Actus Apostolo- rum acciperent , in quibus evidenter adventus sanctl fipiritus praedicatur [Act. ii, 2-4), non invenirenlquo- modo id immissnm esse dicerent. Yoluni enim nescio quos corruptorcs divinorum Libroram anie ipsius Manichaei tempora fuisse; corrupisse autem tllos qui iudxonim fegem Evangelio miscere cupiebant. Hoe autem de Spiritu sancto dlcere «equeunt , nisi forte divinassc illos asserant , el posuisse 1n suis Kbris quod conlra fuiurum aliquando Manichseum, quiS|ri« Hlum sanolum per se missum esse dicerel, proferrc- tur. Verum de Spirilu sancto alias planlus aliquid eloquemur. Nuiic ad hoc quod intenderam redeamus. 8. Nam el historiam Veteris Testamenll , et aelio- logiam, el analogiam in Novo Testamenlo inveniri, satis, ut puto, csl demonstraium : de alle; oria restat ostendere. Ipse Liberator noster in Evangelio alle* goria utitur ex Veterc Testamenlo : GeneraUo, inquit, hwc signum qucsrit ; et non dabitur ei nisi signum Jona prophetce. Sicut enim Jonas in ventre ceti tribus diebui et tribus noctibus fuil , sic et Filius hominis tribus die- bus et tribus noctibns erit in corde terras (Matth. xif, 59^ iO). Nam quid ogo dc apostolo Paulo dicam , qui ^liam ipsam Cxodi hi&loriam futurae clirislianae plebis allegoriam fuisse significat ad Corinthios Epistola prima? Nolo autem vos ignprare , frgtres » quia patres nostriomnes sub nube fuerunt^ et omnes permare trans- ierunt , et omnes in Moysen *■ baptizati sunt , in nube et in mari : et omnes eumdem cibum spiritualem mau' ducaverunt , el omnes eumdem potum spiritualem bibe- runt. Bibebant enim de spiriluaticonsequente eospetra* ; petra autem ertU Christus, Sed non in pluribus eorum complacuit Deo * : prostrati enim sunt in deserto. Batc autem figurw nostrce fuerunt , ut non simus cupidi mO' lorum , sicut et illi concupierunt, Neque idola colamus, sicut quidam ex illis^ sicut scriptum est : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere, Neque fornicemur , sicut quidam ex iUis fornicati sunt, ei ce- cidcrunt una die viginti tria millia hominum. Neque tentemus Christum , sicut quidam eorum tentaverunt, et a serpenlibus interierunU Neque murmuremus , sicui quidamex illis murmuraveruni ^ et perierunt ab exter- minatore. Omnia autem ista in figura contingebant iUis. Scripta autem sunt ad correptionem nostram , in quos fines sceculorum devenerunt (I Cor. x , 1-11). Est item apud Apostolum allegoria quaedam , sane ad causam maxime perlincns, ideo quod ipsi eam in disputando profqrre atque osientare consuerunt. Idein enim Pau- lU3 dicil ad Galatas : Scriptum est enim quod Abra - /lam duos filios habuit; unum de ancilla.et umm de libera : sed is quidem qui de anciUa , secundum carnem
« 8dtti,'tR Moyse. Ai mki. Juxta grttsi|n,«t uwfsen. slt Jiifrapot»6plientes jpseci veiQrc» .Ubri Jhal^e^i, ^fii0 emm; ubi ediU, nihSbant autem, — ^^- ^ ^
* in Mss., prosequetite eos petra.
* Editi, beneplacuit Deo. AlMss., conwlacuit.
71
DE UTILITATE GRfiDENDt, S. AUGUSTINI
1t
natn eUiqid autm de libera , per promMonem : qum fHf I per allegarittm dicta. Nam hac wni dmo TeMta- menta ; wnum qmdem de monU Sina in eervitulem ge" nerani, quod €$t Agar. Sina emm mon$ ett in Araffia^ qui eanfimiei qtUB nune eet Jeru$aUm, et tervit cum fiiiii iuii. QwB autem iurtum eu Jeruialem , libera eet^ quce at maier onmum noUrum (Gatat. iv , i2-i6).
9. Hic igitor illi homines nimiuin maliy dum fra- strare Legem conanlur, eas Scripluras approbare nos cogunu Attendunt enim quod dictum est, in serviiute esse eos qui sub Lege sunt , et id uliimum prae cae« lerls ventilant : Evacuati eitii a Chmto^ qui in lege juitificamini ; a gralia excidittii {Id, v, -4). No6 haec omnia vera esse concedimus, nec iliain legem nece&- sariam esse dicimus, nisi eis quibiis est adhuc ulilis servitus : ideoque utiliter esse latam , quod homines qui revocari a pecc^tis raiione non poterant, tali lege eoercendi erant, poenaram scilicet istaram quae vi- deri ab stultis possunt, minis aique terroribus; a qui- bus gralia Christi cum liberat, non legem illam da- mnat, sed aiiqoando nos obtemperare suae cbaritati» non servire timori Legis , inviut. Ipsa est gratia , id est , beneficium quod non intelligunt sibi venisse di- vinilus , qui adhuc esse cupiunt sub vinculis Legis. Qttos merito Paulus objurgat tanquam infideles , quia a serviiuie, cui certo tempore justissima Dei disposi- tione subjecti erant, jain per Dominum nostram Je- sum se liberatos esse non credunt. Hinc est illud ejusdem apostoli : Lex enim padagogut notter erat in Chritto {Id. iii , 24). llle igitur paedagogum dedit ho- minibus quem timerent, qui magistram postea quem diligerent. In quibus tamen Legis praeceptis atque roandatis , quibus nunc Cbristianos uti fas non est» quaie vel sabbatum est, vel circumcisio, vel sacriGcia, ei si quid hujusmodi est, tanta mysteria continenlur, ut omnis pius intelligat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est, ad verbum ; nihil autem salubrius, quam spiritu revekri. Inde est : Littera oecidit , tpiritut auum mificat (a). Inde est : Idiptum velamen in iectione Veterit Tettamenti manet, quod non revelalur, quoniam in Chritto evacuatur. Eva- cuatur namque in Gbristo , non Yetus Tesumentum, sed velamen ejus; ut per Christum intelligatur , et quasi denudetur , quod siue Cliristo obscurum alqiie adopertum est. Slatim quippe idem apostolus subjicit: Cum autem trantierit ad Citrittum^ auferetur velqmen (11 Cor. ni, 6, 14, 16). Non enim ait, Auferetur Lex; aut, Testamentum Yetus. Non igitur per Domini gra« tiam, Unquam inutilia ibi tegerenlur, ablaU sunt; sed tegmen potius , quo utilia tegebantur. Hoc modo agitur cum iis qui studiose ac pie , non turbide atque improbe, Scripturarum illarum sensum requirunt, demonstraturque seduio et ordo rerum , et causae fa- ctoram atque dictoram, et Yeteris TesUmenti ad Novum UnU oongruentia , ut apex nullus , qui non consonet, relinquatur; et figorarum Uuu secreu, ut omnia quae interpretando erauntur» roiseros esse co-
gant Cateri , qui baec volunt ante condemnare, quaro discere.
