Digitized by Google
Digitized by Google
CORNELII A LAPIDE
COMMENTARIA^
IN
SACRAM SCRIPTURAM.
Digilized by Googie
COnmEIVTARlA
IN
SACRAM SCRIPTURAM
AUCTORE R. P.
CORNELIO CORNELII A LAPIDE
E societate IESD
MCAS KurnnA oui iotakii rosrSA eoiia rEonuoEE
EDITIO
XYSTO RIARIO SFORTI.E
CARDINALI ARCR\EP\SCOPO NEAPOLITANO
E) > @ A T A
TOMUS VIII.
COWLSCTEIIS GOIIISIITAIU M StUTEOE ETlEeBLU.
R E A P 0 1 I
apdd i. nagar editoreu
IA ru IMIKITJ' DE' srjcsou A.° 33.
■JI.CGG.1.VII.
Digitized by Googie
Digitized by Google
5
PROOEMIUM
IN EVANGELIA
DE
EVANGELIORUM
PRjE C;ETERIS SACRiE SCRIPTURAE LIDRIS EXCELLENTIA ET MAIESTATE EX parallelis legis et EVANUELII.
CAPUT PRIMUM.
Rki&ro a Veteri Tettemealo ad Novom : a Salomo- daque cog^ltioDe^ et aeria eooaideratiooe nOD penetrent
ne, iaqoam , ad Chrittura , quaai a rivula ad fon- Terilalea aaerv Scriptore. Auctor eat P. Franciacua Ribe*
tem: a ProTerbiiaadErangelia.quaai afluminead ra nobilia aacre Scripture intcrprea.iiieiua vita. Nara, ut
Oceanum Sapicatie; ac per ea Sacre ^ripture Novi te- ait aanctua Baailiua bomilia io pealm. 1. Saera Scriptura
atamenti coronidem impono. esi conmwtis eurandarum ommarum officina, e qua ma-
Maradi' Tanta eat aaere Scripture diditas, uUlilas, maieataa delam quitque suo mordo tolutarem ct accommodata queat
ut oronea Philoeophorum et Theologorum, tam Hebreo- seiiqert: ipaa crm eat apoUwca rebus omoibua inatructia-
uuiiiti, roro, quam Greeorum et Latinorum libros tantum aupe- airaa, que aingmia temporibus, locis, personis, dilficulta-
jMmiu.^t^quuotmi, divina Sapientia omnem humanam tranaeeO' libua, periculis, morbis, malis pelleodia, bonis aceerseo^
dit. Sacra Scriptura enim est Verbum Dei,eal ipsa Dei Io* dis, erroribus iugulsndia, ortoroiis dogmatibus statuen*
quela et voi, qua scilicet Daus suam sapientiam nt^is e- dis, virtutibus inserendis, vitiis propulsandis, pharroaea,
nuntiat, viamque ad virtutem, salutem et (eiieitatem s- arma, inslrumcDU auppeditaU lla uimirum Ecclesia e sa«
ternam demonstrat Quocirca S. Augustin. Epistola 3. ad era Scriptura dura agoc»es erant Martyrum , hausit con-
Volosieoum: Qtue mens, inquit, avida srtemitaiis. vitie^ siantiam et forlitudiocm ; dum secula Doctorum, ae fa-
queprmsentis brevitate permota, contra huius dicinse au- cultos docendi disceodique,sapientie lamina, eloquentJe
ctoritatis culmen,lutnenque eoniendttt^quse di^utationes, flumina; dum tempora bereucorum, Rdei Gnnamenla,
ayx littera quorumiibe(Philosophorum,quselegesquarusn- |% quibus errores convelleret: in prosperis es ea didicit bu- libet civitatum duobus prMceptis, ex quibus Christus dicit " militolem et modestiam, io adversis magnanimltotora, ia totasn iegent, Propheiatque pendere , uUo modo sint eom- tepore diligentiam et fervorem. Denique si quando totla-
parandx? Diliyes Dominum Deum tuum ex Mo corde tuo. bentibus annis senio, maculis, nevis deformetur, ex ea
et ex tota anima tua, et ex tota mente tua. et primum morum perdilorura restitutionem, redilumque ad pristi-
Imun tanquam teipsum. Deinde asserit sacram Mripturam nam virtutis dignitatem et staturo sibi adseiscit.
ease scientiarum omnium Eocyclopmdism, dicens: Hic Portointer omnes divinas aueiaritates,quM sacris Utte-Enam- Phqtica .-quoniam omnes omaimn naturarum eausst in Deo ris continentur, ait S. August. Hb. 1 . de Consensu Evan-
creatore sunt. Hic Ethica ; quoniam vita bona et honesta gelisl. cap. 1. EvanqeUum merito exeelUt. Quod enim lex
non aUunde formatur, ouam cam ea qux diligenda san/, et Pro^teim futurum prsenuntiaverunt, hoc redditum H
quemadmodum diligenda suni, diliguniur, hoe est. Dens compJ&ium rn Evangelio demonstratur. Prophetia ergo est
et proximus. Hic Logica .-quoniam veritas, lumenqueani- Evangelium velatum, Evangelium vero est prophetia re- nas raiionatis non niii Deus est. Hic riiam laudabilis Bci- velato. Audi S. Ambrosium lib. 5. Hexaeim. cap. 7. Evan^
pubi, salus: neque enim eondilur et custoditur optima ei- gelium est, de quo Martyr oeeenifif. Evangelium est ma-
vitas, niti fundamento et vinculo fidei, firmteque eoneor- re, rn quo piscantur Apostoli, in quo mittitur rete, cui si-
dim, eum bonum commune diligitur, quod summam ae ve- mile est regnum exlorum ; Evangelium est mare, rn quo
riitimum Deus est, atque in illo invicem sincerissime se di- ^ ChrisU figurantur mysteria; Evangelium est mare, rn quo ligunt homines, cum propler illum se diligant, cui quo a- ^ Hebrseus evasit, JEg^ius interemptus est; Evangelium ntmo diligant, occultare non possunt. Et nonnulUs inter- est mare, in quo dicinse gratixptenUudo esi, et sponsa Ckri-
ieetis ito concludit: His salubriter eipraoa corriguntur, et sti Ecclaia,qux supra maria fundeUa est. sicut dixitPro-
parva nutriuntur, et magna oblectantur ingenia. Ille huic pheta : Ipse super maria fundavit eam. Exili super usidas,
doctrinx tntmicas esi animus, qui vel errando eam nescit o homo, quia piscis es, non te opprimat sstculi istius flu-
esse saluberrimam, vel odit segrotasido medicinam. etus. Si tempestas est, pete altum; si serenUas, lude infiu-
Saera Scriptura ergo est ars artium, acienlia scientia- ctibus : si jnoceUa, cave a scopuloso liUore, ne te in ra- rum : ipsa est Pandora ct Eocyelopscdia sapientic. Nostra pem furens sutus itUdat. Quocirca S. Basilius bomil. 16.
memoria sancto Tberesia, virago spiritu prophetis, «que (tarnis, ait, £miipefioram vox, reliquis omnibus sancti
aesaneUmoni» et miraculorum gloria, in toto Hispania ce- Spiritus vrseceptis eminenlior esse dignoscitur. EtOrigeo.
Iebns,a Deo didicit omnem noxam Eeclosi«, omnia roun- Pretat. in loannem: Tofias Scriptwss primitix, inquit,
di damna ex boc fonte manare, quod morta^ clara soli- est Evaskgelium,
Digitized by Googie
A t R«aa ticixiiu ««rei ac «»^iduu* lur, cur'
Rvange- lii re«e rcnUa
per E- «apfie- IluA pa irati
Watena
KTaii£»-
iivrom.
Proccmium In Bvftngelia.
Clari;al Christus : Ego svm Ihx mundi, ulique per Eran* ^ de consiliis, dc perfectione viUc Chrlslians, dc rirtu*
quod quasi lumen diiTiimIo, ut per illud tuluni or- bem illuminem. ETau{'<dium erj^ est lumen mundi cl sol terrs.quti de causa dmu illud le[yilur.cerci accenduntur. 'Vetus fuit ille mos anlc lern|H)ra S. Hieronymi; ila enim ipse scribit i-ontra Violantium, nd lumina l»a':c cscculieo'
, leiii el dormitantem : Per lotus Orientis Eerteuas, quan^ do Irgemlntn est ^>«05^//«« acrenditntur iumiHuria.iam Sole rutilante non utique ad fugandas Icnct/ra-f. sed ad si- gnum txldix demonstrandum : unde ei tirgiMS ille £ran- grlicx semper Artfrrn/ accensas lampades suas, clc. ui iti6 tlfpo lutniHh corporalis ilUs lux ostendatur, de 5«« i« psal~ terio Icgitnus: Lucenui pedtbus meis verbum tuum Domi- ne, et lumen semitis meis, Psahn. 118.