CAPUT lY. — 10. Triptex errar legentium. Sed ut, oinissa interim allitudine scienliae, sic agam tecuin, quomodo agendum arbitror cum familiari roeo; id est, siciit ^o possuro, non sicut doctissimos viros posse miratus sum : tria genera sunt erroris , quibus homines errant, cum aliqoid l^nt. De singulis di- cam. Priroum genus est , in qno id quod falsum est veram poUtur , cum aliud qui scripsit puUverit. Al- teram est, quamvis non Um laie patras, non umen roinus noxium , cuni id qood falsum est verum puU- tur, id tamen puutur quod etiam ille qui scripsit pu- Uvit. Tertium est, cum ex alieno scripto intelligitur aiiquid veri, cum hoc llie qui scripsit non iniellexerit. In quo genere non param est utilitatis , imo si dill- gentius consideres , totus legendi fructus est integer. Primi generis exemplum est , ut si quisquam , verbi gratia , dicai et credat Rbadamanthum apud inferos audire ac dljudicare caosas mortuoram, eo quod Maronis in carmine id legerit {JEneit^ Ub. 6, vert, 566-569). Hic enim errat duobus modis ; qiiod et rem non credendam credit, neque id puUndus est credi- disse iUe quem l^it. Alterum genus animadverti sic potest : si quis, quia Lucretius animam ex atomis esse Bcribit , eamque post mortem in easdem atoroos solvi atque interire , id verum ac sibi credendum arbitre- tur. Nam et hic non minus miser est, si de ro lanU id quod ialsum est pro certo sibi persuasit ; quanquam id Lucreiius , cujus iibris deceptus est, opiiiaius sit. Quid enim huic prodest de auctoris sententia certura esse, quando sibi eum non per qoem non erraret*, sed cum quo erraret, elegerit? Tertio generi est illud ac^ commodatum : si quis Epicurum , lecto ejusjn iibris altquo loco ubi conliiientiam laudat , in vlrtiite illiim summum bonum posuisse asseveret, et ideo non esse ' colpandom. Huic etiam quid obest enror Epicuri , sl summum bonum hominis voluputera ille corporis cre- dit ; com iste non se dederit tam turpi noxiaeque sen« tentiae , neque ob aliaro causain ei placeat Epicurus» nisi quod euro seiisisse non puut , quod sentiri non oporteat ? Hic error non modo liumanus est, sed saepe etiam homine dtgnissimus. Quid enim , si mihi de all- quo quem diligerem nuntiaretur quod sibi, cum csset barbatus, pueritiam aique infantiam ita placere mul- tis audientibus dixerit, ul etiam juraverit se similiter velle vivere* idque iU mihi probaretur, ut impudcnter negarem? num reprehendendus viderer, si eum exi- stimarem, cum hoc diceret, significare voluisse, sibl placere innocentiam , et ab eis quibus hominum ge- nus involveretur cupidiutibus animum aiienum, et ex eo illum magis magisque diligerem , quam antea di« ligebam ; etiamsi forUsse ille in pueroram aeutibus liberUtem quamdam in ludendo et cibando atque igna- vum otium stultus adamasset? tac enim eum esse defunctum postquam hoc mihi nuntiatum est, nec in-' terrogari a me potuisse qnidquam, ut aperiret senten*
(a)lRetr.,cap. 14,0.1.
Utc. in ante editisoDiissa erat ptrticula
ti Uber
Hm Mm ; eMetne qnisqiuini tam hnprobas qa\ mihi mcceiiseret, eum iiominis laadarem propesitDm et wimitatem per iHa ipaa Terlia qa»acceperamT Quid» qood etiam jostua remm eiistimator non dobltareC dNiasae landare opinionem ae Toluntatem meam, com et innocentia railii plaoerety et bomo de homine in re dobia bene potios eilatimarero , eam etiam male 11* eeret^?
CAPDT T. — 41. Trei $eripturarum qwmnuiuB
Hfereniim. Ecettma eathoSem err&rh seeundmn uUum
modum ex prefditiie redart^ wm polesl m Yeteri» Te-
mneud leeiUme. Qa» cam ita sint» aadi etiam earam-
dem scriptimnmi totidem conditiones et differentias.
Nam neceaae est totidem oecarrant. Aut enim utiliter
seripsit qniopiam, et non aUltter ab allqoo intelilgi-
nnr : aot otraoiqiie inatUiter fit : aat uiiilter intelligit
leelor, caiii ille eontra, qui legitar, scripserit. Horum
triam prinMiai Bon improlK), ultimum non coro. Nam
neqoe poosam repr^endere bominem qui nulla sua
ealpa male intellectus est ; nec moleste babefe quem-
qoam legi , qui ▼erom non viderit, cum obesse le-
gentibns nihil videam. Unum Igitur genus est pro-
bstjsslmiiin » et quasi porgatissimom , cum et bona
Kripla smity et in bonam partem acclpiunlur a legen-
libtts. Id qptoqne tamen adbuc in duo divlditur; non
caim penitos ezcliidit errorem. Nam oTenit plerum-
que, ut eom bene senserit scrlptor, bene etiam leclor
semiat ; sed aliQd quam ille, et saepe meiltts , ssepe in-
terios, ntiUter tamen. Gum autem et hoc senlimus quod
llle qoem leglmns, et id est vitae bene agend» accom-
Bodatlasimnm» ciimulatissime sese babet yeritaSy nec
alhuide aperitur falsitatjs locus. Quod genos cum de
rebos obacQriasinus lectio est, rarissimum omnino
cst; neque id, mea sententia , liquido sciri , sed tan-
tommodo credi polest. Quibos enim argumentls ab-
seotis Tel mortui bominis Toluntatem ita eoUigam, ot
de itta jnrare possim; com etiam si praesens interro-
garetor, mnita esse possent, qnse, si malus non esset,
olficloaisBimo alMConderet? lUud autem nibil ad rem
eognoseendam valere arbitror , qualis fuerit ille qui
ocripsit: honestisslme tamen bonus creditur» cujos
litteris generi humano posteritatique consultum est.
li. Qnamobrem Tellem mihi isti dicerent» in quo
t Ecdesiae cathoHcae, quem putant, er-
I. Si in primo , grave omnino criroen : sed de-
longinquam non requirit; saUs est enim
negare Ita nos inteHigere , ut iUi , cum invehuntnr,
1 in secundo , non minns grave est : sed
I Toee refellentar. Si in tertio , nullum crimen
est« Age, ac deinde Scriptoras ipsas considera. Qnid
enim lilNris objidont Teteris, qnod dicitur, Tesumen-
ti? Nnmqnidnam quod boni sunt, sed male inteiligan-
tar a nebisT At eos ipsi non accipiunt An quia nec
nee bene aeeipiuntur ? At boc superior de-
\ satig expognat. An Ulod dicent : Quamvis bene
a -wM» aecipiantur , maU sunt taroen? Quid est atiud
Tivos » com quibos res agitnr , adversarios absolvere,
^ Lov., maiidieera. Melios Er. et Blss., mate Ucerei :sup- flOy eaEunmare.
Sahqt. August. VIII,
ilNlJ^. 74
atque olim moriiios, ciim quibus nulla contcntio est; accusare?Egoqnidem illos viroflTet omnia uiilitermo- rooriae mandasse, et magnos ac divinos Aiisse, et illam legem Dei jussu ac volontate promulgatam esse et eondiiam credo : et Id , quanqnam perpauca ejus goo neris libromm sdam , persuadere tamen facile pos- sum , si mlhi aequus et minime pertinaz anirous ad- bibeatur ; atqoe id faciam, cum copia nobis data fuerit benevolarnm aorium ac mentis tuse : sed hoc cum po« tero ; nunc autem nonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat , decepium non fuisse? {
CAPCT Tl.— 15. DeSeripiuris non eredendum
' expomtorihu earum imndeii. Tesior, Honorate, con« sclentiammeam, etpnrisanimis inhabitantem Deum» nihU me exlstimare prudentlus, castius, religiosius» quam snnt illae Scripturs omnes, quas Testamentl Yeteris nomine catholica Ecclesla retinet. Miraris, no« vi. Non enim dissimulare possom, longe aliier nobitf fuiss^ persuasum. Sed nibil est profeclo temeritatls plenins( quae nobis tonc pueris inerat ), quam quo- romqne libroram expositores deserere, qai eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et eo» mm sententiam requirere ab his qui conditoribna Ulorum atque auctoribus acerbisslmum, nescio qoa cogente causa, bellum indixerunt Quis enlm sibi anqnamlibrosAristoteUs reconditos et obscurosab ejus inimico exponendos potavit; ut de his loquar discipllnis, in quibns lector fortasse sine sacrilegio labipotest?Quis denique geometricas litteras Ar- chimedis legere, magistro Eplcufo,aot disccre vo- loit ; contra quas flle multum pertinaciler, nihil e.i- ', rum, quantum arbitror, intelligens, disserebat? An istm Scripturae Legis planissimae snnt, in quas isti qnasi vulgo expositas impetom faciont frustra ct ina- niter?Quimihi similesvidentnrlHi muliercuKnc, quam Udem ipsi solent deridere, quae irata quod ci sol iste landaretur, etamanicbaea quadam femina colendus commendaretor, ut erat religiosc simplex, concita exsilivity et euro locum quem sol per fcnestram iilo- straverat, crebro pede percutiens, Ecce solem denm- que luum calco, clamare coepit : siulte omnino atque muliebriter ; quis negal ? Sed nonne iibi tales viden- tur istl, qui ea quae non intelliguni, aut cur, aut omni- no qualia sunt, quamvis jacentibus simiUa, subtilia taroen intelligeniibus atque divina, magno impetu orationis maiedictisqoe bieerantes, quia eis imperi- ti plaudunt, aliquid se proficere existimant ? Quid- quid est, mihi crede, in Scripturis illis, alium el di- vinumest: inost omnino veriUs, et reficiendis in- staurandisque animis a.3commodatissima disciplina ; et plane ita modificata, ut nemo inde baurire non possit quod sibi satis est, si modo ad hauriendum devote ac pie, ut vera religio poscit^ accedat. Quod nt tibi probem, multis raiionibus et longiore ora- tione opos est. Agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames : et hoo agendum quovis alio roodo potius, quam exponen- dis eorom sententiis et litteris. Propterea quia si Tlrgilium odissemus, imo sl non eum, priusquam
prois.J
7S DE nHLlTAlfJ q^HKIft^I, S. AtJGtlSllNl %
fniellectus <^ 9$|fiA9<>^Mr9ruin C9ffiffieii4^o- (i^H^MilKn.: tiH «I g<HWH)flmnOMfe <% Ift IWiMl»
fic aiif^ereig^;^ wiH(#9 f obj^ ^^ 4^ ^ ^^'^ ^tisflm^ nv^nmeiisnimi
ci ajjitari et |^.|[t9fJaKl sflilgnJ : flp<^ *Wiir^»uj|. li))en. ler,^ cumeji^l;|j|^4fti}la8 efl^cdifpM »64 ^ f^TC- remus, gui per eas 111^59 erragjft a^ <tettW«e SPft^- reiur oslpndere.. NoQp j^f^ 940. ^ ^^^ ^P T.^^'^ prp suo qu\s(jue caplja^ ajjfjp^ e^ujBQtiir, fe.Bfti4S- itmum plaqdilur, pcr qjiflrjjjn emR^i^eiR M^^^ Iiiveniiur poeto, (jui ^^g ^gl^p) qi^l PjBfifia&^ |ed nibii nonlaudabihter fecir)!;^, ^ !il8 ^¥ 9^ ^^* lum non intelligunt^ £r?i|^Hr- ^i^fWS? V) <Wml(n^^^^^ ma^isiro d^^cien^^^ (.S«fi8»46?J »«»!«^^''
Buccensemns Dgiiua^ p^pj |)i«p}. n)H(!DH( ifi^ M»»- nis putamus. |ai]; sj.^|j[ ((steRSjflmfft ^i^^nV Rf %flf9"^ tanii auctoris liss^rf 58 vQJngf ij^ jijx ^i fi»i«fysci-
^uii, vel datia |pe|[C(Hlil;»?t ttffilWtaft^. Q^PW™ (rat ut slmilem bepeyolentiftfD j^^erAH^m.. ^i oer
veiusialefirnjJtlJffiejil? §e4 ^]jf^{ 'm^}^%^^'^'^ adolescentes, e| ini;| j^pJ^W^ e]H)lQ|ca^or$& , npn
evpiuiis sajlem illjlt^'!^^^» 9^^ t)p$^ iP^^t^i^» n|m aliquantumnji^Urdi^t^aiqcq^^^ nop 4l^- ^[ue vei mediocri 99^4^ cgopf^^p eis m mmA^ ILitieras per tfltuifj, oibflH) m» lW8?. IfiWBMelggi, custodiri, tracJj^fJQi^^ Y^ln^gt; nUHl m)H4 iUps crcdendum pu^viqiQ^i go^iuft iffi i^tis im^i iqlip- §ii(|i]e sunt Y0£( 9f)ipBlBmU, VH^ WP^ ^^ PP^eil^- tipneratippi;i^^D(jit^ miyii i4)>uji|[^ qp«4^Cf| et colere coger^jQuj^
^po/iow |wpfj{jii;agjt. feftiff(fln ^'«(«(i:^!, WK^ P<!!|Cf < isie verHnte^, ygf^ ^m^^f^^ lHk ViUfi^.^fmf^^MH'
tncalholic^ ff/f^>(|C. 4 r^iyi jjjtig ^<p:f;J^(|. «PHit C?- f/io/ico< ntVij/ pro/tt^eft^. Cif^ fi^ «^(l r^^> s^mendum exordium q catholija Eccleiia' §§4 ^HQ^ qijod institui peraj;am, sipossum, ei sjc app^ V^.^afQ, iit fidem cniiioijjpm nqri intcriig a^^exii^m^ ^d a4 Bcrutanda ejus ffjagna mysteria, §isi qp9tW ^piojip Bibi (!urxsun(, spem diyini frpclus e( inv^iypgda^ xti- rilaiis ostendafni Nemo dqbitat eum qqj TeT^fn rfiU- cioncm requirit, aut jam cfcdpre impipf t^jiegi, esse animam cuj grosit iiia rcli|;io, v0 ^(if||f) iHjp^D{p ip ^dem religi()i)e velle invenire. 4f)i|na^ igitur c^usa ^mnis r(iIigio : nam (;or|)pris naturq qupquo qipdq ^ iiabeat, nullani curai(| s|<(; spUiciiudine]]) inpHli( ei, I)n£sertim post moi;iQ({i, pu|i^ ai^im^ ^QVeri^ quo beata sit. Anirax igiuii; caqsa ye{ ^ijus ypi ((HMiinp vera,' si qjiia ^(, rgjigjo' poijgji^ij sjl. ^sec ^m&» anima, yii^erfi qyaiQ ob (^ji^apm et ojwpuri^siii^uiip esse coqriteor, errat ta;;)pi^ t^c sfu)ta est«;a yideg)% doncc adipiscatur percipia|||pe S)pii$nti;)n^ e( fqrtfij* se ipsa est vera rcli^io. Nup} ^ ^4 ^^H^S {PIHB ^ num aliquid c()gp te {sjpere ^ff^e^^ ? ^^999^ ^" Btram dico errorc ac stuliitia |r|:etjlaip ^\ (icyjiersiaj^, vlam, 8i q^ua est^ qusprerc ^eci^^i?. ^ ^09. 19 (^ n^^ ^i, ^ Yenlam, ctparl^cipar§'(pe^ugi, gg^q^ inpEv-