Quocirca miro semper fuit omnium non lanium san- ctorum, sed el ChrisUaQorum erpa Evaniycliurn reveren- tia, mirus amor, mira renoratio. Cunslantious Moqnus Eianf^eliorum codicem auro gemmisqiic ornatum dono 'misit S. Nicolao Myrensi Kpi>«copo, uti habet eius sila. ,
tibus, de tiliis, dn Sarramcnlis, dc fide, spe, charilaie, de Trinilaiu, udeoque du ortmi materia thcolof^ica, ut recte ETaii{'ctia definire possis cum S. Mieruoyni. i^reeiartUM et Cout^sendiuw tolius Theologix, et doctrine, vilipque ('.hristians.
Auctor jpse, cl quasi in comecdia hae Evangrlica <’ho-^^^,,r ra^us, qui pene aoius hic aul agit, aut loquitur, est Cbri- Blus Dominus, sapientia rlerna: MuUifariasn . muliiMue modis, iuquit Apostolus Hebr. 1. olim Deus loquens Pa- tribus in Pn/jdielis, novissime diebus istis bjculus esi no- bis in Filio, quftn constituit hxredem universorum . per quem fecit et sxeula. Ergo non Muses, uun Propheta, noD Reges, sed tnigcnilus, qui e mente Petris arrana sapientiae dhina>,ipsamquc incrcalaro sapicoliani lotam,
?iianla quanta est rum divinitate hausit, eamdem hic in )vangeliis nobis rommunirat; ipsum, inquam, verbum omniscium, intellectus diviniore proprio hic sonat, hic loquitur, hic erurtat mysteria aeternis temporibus tacita,
Theodosius Impcr. Evangcliom propria inauu dcscriplum B el lol liguris Iqps et Prnphctarorn adumbrata.
quotidie lectitabat bona noctis parte. TcslU est Nicephor. Iib. 11. cap. 3- Synodi UEcuinenicar* ambte Nicena], Chal- reduiieiisis, Ephc-sino, Evaiigeliorurn Codicem in m<*dio Concilii slotuebant, ut ad illum, quasi ad personam Chri- ali convertcreulur, ac si Christus ipse eis diceret: /uitum iudieium iudicate, ait S. Cyrillos ii» Apolog. lurc canoni- co Mociturn ost,ul in solcmoi iuramenlo per sacrosancta Evangr-lia, en manu tangendo iurelur: unde cliamnum rem iuramenlo (Irmanles dicimus: Sic me Ikus adiuvet, ei hxc sancta Dei Krangelia. L’ti ergo per Deum, lia et |) T Evangelia, quasi pi.T sacrosoooiom Del verbum iura- mus. Neque orthodoxi dumtaxat, sed et haeretici ploriquc idipsum raciont, qui licet alios S. Scripture libros 0 S. Ca- none expunxerint, alios inulilarint, alios depravarint, E- tamen tangere ct temerare non sunt ausi ; am- plius dico. Gentiles Evangelia suspexere. Quanti ea fece- rint Platonici, narrat S. August. Iib. IU. de CiTit Dei,
. 29
Modus autem, et ratio dicendi olquc dis-<erendi in E-|griho- vangcliis, quam odmirabilisl S- Dionysius Antopagita indu*. Plalunica cl Peripatetica Philosophia inslruclissimus, S.
Pauli discipulus, et Christiau» Theologiae facile princeps, inter alios ductissimos libros Ires priccipuos edidit; pri- mum inscri^Mit de divinis Nominibus , in quo ea tantum norrdoa, quae perfectionem aliquam et excellentiam con- tiiiCDl, Deo convenire dcrnoustral qualia sunt ens, bouum,
fmlchrum, perfectum. Secundum scripsit de mystica Theo- ogia.in quo niiUuiii nomcii Deo proprie convenire poase, ct perfectius cognosci Deum p<T negantem quam afllr- mantem Theologiam ostendit. Tertium edidit do symbo- lice Theologia, in quo omiib nomina quxeumque illa exi- Blanl, Deo attribui posse ex Scripturis sacris demonstrat. Evangelia triplicem hanc Theologiam sequuntur, sed ma- xime ultimam symbolicam, ad quam spectant tot mela- phone, tot similitudines, tot parabole, in quibus Deus
. qui cl I. 7. O^nfess. docet se in Platonicorum r mullas rerum species el hominum imagines, quasi Pro-
-.■1.. K .....1:; ti 1^...