i;p(i(ionis ipsinffaj^efli. K^ rqa ^qva (mi % «obis P^P^Iumwe ^usc^pWR. Qmi^ VXA mAQf bu- ig^ r^, SA uli|a eiiti % prqfcimiief . Kftc om sepedBse aijQ§alii|4q)iDfllife8, ^ 4hmita(Ali9iia«Uimad6e quemque traherecupientes; sed inter hos.eiMditrc fiim^ yi^m e(H^H4|at0 quQf^am., ^Hqiii qwiunt
l^ >PWft «ij^tiff ft«( : ^^um» Rites iun4 «k ri4Rodi» vt qi|ajB4i^ qrfianm, ;i «udm. hMiMies msm ^m \m wm hmm enmw vUMiwir ? 46« AX ?Qii» apHd mwpa qwfAun est Tfiriiai. Sels yg^jimqitffisii, Bis^iftaiMid qupi «iv Kpnna dtee- pm RSMilp «M, pi iw^sHdM (in«iynimiiB,?Sttisl H ip» vi x^iil^tift pauBjis «m wev» Bqnjflcus, «Hi «efia «iiM, odsois ; quid s| iui pam» soni qui «e- cumsfiiuiit, ni,4W^riia4(9iui iDn)iiiudinem t«npaiit, IHi^e se 40 ili« «ocretji e«pB4ii» «t qnoaielkpavn paa- iptJiBpafiritt Noopii vidmos min Baaci sanoifm ^pqo#ntifmi CQosmuioNir, BN» pef mm oA^
ibetpnnos^iiQijo j|4(4p$p«oMmjfegft^u>ittMii^R(? Ht|«4Mi4ftan» iwperilonipi pMeiviti ouilliiH^iiM » W'ieqg|flHe baoi onfttQiEeB «vB4(Wft vaiiiot, Q«cilii aibi m^ ^H^Krqpii 9ni4iOQiliHB, «iBiRTaittaniB n»Bo- 4Mi Afiil^^ W^^JWfAt f lfooappBtHnl.ooine8, qip»
vm^^h^ ^m^§ mplionUiib qu»apuioifi «ooftts Ai^iki f^M W^ : aaiBqHiiatun aHifim pnBpaiiei, Sg4Hi l>!iHciQr(9S, cl$H»siaHAl paufiissipu. Qtttd,fi» tale i^i^V^ ^ n^ religift ? Qui4» li oiuiavido ispe- ^^^)fumir$fiH|RMf ecQlpsiai, fi^d oulittffi aRgnmBolnai S8k i^P9 i^^nm. W. mxil^riis. (BPtttOi effiB perlB- (t*i9.^ if ^R^ep si t^ Bgiicj ^tttdpceot eimpifiotifia, V\m PiWei »uqt:e}gflHfH|VeB, OHA^iMR OOft pBKBofteB •PSKi ll^iyiifNH^ ielibtfts «aqiDieodHndQfi palarent. ^H{9iSi(!>l^^d.^^^4^DAft VittititudQ inrilAmH, Wje ifnppitqirmp PPFK^epj)»as9,e&t, ot H quod pauci ^^il^i^pipo^pql, s^mi^^^B^puKooliifi «fiSB fiiiw- iajn.in feligipnq o^^ttmHS cbhsbqi, qpani coia niagiio ^in)a& dis(»*ip)ii|p fti(^e*oooieoioiinosl Sl eoioi Vi^ris^imm c| sinf^erifsioiu^ Qel euHufi» qoamiis sit )pu4 eaneos , ^pud m \m^ eslqHihoB n^uUiiHdo, qqaqqpam^upjdit^litiim i^ypljf ta e|r a pnritatc iotel- IJK^L}^ cep)ot^ , cpofeotit ; qupd ^A pofise qois 4l}ttl^ej? qu^^o, siqui§ tQmerit^topi neconiiBoioiie Spstr^m f liuat, q|ip4opn»pud^ua loagistiofi eaoi ^{igenter i|)yestigs(pj|s, cuius ioieoieodas oohiB ma- 1119 cip^i ioest, qoid ce^QoAH^e pOBSimufi? Deter- Cpit ni§ ipul^Ui4o % Cqr a>. fitttdia Wifm UheralionB, V^ taW 9^^ Y^tf» alifluid GOoimQdi Bfi^Beoiium ; WS %b i|iW^'en4^ vmm ; Ciyaii.iiouoceBd^eB- ^ ^ (W iNiCm^ ^ IHMiP^^da et oattnendB hooa l^^4i^ Ppstjpeom (Hxcfib tpfiBbtalp vit« appoU* li^e ; QoHi (lis onm^ qpciqiBOtur, paoct eieellani, ^4^mti9HhitH4ot
* Solfi edltio LovBnienflinm, ti mUa eu. Mitldnie,
n;ialifmtlWn^ inipicis» qualibei^ <;ausa, qualibet niUftnii^ jjipn e^ h^ qunc ^uaBrilujc, , ^men ii\imi- cis. Qijn^ leg€^, p^f mq. ij»f. cognoyl. Iian^ esi ? Ntt^a i^pl^^^a IK^rii^^ii^iplin^.'^^^?^)^"""^. Maurum siae QmI^ICQ. sitUnffere i\q||i auderes ; Aspcr, Gornu- ttts, Doiv^tiis.et^alii inp,\imQrabi!eS| rcquiruntur, ut qui- libetpoeM^ pqssi^ in(?.^i&^ <^u|u^, carmina et theatri plaQ^i& videiitpr qgif tari^ : t^ in eos Librps, qui quo- qiiO(|[|od<^ sq 4\9^t^^ ^cli tamcndivinarumque i^runi plejai^ n^l^ ^^'^i^^ HfP^l^. I^^^JMl^ conressio- Hfi ^jfll^ll^yir, sip.e.duce irri^s^ et de iiis sine pr;3e« QfBliMft ^^^ ("^J^^ ^^B^^PM^m ; nec si libi aliqua ^KfiiVnWt qi|3e yi^(iy tuij^, absurda, tarditatem tuam ei pujlfel^^^HiA tab^, l^uius mundi animum , qualis
Ijii est, a^usas potiu^, (]^uam eos qui forM§se ^ taiibus^ i^telli^i neqi\cunt I Qiisereres aii- qij^ inam simul etdoclum, veJ qui talisesse poultis 5piDSej|\Mc9.^i|i[uV<^9^^^^ qujus ct pr^ceplis roelior efdc^itrinaperiiiorricres.I^on facile re^efiebatur? Ciimlabqre investijg^retur. Deerat in ea terra quam ^colebas ? Quae causa utilius cogeret pere^rinari ? IpcpntineDti prorsua latcbat, aut' non erat*?Navi- |arelar. Si in pro^inquo trans mare nqn inveniebalHr, mtfredereris u^que ad illas teriras, in quibus ea quae |li§ Lib^s qontinentur, ^esu esse dicuntur. Quid tale fecimas^ Hoi\ora(e ? Et tsi^nen reli^ionem forla^e jBiiciissiinaro. ( adliuc enim quasi dubitandum sit lo- aaqr li cuius^opinio tolum jam lerrarum orbem occu- Mivit, ipiserriini pueri pro nostro arbtlriq judicioque ^miiaTimiiSf QuidySiilia qu» nonnullos imperitos in dsdem Scripturis videntuf offendere, eo sunt ila uwita^ ntcom r^s abborrentes a seusu (^ualiumcumque liqffliDum, nedam pradl^ntium atque san6torum, lc- gerentor^ secretam si|[niflca^onein muUo studiosius miaereremus ? Nonne ccrnis, ut Galamitum Bucoli- c^nim Vy cai pastor durus efQuxit, conentar ho- mines interj^retari, et Alexim puerqm, in quem Pla- tp etuiiD canDcii amaioriuii^ lecisse dicltuf , nescto qoid in?CP,u(? sjgniAcare, sed imperitorum judicium fogercs^rinept; cum sineullo sacrilegio poeta uber- rsmus^ vider^ possit libidinosas can^iunculas edi-
(jisse?