fi
libris legisse initium Evanwlii S. loannis: Jn principio erat Verbum, non vero illud ; t.t Verbum caro factum est. Denique demones ipsi ad Evangeliorum Codices pavore mdlunlur, et sacro quodam horrore concutiuntur: seri- ..it S. Chrysost. homil. 51. in loaiioem, demones locum illum, in quo aliquis eorum sU Codex, ingredi non audere, j Denique perEvangcIia plurima Christus edidit miracu- la. Accipe pauca e mullis, ttcrgor. Turon. de vita Patrum c. €. narrat, quod cura Arverna civitas incendio confla- graret, S. Gallus Ecclesiam ingressus diutissime ante eanctum altare Deum exoravit, sur^nsque apprehenso EvangeUorum Codice, coque aperio obviam se igni obtu- lit, suliituque incendium exiinctiim est, ul ne favillc qui- dem reinancrcot. S. Martianus. cum iani flamma serpens Ecricsix! S. Anastasie appropinquaret, accepto io manus sacro Evaugelio, per legulas in lectum euascendil, pi^ cibusque et lacrvmis ilissam ab incendio servavit, ila ..1...« I.l. M.^w. QQ Ifam It, IIamiIiA
teus quidam ctclestis propter nos induit, larn enim com- paratur Regi qui fecit nuptiss tilio suo, aut bcro ponenti rationem cum servis suis; aut duci venienti ad bellum cum decem millibus; nunc vero pnlrifamilias; nunc agri- cole; nunc pastori; nunc piseolori; nunc negotiatori; nunc focDcralnri, et aliis permultis, quibus se Christus assimitaro voluit, ut scipsum no» tam vocibus, qnam ro- bus ipsis ad eruditionem nostram, menti, oculisque ro- prffsentaret.Unde hic advertas in Evangeliis nos tam per verba, tum per facta CbrisU edoceri : OmUt enim Chhsti actio, inquit S. Gregor, nostra est instructio: ct Dei pro- prium est non tantum verbis, sed ct robus ipsis ac gestis quasi alphabeto quodam, res divinas el Evaogelicas men- ti spectandas exhibere.
Vcodicat et aliam sibi h»c Erangclien sapienti» me- thodus dignitatem, ita enim est a Spiritu sancto concin- nata, ut et rudes et simplices fructu lectionis eius non diy Bliluunlur, ct magna et eiccUa ingenia diflieilia mulla,
refftrl Nicephor. Iib 5, cap. 22. Zoaaras item iu Uasilio , „ ^ ,
Macedone scriptum reliquit, Rhosos, libro Evangeliorum I) obscuraque, io quibus exerceri et desudare valeant, in- ab igne erepto iII»»o, Cdcin Christi amplexos, llaquo E- veniant; quia neque semper aperta est, ncc soroper ob-
vangVlia loUusScnplurc sanci» divinissima, sublimissi- ii-a.fieeuudissima, profundissima par» suut ac porlio, iJeo- que seinprr obvia io cathedris, in pulpitis, in controver- siis, in ofUcio divino , in omni sermone cl publico et pri- vato: quud ergo Theologi et veteres el moderni uno ore loti S. Scriptura? tribuunt, nimirum illam esse omnium librorum, disciplinarum, scienlianini ccrlissimara, augg- sLissimani, efllea>'issimam, sapicutissimaiii, utilissimain, altissimain cl maxime necessariam, boc proprio ct primo sibi vendicant Evangelia, sive materiam, sive auctorem, sive dicendi rationem et OKidom spectes.
Materia enim est Deus ipso, tum qua Deus, Uim qua hqpio; seilleel EvangeUa describunt verba ct acta Christi Domini , quibus tuni nos redemit, tum docuit qus cre- denda sunt, qua? agenda, quibus itineribus ad vitam bea- tam tendere debeamus- lUquebic agit de precepiis divi-
Bcura : Dicinuserdm sermo, ait S. Gregor. PrafaC in iob c. 1. sicut mysteriis prudetUes exercet, sic pkrusssque su- perficie simpUees refovet. Dabet inpubiico unde parvulos nutriat, servat in secreto unde mentes sublimium in admi- ratione suspendat. Quasi quidam quippe est fiuvius, ut Ua dixerim, planus et altus, in quo et agnus ambulet, et el»- lo Seri- phas natet. Nimirum Cbrisli doctrina facilis et p^via parvulis et studiosis: diflicilis et impervia mentibus su-^u\, perbis, otiosis, sibique praefldeDlibus. Confiteor, ait ipset^icphas Christus, Confiteor Hbi Paler, Domine cmli et terrx, quia ’’*'**' abscondisti hxc a sapientibus et prudentibus , et revelasti ea parvulis; ita Pater, quoniam sic placitum fuit ante te,
Matlh. 11.
Hac et plura ad oculum perspicies, si Legem cum E- vangclio per {larollela ct antitheta com|»0Q08, et oppo- nas. Sub lege Prophetas, cclerosque veleris Testamcali
7
Pfocemium in Evaagclia.
libros tecipio, sub Evaogclio cBlcroe doti Tcalamenli. dum sancta EvangcUa in Ecclesia recitantur, Sacerdote*
Eroageiiuni coim est quasi eoruiu basis ct cenliuni. Sic« et caeteri omnes prxsentes non srdenfes, sed venerabiliter
ut eaim Sol in medio Lunae, Mercurii, VeuerU, Martis, curti in conspectu S- Evamjelti stantes, dominica i^rba
Saturni et loris fulgidus resplendet, liiquu plancUs a Sole intente audiant et fideliter adorent, Cau. Apost de cod-
lumen suum mutuantur, ae circa eum oberrantes quasi accr. dist. 1- Hanc assurgendi consuetudinem etiam in
cborum, et, ut ita dicam, choream agunt; sic Erongclium Episcopis probat Isidor Peius, lib. i. Epist. 136. bis ver-
quasi Sol inter Apostolorum scripto coruscat, eisque suam bis: ^aoi eum ipse verus pastor per adorandorum Eean-
lucem et fulgurem impertit. Quid eoini sunt Petrus, Pau* getiorum apertionem accedit, tum demum Episcopus os-
lus, lacobus, loannes , ludas, nisi pnecones et iulcrpre- surgit, atque tmito/ioiiij habitum deponit : hinc nimirum
tes Evangelii? Fautus, ait S. Uicronym. Epistol. 01. ad Dominum ipsum pastoralis artis ducem, ac Deum ct he»
Pammach. tuba Evan^Ui, rugitus iconis nostri, /lumen rum adesse significans. Sozom. lib. 9. bislor. Lriparl. c.
eloquentix CAruiianx. Quocirca Evongelii praxin tradunt 39. damnat ritum Alexandrinuruui , apud quos , prsler
Acta Apostolorum; doctrinam, Epislois S. Pauli et cete- communem morem, non surgit Episcopus, dum Evougo-
rorum Apostolorum; prophetiam Apocalypsis. Qua enim lia leguntur. Porro Synodus S. Clxumen. oclion. 10. ca-
Christus pradixit do Elia, Anticbrislo , iudlcio, consuro- non. 3. Evanguliis honorem aqualem illi, qui cruci Chri* I4em tto*
malione Sicculi, sigoisque illi praviis, hac fusius euorrot sU defertur, decernit: Sacram, ait, tma<^inem Domini no* et explicat S. loannes in Apocalypsi. Christus etenim in stri lesu Christi et omnium Salvatoris, xquo honore cum ei^^ruct
Evangclio uti summus est LegisIalDr, Apostolus, Evan- libro sanctorum EvangeUorum adorari decernimus. Sicutchrau
golista ot Doctor, ita et divious est vates, et Propheta. enim per sgllabarum eloquia, qux m libro feruntur,
AmiUie* Pbhia ergo Anlithesis logis el ETangcli est io Auctoro, B lutem consequuntur otnnc5; ita per colorum tMA^inoriam ‘
ifRi«quod legis auctor sil Moses merus homo. Evaugelii vero operationem , d sapientes, et idiolx cuncti cx eo quod ia
auctor sil Christus verus Deus ct homo: ita Concil. Trt- promptu esi, per/ruuntur utilitate. Qux enim in sgllabis
j. dent. sess. 4. £Van;^/it(iin,ait, Dominus noster lesus Chri- sermo, hxc et Scriptura, qux incoloribus praedicat, et co/n* slus Dei FiUu.1, proprio ore primum protnulgavii. Lex, ait mendat.