18. S«l revera revocabat nos aujue prohibebat a qnUCf^do^ aut al^jus legis sanciio, aut adversan- ^um Qo|cnlia, aut sacraiorum ' persona vilis, aut bmA tflfP,i?^ *Hi inslitulionisi novilas, aut occulla pro- f^o? N^l fej^xtiniest* Omnia divina e,t bnmnn^ jura p^nultajgit quxrere catbolicam fldem ; lenere autem ei CQVS^e^ pcr bumanum cerie jus licet, si de divino qHaiodla orcnppis» mOi^ir^tim est : neipo imbeciijita- (pm i^trm tepret inimicus ^uaqquam veritas ai^ue 9imf». ^t^ft sl djy^gSP^^^ QH^^i^i nbi tutissinje licet, uiYepla non fuerit^ cum qpoyis discf imine quaef i de- h^l; (ynniuqi dit;nitatum et potestatum^f^^dus, buic
* Ediii, catanihm BvxoHeum, AtHa., caUamtan buco- 9eonm. catamitasluc,quo uomine paer meritorios vocator, teHBeiiteiiM Alaxtt iQMr» dai|4Q irivgUh» iA i^^
*vim liicbacUooa codex, tecMtfrm.
divinq cultui devoUssime inserviant ; lioneslisslmam est religionis nomen, et praeclarissiiiiain. Quid im- pedit tandem perscrutari alque discutere pia et sedula investigatione, utrum hic sit illud quod sincerissime nosse et cusiodire paucos necesse est, etiamsi om- nium in id gentium volunlas favorque conspiret ?
19. Quac. cuno^ ita sint, fac nos, nt dixi, nunc pri- roum quoerere cuinam religipni animas nostras par- gandas instaurandasque tradamus : procul diibio a catholica Ccclesia supiendum exordiuro. Plures enim jain Gbrisliani sunt, quam si Judaei simulaeroram cultoribus adjuQgantur. Ebrumdero antem Christia- norum, cum sint haereses plures, atque omnes se cjitholicos velint vjderi, aliosque prxter se hxreticos nomiQent, una est Ecctesia, ut omnes concedunt ; si tqturai, orhem consideres , refertior multitudine ; ut auiem qui noverunt aflirmant, eiiam veritate sincerior csteris omnibus. Sed de veritate alisi quaestio est : quod.autem q^uaerentibus satis est, una est Gatholiea, ^m liaerese^ alise diversa nomina unponunt, cum i^sae sm^ulae prop^iis vocabulis, qiiae negare non aa- ^j^nt, a^pellenlur. Ex quo iptelligi datur, judicanti- j[^s a(;bitris quos nulla imp^di^ gratia, cui sit * ca« (dvlicuni ^omen^ ad quod omnes ambiunt, tribuen- ^UiP* SQ(i ne id loquacissime aut suoerfluo quispiam (|is§erendum^ pule^t, una est, certie, in qua ipsae quo« d^rp nQiodo etiam bumanae I^es. clirtstianae sunt. Nuil^(p ego binc praejudicium fieri volo, sed exordium qjyi.aercndi oj^porluni^simum judico. Non enhn me- tuendum est ne verus Dei cuUus nuUo proprio robore i9i4VJlf« ^ c^.i^ <inP& fulcire debeat, fulciendus esse ^14^^ - s^ ^rtc, perfectae felicita^is est, sl potue- (jA ihi variMA ipv^niri^ ubi et inquisitio ejus et reten-* t|p^ aeourri§§ia\% ^t : ^ n^n pqtuent, tvm demum ilMh quopumquo (H^J(icalf^ adeunduox alqne riman- di^^
GANJT VUl. — 20< Quq, Aujputtinui via ven^t a^ i^ibalUam r^liifwnm' W^ igil.^r C()nstitatis, quae, ut Winor» i(ajusta ^MOt, ut ofetJ^iAere apiid te isUm cau- ^f^ q^yi^ a4versari9 debeaiPi edam tibi, ut puos- WVU <WimQ^9^ y^^'^ ^^ fu^ini» cum eo animo fj^reroni veram ^eligionem* quq nunc exposui esse qw^e^daili^ U( QQipi a vobis trans mare abscessi , jfHH qu9(^andv% j^tq/i^ hiesimfis, quid.mibi ten^^q- dnm. qwd doiMVeii^ipesset ; q^qe mibi cunfMitip in di^ miftr obork^l^tpr, ^ q/\o Qlum bQii)iuifin (a)^ oiauA uiAi^ m^wm%y^\>m^9 ^ ^xpIicaQda.ong).a|a 4IUB m mveWty qp4 M ^P^^^ ^roinitt^batur » Wdivi; ^Wq«9i e^ceptt^quadw ejfltqu^^ntia, t^Iepi ^u^ caet^rqs ^ qwiovjl : ratianejo ipse me|^q|n tai>Mi m,agw)ipqqfi d^li^r^iPge^ jau) in Italia con- l^i^u^QS^i^ uU^HPi manfiTjBmii^ ill^ secta, iq quap me in^idi^ PWit^lKI^ se^, quoAW mp<lo Te;pm ittVfNiieodim weSi in ci4us «iftiorieini sqspiriamea nulli melius quam tibi nota sunt. Saepe roihi videba- tur non posse Invenfri, magniqve taetoa eogUfttionum mearum in Acadqipi<M)nun ^jBragiuiA feretiiaptiir.
» KonnuIU Mss., quod ei «I.
(a) Faustuw, ex hb. 3 Confe^g., c?p. o.
Sxpe rursus intoens, quanlum potcram, mentem humanam Um Tivacem, tam sagacem, lam perspi- cacem, non putabam lalere Tcritalem, nisi quod in ea quaerendi modus laleret, eumdemque Ipsum mo- dum ab aliqua divina aucloritate esse sumendum. Restabat qu^^erere qusnara illa esset auctorius, cnm in tanlis dissensionibus se quisque illam traditurum pollicerelur. Occurrebat igitur inexplicabilis silva, cui demum inseri multum pigebat : afique inter liaec sine ulla requie, cupiditate reperiendi veri animus agila- batur. Dissuebam me tamen magis magisque ab istis, quos jam deserere proposueram. Restabat autem aliud nihil in lantis periculis, qiiam ut dlvinam pro- videnliam lacrymosis et miserabilibus vocibns, ut opem mibi ferrei, deprecarer. Atque id sedulo facie- bam : et jam fere me commoverant nonnulige dispu- tationes Mcdiolanensis episcopi (a), ul non sine spe aliqua dc ipso Yetere TesUimento multa quaerere cu- perem, quse, ut scis, male nobis commendata exse- crabamur. Decre?eramque lamdiu esse catechnmenns in Ecclesia, cui traditus a parentibus erani, donec aut Invenirem quod vellem, aut mibi persuaderem non esse quaerendnm. bpportunissimum ergo me ac yalde docilem tunc invenire posset, si fuisset qui posset docere. Hoc ergo modo et simiii animae tn» cura si ^ diu te quoqiie affecium vides, et si jam satis tibi jactatus videris, 6nemque hujusmodi laboribus yis imponere; seqnere viam catholicae disciplinae , quae ab ipso Cbristo per Apostolos ad nos usque ma- navit, et ab hinc ad posteros manatura est.
CAPUT IX. —'21. CathoHca EecUna venientilmi priBcipU fidem ; hcsreHd ftromttunt ralionem. Nihil vtr« etse in fide, atqne inter eredeMem el credulum (quod nomen eulfHB datur) plurimum interem, Ridicu- lum, inquis, istud est, cum omnes hanc se pro- fiteantur tenere, ac doccre. Profitentur hoc omnes haeretici, negare non possum ; sed ita ut eis quos illectant, rationem se de obscnrissimis rebus polli- ceantnr rcddituros : eoque Gaiholicam maxime cri- minantur, quod illis qui ad eam Teniunt praecipitur nt credant; se aiitem non jognra credendi imponere, sed docendi fontem apenre gloriantur. Quid, inquiSy dici potult, quod ad eorum laudem magis pertine- ret*7Non ita est. Hoc enim faciunt nullo robore praedlti, sed ut aliquam concilient multiludinem no- mine rationis : qua promissa naluraliter anima gau- det humana, nec vires suas yaletudinemque conside- rans, sanorum escas appetendo, quae male commit- tuntur nisi valentibus, irruit in venena fallentium. Nam vera religio, nisi credantur ea quae quisqne postea, si sebene gesserit dignusque fuerlt, assequa- tur atque percipiat, et omnino sine * quodam gravi auctoritatis imperio iniri recte nullo pacto potest.
22. Sed quaeris fortasse vel de hoc ipso aliquam
> Editto Lov. omitlit, d; cajus looo Er. et ttss. habent,
* Omnes MSs., maxbne pertmeret.