AposLol. Calat. 3. 19. ordinata est per Angelos in manu Secunda Anlithesis consequens ex prima petitur a do- U. mediatoris, scilicet Moeis, qni medius et m^iator fuit in* ctrina praccllcnlia. ETaugvIii coim doctrina iimgu cxcu* ter Deum el populum. Quare quantum Christus Mose et dii eam, qua in Mose el l^gc ^cpo^itul'.L«^x Deum unum Angelis, quantum Creator creaturis antecellit, tantum E* credendum culendumque proponit; Evaugcliuin Deum Tangclium praccllit Legi. Christus enim , ut ait Apost. unum in essentia, sed trinum in pcrBOuls amandum ado- Hebr. i. Cwm sit splendor gldri» et figura subitantix randumquo prxdicat: Euntes , inquit Christus, docete o* eius ( Dei Patris ) ctc. sedet ad dexteram maiestatis in cx* umes gentes , baptizantes eos in nomine Fairis et Filii et celtis, tanto metior, ! prastanliur) .ingelis effcclus, quan- Spiritus sawti, Matlli. 28. Fateor io lege et prophetis cx- to differentius prx iUis notnen hxrcdilavit.Cui enim dixit Liro umbram mysterii Ss. Trinitatis : unde cx illis hausit aliquando A/^elorum : filius nciu es tu. ego hodie genui Trismegistus suum illud oraculum : Monas genuit Mona^ te 'f el c. 3. 3. Amplioris enim ^forix tste [Clu'istu8/ prx dem: et in se reflexit ardorem, sed mysterii veritaiem cou Mose dignus c»t /uibitus, quanto ampiiorem honorem ha- intellexit, non penetravit. Idipsum scculi PiaUmici, slJ bet domo, qui fabricavit illam ; el vurs. 5. Ei Moses qui- non assecuti , errore .Arrionismo simili veritatem conU- dem fidetis erat in tota domo eius tamquam famulus, in te- r minarunt , dum unum Deum summum, alios veru Deoa stimomuM eorutn, qux dicenda erant: Christus vero lan- ^ minores et iaferiores statuerunt. Christi ortum, vitam, quaui filius in domo tua. Christo in Evangelio subservio* passionem, crucem, asceosiotteiii, missionem Spiritus san- runl Angeli omnes, vclul cius administratorii Spiritus, cti, vocationem el cooversionem omnium gentium tenui*
Cudo S. Cypnan. (vel quisquis est Auctor) traet. de Na- ter ct obscure Taticiuantur Pruplieia; at Evangetium su- tifit. Christi: A supernis, ait, legationibus (Cabriolis \t- iidc et clare htec ipsa annuntiot. Dei pncscieuUam, pro* cliangeli ad B. Virginem, el ad Zacliariam patrem loonnis >ideuUam,prsde8Liualiuuum, umuipottiUliaiii,chanlulem BapiisUu ) incipit tvangeiium, cuius primi dictatores An- liumcnaaiii , ceteraque attributa distincte ol aperte pau* y</< extilerunt. Caterum Christus ipse per se Evangelii dit non lex, sed Evanguliuro: Deum, ait S. loannes c. 1. est conditur. Idcirco enim Deitatem suam nostra carne 18. nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu vestivit, ut per illam orc suo Evangclium dictaret : Fatris, ipse enarravit. Ideo enim Christus c sinu Patris iu
ut ait 8. loannes c. 1. 17. Ux per Mosen data est: gra- sinu matris factus homu dosecndil, ul arcana Patris ipsi
tia et veritas per lesum Christum facta est. Quid ergo est suli cognita nobis enunliarel. Nimirum hoc est tnngnum
Evangclium est liber Christi, Philosophia Ciirisli, Tbeo* pietatis Sacramentum, quoti, ut ait Apost. maniftslutaiH logia Ciirisli , ct IxUssimiim Christi nuntium de redem- est in came, iuitificatum est in Spiritu, apparuit .Ingctis,
plione, gratia et eterna saluL: generis humani u ca:lu per prxdieatum est creditum est in mundo . asium-
ipsutu allata, ipsique credentibus collala. Longe enim su- pium est in gloria: utique non iu lege, sed in EvangeUo, blimiora ct diviniora Christus ore suo locutus est , quam 1. TtmoUt. 3. 90.