* Editi, p^rdpjot, onmmo 9ine ; omisso, el, quod resti- tuitur ex Mss.
(a) Ambro:ii. vid. lib. 5 Confess., capp. 13, U,
Dfi JTILITATE CREDENDI, S. AUGUSTINI S6
accipere rationem, qua tibi persuadeatur, non prius ratlone quam fide te esse docendom. Quod facile potest, si modo «quum te praebeas. Sed ut coromode fiat, volo quasi respoodeas interroganti : et primo dicas mihi, quare tibi videatur non esse eredendum. Quod ipsa, inquia, credulitas, a qua crednli nomi- nantur, vitium quoddam mihi videtur esse : alloquin Iioc nomen non pro convicio obfectare soleremus. Nam si suspiciosus in vitio est, eo qnod non com- perta suspicatur ; quanto magis credulus, qui hoc a suspicioso differt, quod ille incognitis aliquam, iste nullam tribuit dubitationem. Interim accipio lianc opinionem ac dislinctionem. Sed scisetiam curiosum nou nos solere appellare sine convicio ; studiosum vero eliam cum laude. Quamobrem attende, si pia- cet, etiam inter haec duo quid tibi dislare videatur. Id certe respondes, quod quamvis uterque agatur magna cupiditate noscendi, curiosus tamen ea requirit quas nihil ad se altinent; studiosus antem conlra, quae ad sese attinent requiril. Sed quia non negamus ad bo- minem peHinere conjugem ac liberos et eorum salu- tem; si quispiam peregre positus, quemadmodum valeant ac seso agant sua conjux ac liberi, omnes advenientes sedulo percontetur, magna utique ducU tur cupiditate noscendi : et tamen hunc studiosum non vocamns, qui et magnopere scire vult, et ea quas ad se maxime pertinent. Quare jam inielllgis eo va- cillare isUm definitionem studiosi, qnod omnis qui- dem studiosus ea nosse vult quae ad se pertinent, wm timen omnis qui id agit studiosus vocandos est; sed is qui ea quae ad animum nutriendum liberaliter at* que omandum pertinent, impensissime requirit : tamen sludentem recte appellamus % praesertim ad- dentes quid studeat audire. Nam etlam suorum stu- diosum possumus appellare, si suos tantum diligit : non tamen adjunctione nuUa, communi nomine studiosorum dignum putamus. Audiendi autem cupi« dum queroadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens lama bona idipsum saepe vellet audire : studentem vero, etiamsi semeh Refer nunc animum ad curiosum, et dic mihi. utnim si quis fabellam lil>enter andiret, nibil sibi omnino profuturam, id est, rerum ad se non pertinentium ; neque id odiose' atque crebro, sed rarissime ac modestissime, vel in convivio, vel in aliquo circulo » ullove consessu ; yidereturne libi curiosus ? Non opi- nor : sed certe habens illius rei curam, quam libenlcr audiret, profecto videretur. Quapropter etiam curiosl definitio ea regula, qua studiosi, emendanda est. Yide igitur ulrum et illa superiora emendanda sint. Cur enim non et suspiciosi nomine indignus sit, qul aliquando aliquid suspicatur ; et creduli , qui alt- quando aliquid credii? Itaque ut inter studeniem alicujus rei et omnino studiosum, rursumque iuter curam habentem atque curiosum ; ita inter creden- tem et credulum pluriuium interest.
> Ediii vitiose ferebant, tmpensKstme requiritf ernn aftc* dentem recte appeUamus. Emendantur ex Mss. * Quidam Mss., oHose.
II LIBER
GAPUT X.--K. Twrpe tm em credere m religiim. Rtttiom percipiendee idonei perpanci : via ad religionem fiKior et tenenda ab ommbue , fides. Sed Donc Tide » inqaies , ntnun in religione credero debeamus. Ne* qneenim si concedimus sliud esse credere, alind credalum esse , secpiitur ut nuUa culpa sit In rellgio- DilNis credere* Quid entm , si et credere et credulum csse ylliosnm est, quemadmodum et ebrlum et ebrio- sum esse ? quod qui certum existimat » nuUum mihi habere posse amicum videtur. Si enlm turpe est all- qnld credere, aut turpiter faclt qui amico credit, aut nlhU amico credens quomodoamicum Tei Ipsom Td se appellet non vldeo. Ilic forusse dicas : Gon- cedo allquld afiquando esse credeDdom ; nunc expedi quofflodo in reUgione turpe non sit credere, ante- quam scire. Faciam, si potero» Qiiocirca ez te quaero quld exlstimes In gratiore culpa esse , religlo- nem tradere indlgno, an id quod ab eis qui iilam tndvnl dicitur, credere. Sl quem dicam indignum , non InleUlgis : eum dico, qui ficto pectore accedit. Goocedis , nt arbitror , magis culpandum esse » taU hominl pandere si qua suot sancta secreta , quam religiosis viris de ipsa rellgione aUquid aflinnantU>us credere. Neqne enlm le aUud respoodere decuerit. Qoare nunc hc putes eum adesse, qui libl religio- ■em sil Iraditums : quonam modo illl fidem facturus cs, Tcro animo te accedere« neqoe qutdquam in tc, qnod ad hanc rem attinet , doli alque slmulatlonis esie ? Dices , bona tua conscientia nihU te fingere , quanlls poterls idipsum asserens verbis , sed tamen verbis. Non enim animi tui latebras , ila ut intlme sciaris , bomo homiol aperire possis * . At iUe si di- lerity Ecee credo tibi;sed nonne est xquius ut ettam in credas mihi, cum tu beneficium, si ali* qnid Teri teneo , sis accepturus, daturus ego ? quid req^ondebls » nisi esse credendum?
S4. Sed, inquls, nonne erat melius, rationem fluhi redderes' » ut ea quocumque me duceret, sine nlla sequerer temeriiate ? Erat fortasse : sed com re^ tanta sit, ut Deus tibi ratione cognoscendus «I, omnesne puUs idoneos esse percipiendis ratio- nibus» quilMisad divlnam intelligentiam mens' ducl- torhamaiia,an piures, an paucos? Paucos, ais, ezisltmo. Horumne in numero esse te credis 7 Non esl meom , inquis , hoc respondere. lilius ergo pu- tas» ellam hoc tibi credere : quod quidem facit. Tu tantnn memento, jam eum bis credidisse tibi inceru dicenli ; te lUi religiose admonenti ne semei quldem velie eredere. Ternm fac lU esse » et vero animo te ad accipiendam rdigionem accedere, et iu paucorum le esae bominum , ut rationes quibus ad cerUm co- gnltionem vis divina perducitur, capere possis : quid, csteris hominibus, qui Uro sereno ingenio praeditinon sunl, negandam religionem puUs?An eos pedeientim quibusdam gradibns ad iUa summa peoetralia esse duceudos ? Yides plane quid sit reii- giosias. Neque enim libi quivis homo in rei Unt;e
* Ui B , poetU. Er . uigd. ven. Lov. secuU sumus. M.
* Apad Er. Uttad. ven. Lov., reddere, IL
UNUS.
^
cupidiute tfUo modo deserendus aut respuendus vl- deri potest. Sed iionoe censes , nlsi primo credat se ad id quod instituil perventurum , meulemque sup- plicem *■ pnebeat , et qulbusdam inagnis necessariis- que prsceptls obtemperans quadam vitse actione perpurgetS noneumesseaUteriUaquxpureTerasuni adeptnrum ? Genses profecto. ftuld ergo Istls , quo* rum de genere te esse Jam credo , qul faciliime di- Tina secreu ratioue cerU capere possunl , sl hac Tla Teniant , qua ilU qui primltus credunl , nomquid tandem oberit? Non arbitror. Sed Umen , ais , quki eos morarl opns est? Quia eul facto sibl nUiU noce- bunt, nocebunl umen ezemplo casleris. Vn enlm est qui de se tanlum sentiat, quantum potest : sed qui minus , ezciUndus est ; qui amplius , reprunen^ dus; ut iieque ilie desperatione frangatur , neque iste praecipitetur audacia. Quod facile fit, si etiam Uqui Talent Tohire 9 ne cul slnt periculoso inviu- meolOy paulisper cogantur incedere qua etiam cas- terls lutum est. Hxe esl providentia verae reUglo- nis ; hoc jossnm divinltus , hoc a bealls majorlbus Iraditum , hoc ad nos usque ser?aium ; hoc pertur- iMue veUe ab|ue pervertero , nlhil est ailud quam ad veram religlooem sacrUegam Tiam quaerere. Quod qui faciunt, nec sl els concedalur quod Tolunl, possuut quo iuiendunt perTenire. Gujosmodi enim Ubei exoeilant ingenio, nisl Deusadslt, humi re- punt* . Tunc autem adest» si socieutis human» m Deum tendentibus cura sit. Quo gradu nihil firmlus iu coilum reperirl potest. Ego quidem hulc rationi non possum resislere ; nam nihil sine cognltione esso credendum» qui possum dicere? cum el amlcltia, nlsl allquid credatur quod cerU ratione demoostraii noo potest , omniiio nulla slt , el s«pe dispensatorl- bus serTls sine uUa culpa dominorum credatur. in rellgione Tero qutd ioiquius fieri potest, quamnl Dei antistites nobis non fictum aniiuum poUicenUbus credant, nos eis pneciplentibus iiollmos credere? Po- stremo quae potesi esse via salubrior, quam idonenm primo fieri percipiendae veriutis, adbibendo lls fidem , quae ad praecolendum et ad praBCurandum animuii sunl divinitusconstituU ? aul sl jam prorsus idoneufi sis , circuire potius aUquantum qua tutisslmum esl Ingredi , quani et tibi esse auctorem pericoU, el cae- teris temeriutis exemplum ?
GAPUT II. — 25. Credmet ah opmanAim tmm- tate quomodo sHem. inUlU§ere^ eredere^ opinari. Quare jam superest ul considoremus , quo pacto hi sequendi non sint , qui se polUcentur ratione ductu* ros. Nam quomodo slne culpa possimus sequi eos qui credere Jubent , jam dlctum est : ad faos autem sponsores rationls, non modo sine vitoperatione , sed etiam cum aiiqua laude se venirc nonnulli puUiit : sed non lu est. Duae enim personae in religione sunt laudabiles : una eorum qui jam inveuerunt , quos eiiain i>eatissimos judicare necesse est; aiia eorum
< toquatuor M.HS., stmp/icm.
* RdiU, perpwrgetur. At Mss., perpurget.
s veteres Ul>i*i consUia^or, *wmorepmt.
tS DE UTILITATE 6lfeftfejJDl, 4. AUGUSTINI
'«um-jm ^lhflps^-p^ssewWtte^Wterlth vfe, '^a ti- awn oeMMMie pemiffftfr '^. trtii ^t^ honfit- HBVM <fi0lMM', fMm> 1!ttt>H61]lafhda tt tfele^tan'<!ll. Uiliii «TlpiilWllWft, 1« m\ Wtufh^tt sfe arW- ^irwiiiffWlm 4MPd ri^»t!MlM.1KA^H»to'^drum q(A *^(<h- ^linit fiddett «ei(iftciM,i^'n«h !ta qds^t, lit aiveiilre peissiKl. Mdmn l!^im'(](rt%ei^e se sctt>e -vi^sttiiiafti^^ime ((lamHd lr6mt.'Trta sutitU^^ Veltit iiiilliM siMnlmlta MMim lidlnWtfni «8ttMl^lteV(e'di- («ntBsin»; iillllillifei«s tim^'y WHftnail. ^i^^^ii^r -M^fiBk <Msiidei«Mlr,'lpflr^^ Viife Vtttb ^si;
leeurfillb , ttHViaildb mxi Vitlb ; WMMfta , VMfft- ^m sitie tWd > . Han^ Hitelli|^l^'MaJ!ha ^t Vi^6S& iTBl cllm diifliiit,'beMs8lm«m M ^). lnt^ge>e iM- R,iithfrnom; !B«lhbHks^Wscci^e'nod^t,
I , noh «n«rtli|We, Sed Tacijife ^lit ^W , ttfed- i eM.'N(m «nfm «f 'i|hi^imffi([a\ ^cfrhMoi^t!»^ iBfinilcassdne siibii^mioocMi, irtffelHgcmb ft^, «e iiml«npMlCMei«ift^t : q^ %i aMft, 'quM iiiti6- eemivs diel poiMt Qredim 'Aul6m t^nite est xMtt^ah- MnM, eiuk vM de Deo Ind^ttm Dft|ikfd credlttir , S^el Veffomine fii«lle mdini^ fl^ cset^ Veh) reft63 Si fnistiiiid eredits tf te M Hesdre ihieiligat, nOlta cnipQ ^r. «Milb eiMm filsei)H^tissthr6s coriJUbfos Tlr- inte Cic^onts quottd^m DHerftctds : aAjjtti id non so* mmneselo, sedieiiam nullotyacto me st^ire posse, eenoscio. Oplfanrt amfehi, dOdsob Yds tiJbrpissTmum toi : quod dt disbere nohpole^, qAi §llii Jaih !ie'Scire persuasii^ •! raodo ilMd disci pote^i ; et t^^r ^c ipsa ttAiienuis non bene nfl^eti ahMI siKttum est. Ndm Mininsi hob ipsnhiqaod de GlceMiie dhi, sctl*c kh ^iaiMtm nirbitFMar, qUanc)traili «fbil euni l^pediat a ^diseenflo ^ ^inia res Ipsti utitlh Hcientla l^f^ei^i' p<A^i : taoaen ^od ndn inBBlil^irmttlliilh Hlt^fe^S^ , nttm Mi- fnUnentlseeruratloneumt^nir* , ^bod iYiMll^he di- eiilMii^ aii€uii9B yeliiiierteeredeiidaftipOsteHs^titfteif ceimnendetar ; profecto errat, neqtm^ls^tiam "t^^if tnrpHbdihe earM. QuOd IhieHi^Mtts l^ihr , deb^ds niimii : qveld eredimtts , auaofflirti (t;) : tjtibd opina- miir^ errori. fied trtlettigais omhts etfmn chcdlit, M- dit omniB et qoi iipfaiHtUf : Abh omhis 'qdi bi*^'dit 1n- teltigli; MiaBitolopl»fMOI-lHtigllitit.H9ebeifo'(Ka si ad iiia qulnque bominum feh^i^ , 'qhie pduio ante etaMnenioniilmtn , teftl^rar ; id i;st, diio t^i^o- bknda quae prlora postrtiiin^ , et Yrtii#elf^nfa TllTosa : iiivedimas prtronm tHMlimifh ^^ifd^ ft^i \#ttati cre- dcre;see«Hdumaat0MMtldi<^Hfm MKt^thil^dc) ve- rttatis^ aoetorttati. fh itttllHls «Wrofh ^ t^ertbds iail- dabHller ereditor. in i^tkiO Mbieitl ^oilMh , fd
ii
I ^lc Uss. At editi, iunt eHam.
• Edltf , post, nunqmn me m>j sidafiht : e( tioc ad eath- dem beatktu^neni referre debenm. mbacenimviia ifum- Ivmctmujue tdsciattir, eic, Bctractatio ipsa est suixsequeatis sententlae buc a libftiMls (t^nslafa.
* Plerique Mss., menU ceria ratione videalur. '^ Sic Mss. Editi vero. m quUms dU6bU4.
la) I Retract.,cap. loy n. 1.
(*)ibid.
(c)lbid.n.3.