{Hir Mosen ct Prophetas locutus siL. Tbetia: Lex est velutl umbra; Evangclium vero est 111.
Quare Evangclium legere vcl audire , est Ipslssimato D ipsa veritas i>er legis typum adumbrata. Quantum ergo vocem Filii Dei legero vcl audire. Tanta ei^ reverentia umbro.' pra*slat vurilas verumque corpus, lanium Evaugs-
audieudum est Evangclium, quanta Christus ipse; uti S. lium prxstat lege: Lm6raM enim habens lex futurorum
Antonium, S. Basilium, S. Franciscum similesque san* Aonorum. non ipsant ima^inene rfruin, ctc. ait A|h>sI. llebr.
ctos factitasse legimus. j\'o« itaque sic audiamus Evange- 10. 1. Et 1. Cufiulh. 10. 1 . Patres nostri omnes, ait, sub
lium , quasi praueniem Dominum , ait 8. .\ug. tract. 30. nube fuerufU, et omnes in Mose baptizati sani in nube et
iu ioann. .^ursum est Dominus, sed eUam hic est veritas in mari, et omnes eatndem escam spiriiuaiem manducavs-
Dominus. Quocirca dum Evangclium in tempto legitur, o* rvn/, el omnes eumdem potum spiriiuaiem biberunt ; bibe-
mnes ei assuigant quasi Christum in eo venerantes, si* bant autem de spirituali consequente eos petra: petra autem
mulquo od celum, quod in eo promittit, anhelantes: id- erat Christus, ctc. Mxc autem omara fu figura continge- ntur ex Apustolorum sanctione. Audi $. Clementem 1. 3. barU illis. Nimirum tot Patriarcharum gesta, tot Prophe-
Constit, J^poBt. cap. 61. Cum Ecangelium legitur, omnes torum oroculo, tot visionum symbola, tot hostiarum sa-
Uilrtlio ‘ E/^fliSfttritDiaeoni et Ixuci assttrganl cum magno silentio, criticia, tot baptismatum et ceremoniarum Sacramenta,
Exlat ct in eam senteatiam aliud Auostasii Punliricis dc* tot legum decreta sanguine animalium sancita, croiit uiu*
aMur* onmas Germanmi ct Iturguudi» Episcopos, in bra*,ligurac etlypi, que Christo praeluderent, cumque quasi
gam. verba : Significastis, quosdaan in Ecclesia, quando te- iu aenigmate ct sub velomiiie rudi populo repraesentarent.
guntur EvangeUm^ *$dcre. Et paulo post: Qu^ nuUate- Evangclium outem manifeste uobis Christum . eiusque nus deinceps fieri aueterUaU ApoMoUea mandamus; sed mysteria et Sacramenta exiiibet. Unde Apostolus 9. Co*
8 Procemium in Evangelia.
rioth. 3. 8. JVof rem omnef, inquit, rtveUtia fiteie gloriam Audi Chmtam, Matlb. tl. Ventii ad mt (mnes,gui labo- Domini specHlanfes,m oamdem imaginem transformamur, ratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Discite a me,quia tamquam a Domini spihtu.Hae de csum primam ad Ro- mitis «am et kumitis corde. Lex enim plurimae sanxit mao. Epiatolani Apostolus ita orditur : Paulus servus Icsu leges, easque triplices, morales, c«remonialcs ct iudicia- Ckristi.voeatus Aposiolus,segrrgatusinEvQngeiium,quod les, quarum plera»que IrBUsgressoribua mortem decer- ante ;>romi>era( per prophetas suos ta Scripturis sanctis nuat: at ETangelium pauca Decalcq^o addidit prmcepta, de filio, ete. i^ue ac Sacrameola- Insuper eis annexuit copiam gra>
Hf. QtlAKTa: Lex erat auolia timoris, Erangelium vero a* ti«. Spiritus cl consolationum ccleslium. Unde Isaias
moris. Lex enim mortem pr»Taricanlibus intentabat: £- cap.61. Ciiristum ita inducit loquenlem: Spiritus Domi-
Tangelium pr»cipue preniium credentibus osteutat. Qua* ni super me, eo quod unxerit me Dominus. Ad aiiawntian* re lex erat serrarum : Kianmlium est liberorum et lilio* (/am mansuetis misti me, ut mederer eosUritis corde , et nim. i>etM, inquit Paulus, idoneos nos fecit Ministros novi prxdicarem captivis et cUsusis apertionem,