^kly ebrtim qiii o(>fnahtur 1e scirequod hesciant, '^6t ^6fect6 vitidsa ^redulitas. Cabtera duo impro- tfaAda ^eViei-ii nM y;r6'duht , et Hli qui verum quae- i^oht tttm dl^stfiet^aiibt^e invenlendi, et ilti qul omnino ^Wi&ta qt^sei^t. ti tioc dijhtaxat in rebus ad atiquam "llJetiiititenlitfclsdtSfcifpftfiatti. Nam ihalidvili actu, pro- *WfAstiesfcr6 qAojpactloj[)o^sltTiorhohiliilcreclere. Ouaih. Ijfudhi ih inJs elliamqiil se in agehdo prot)abifia sequi 'tiitmtft, fi^<!i^k^e potms h'Ail posse , quam hiliii credcre , "Vbltrtt VideH. '(Juls ennh quod probat non credil? 'a(ft '4tJoih'6*(tb est ilhicl quod Sequtintur , si non pro- 'batWr , prdbabire ? '^uare dub genera possunt esse lltfvirsiilfilAIAnVentati :*uhum eWm qu sciii\tiam lan- i^ 6p]^W|^ha[h't, nohYidfem : aliefiim ^orum q\ii utrum- qtie (X)ri(Yemnant ; qui 'tahieh utrum in rebus iiumanis thv^hirrpossinrt , rursus ignoVo.lifxc dictasunt, ut l\\fet!igcteihus hds retehta flcjfe , lliariim etiaih rcrum 'quas nondum cbmprehendlnius, a tcmeritate opinan- llufh Vinclicari. Nam qui dicunt niiiil csse credendum lAtsi qiiodscVnfiiis , id unuhi cavent nomen bpinaiionis, ^4tiod faten^um est turpe ac miserrimum : sed si di- hgeht^r cohsiderent ^ plurimum interesse, utrum se ^ctre qiiis putet , an quodhescire se inteiligit, credat alfqua auctoriiate commotus ; prorccto crroris cl in« huthanitaiis atque sunefbix crimen vitabit.
tAt^Ut X\\. — iO. Credere iii multis quam neces- ^riiim dd hiinianam iodelatem. Tutissimumobtemperare sapihittbus. QiiHixo enim,siquod nescilur , creden- duth non est , c[uomodo scrviant parentibus liberi , eosque hnitua pietate t^iligaht, quds parentes suos esse noh credant. Non cnim rationc ulio pacto sciri potesl : sed interposita matris auctoritale de patrc crediiur ; dc ipsa vero matre picrumque nec inatri , sed obstc- tricibus , nutricibus , famuiis. Nam cui furari filius poiest , aliusque supponi , nonne polest decepta deci« pere ? Gredimus tamen,et sine ulla dubitaiione credi- mus, quodscire non posse confltemur. Quisenimnon videat pieiatem, nisi ila sit, sanctissimum generis hu- mani vinculum,supcrbissimo scelere violari ? Nain quis vcl ineanus eum cuipandum putct , qtii eis ofTicia dc- biia impendertt qu6s parehtes esse crediderit, etiamsi non essent? Quis coritra non exterminandum judica- vcrit , qui veros fortasse pafentes minime dilexerit » dum he falsos diiigat metuit? Hulta possunt afferri , qiiibus osten^atur nihil omnino ^umanae societatis ihcolunie remandre, sihibil credereslatuerimus, quod non possumus lenere perceptum.
"^7. IScd nunc accipe , quod jam facilius me tibl persuasiirum esse conndo. Gum de religione , id esi , cum de cdlendo atque intelligendo Deo agitur , ii mi- ntis sequendi sunt , qui nos credere velant , rationcm prompiissime pollicentes. Nam neinini dubium est , omhes homines aut stuitos , aut sapientes esse (a). Niinc autem sapientes voco, non cordatos et ingenio- sos homines; sed eos quil^us inest, quanta inesse ho- mini potest, ipsius hominis Deique flrmissime perce- pta cognitiu , atqtie huic cognitioni vita moresque
i solaeditiol:6v.,i«!»sJdiiii'hiii«IS^ (a) I Retract.| cap. 14^ n. 4.
»
cougrmios t ^lMrti^Mtcii 9 cuflb^o iMiii sffdlitiii iiicnilM|ii» MfooH Mm 9 qWiHlwt f tolQ protendi sif» iHilPidjMudi^ vtoiiMuD In Imfliero diipiiorfisriiii. Qn ciinita sint'^ qiiis flMleeritbr liifalli|0iis non pUfm Tiieril, MMs uaiilw 119116 saiaMus drte prfe^pth obtenparare Apieattai, qwii soo jwiieio yitin d6- gere? Nmb oikbo Miuid , sl rodto ftieMi ilofi tot '^ peoeotiiiB ooi : iMst ¥feeto iMioiii OBBO vHo imMb pb- test , fieiA «on ft roeu Tsiloilo proOdsdta^; Porro recU Ttiieoil IpiM iMoi. Om «uunb hobitnuiii HN IM, «lOi^qilOlltis MlMfb Ittttsfo OSt? Soltid igliitf St^ plM Mtt fo(MI.'8liftt«0 tr^ Ottlflliiibmit , Dlii lil iis tedift iil flAUUb ff|MOM 'OtttoiDpiiflivOtil : i're(stt eiflBi fidUBe ISIM flRita^pren€!M!lifil§r9 b^^ tH Hs 81^ caiD, doiDinus sui facii stoltus ^iBllllEAdMs ^St, 'cttlfi est m^OaHf lilRnfllOilllM nflMBteriulfl^tllj Sd^iciii[is« Qwre, M 'Mflftbus iRfffiDlBtlS f Ibn t^ccali^ qnahi i>^ can<1lfdyAll^iD)Hilft-iM^to8tOlt! dmhes W^erdnf» siScfiftlfMnWt omiGl|il6fit!uM. Atque Wfc ^i \h i^litift nifilMMS dllD iMif^do tel cCffemlo agrb , in lixofb
df^enMlii^, mwsopmmB meinm^ue iibcirrs, n
ip^ ftmilfBt ¥fe llfliffHiTi ^dfalitlstrarida iexpedirb ne- inb iifitnpf , ftfullb fSiigis & ifflfgfone. t(im i\ hs M* jiSSA fffKbft!lSf& ad Tlfgirosc^ndaiii s^flt, qSSffi dlfKe;'» % 'piAs<Hliiiqiib iiihclforlbdS "«t pt^- 6tfififi9Hbi6 , 4Hh %jfi^ iks '«bsdi^tirdm fedltdlii^tiS ddMHei; ft SeeHlfiltife pdi)chl9iiriiJ4«b ^peccaiur; raMilJtAr tiotereitarb dii^dab tfdes % ^driiaiUSiUfU sKflliB , A ifiMs 9ibk OtjRtiia 6t relitjtosa coiW tist ; ifH iit ^tffiefifffiia sapieiites , ^atbiis oViSm^MdS dofniiibfflniA "itdlt)^ lieqde ila bfiltam sbhAre , dtfm tifest itblfts, 'dt evad^^e kliqii^iidb possTmtis.
CiWJt IBf. — 48. Cl^tidpienlta edHt.nih ifMm- lUmfiMt, fi^ 'iikieridia. tt^ et m^olok ^(rf?. ivr, m MHk crhdMMfc iWstis '6i^iifr ^flltlcinia spa^.llSimm dttiiii VhMo stdKi ^'a'pf6'nteffl1nTe- Difepdiliitilttk , cdlii M ri6%^n , Ifiinietsi ti^inb ^tk aodSt ^liin , pteWi^ iimi^h di oDtr^db ^tli Vihdl- caDt; (^m^fefien^ ¥^^, >fdii)^ HBghmone c6)l'^iat sapiaifi^ , fiaftm ^ dfS^eitft^ , 'dt m mM iH- rdb , ilHt 'Artom fifiliilQ ^ ii^bes^e stl b'Sie^|^i^tem? Sed "^iit^ life ^Il , cfuih iA Sllultb ieqtiiratiir , qii6
^cto 'ihmis^m^mw^ i^i'»t^,