testamenti, non littera, s^ spiritu. Littera enim occidit, Samax: Lex erat ria ad Christum et Erangelium: yn, spiritus autemvitifLeal.Quodsiministrtttiomor1ii{puia\ex hoc rero legis est mela et terminus, nimirum: l-'mri /e* minans mortem] litteris deformata in lapidibus fuit ia glo- gis Christus ad salutem omai credenti, Roin. 10. 4. Quo* ria. etc. quomodo aon magis ministratio sjpiritus ( Efan- circa S- Bcrnard. homil. I. super Missus est, docet Chri»
rlium miuislraos spiritum ] crii in gloriar %. Corintb. 3. sium promissionis legis, relui seminis et florum, fuisse Quid ergo est Erangelium ? Est lex libertatis, lex spi* fructum. Fructus enim finis est, ad quem semina tendunt, ritus, lex benctlccnlie et charilalis. Christus enim P^r- et in quem desinunt. In Christum ergo, ut scotium, eol- froarii^ benefaciendo et sanando omacr oppressos a Diaba- B limant Moses et Propheta: quare Evangelia pariter eo* lo, quoniam Deus erat eum tUo. Actor. 10. 38. Quocirca rumdcin sunt finis cl scopus, orooesque illi ad Eraogelia S. loan. Elecmosynarius Patriarcha Alexaod. tesie Leon- manu ducunt, Erangcliis coolineolur ct explicantur, lio io eius rita cap. 22. ad largiMimas suas eleemosynas Octxta : Lex data fuit solis ludais, Erangelium omni* aceeosus fuit Erangelio, atque exemplo riri Eraogelici busCentibus. Hinc Isaias cap. 49. de Christo ralicioaus :
Serapionis Sidonii,eum io actis eius legeret ipaum ami* Parum est, inquit, n/ sis mihi servus ad suscitandas Tri-
etiim luum dediase egeno, et iterom paululum processis* bus lacob, et fxces Israel convertendas. Dedi te in tucem
se illine, et frigus patienti obriasae, et illi lunicam pre* Gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrx.
buisse, unde quia nudus sedebat tenens sauctura Erao* Rursum lex fuit temporaria, durarit enim dumtaxat us* gcilum.inlerr^atui a quodam; Quis te expoliavit. Abba? que ad Erangelium; boc rero permanebit seuipcr, erit*
Sertptoo demonstrans sanctum Erangelium, ait: Iste. Alio quo* que sternum. Audi Apostolum Hebr. 7. 18. Heprobaiio
ItABKfi- nue tempore, huc ipsum Erangelium reodidiase , et de* quidem fit prxcedeniis mandati, propter infirmitatem eius
jl^^l^^^ disse eleemosynam; discipulo rcroauo diceote: Abba, £'• et inutilitatem: nil enim ad perfectum adduxit lex. In-
piup*ri vangelium ubi est? respondisse illum: Crede fili, qui di- troduetto vero melioris spei, per quam proximamus ad
•uccur> Vende qu» habes, et da pauperibus, ipsum ven- Deum, etc. per eum qui dixit : Juravit Dominus , et non
didi, vt dedi eis, ut in die iWiciV habeamus fCducisun a- poeniiebit eum ; tu es Mcerdor in .r/emiuN, Psalm. 109. bus^ntiorem apud Deum. £t quia alias iterum ridua Porro ita miro modo a Christo compositum eat Erao* mulier petiisact ab eodem sancto ^rapioneeleeinosynaro, gclium , ut cuique hominum stati, sexui, grsdui coove* quoniam esuriebant filii eius, et non habente eo aliquid p niat, ut unirersalis sit liber, ac Instar Pan^rs sit uni* omnino, tradidit se ei, ut reoderel eum ad mimos Urs- ^ rersitas Sapientis. Erangelium enim normam rits lusts,
S<mn<>. Christianos fecit in paucis diebus. Sic et 8. et sanets, imo perfecUe prsscribil riris, fcemints, pueris,
F«”li. Psulinus seipsum pro filio ridus Waodalis in scrvitiilom coniugibus, riduis.ritginibus, Monachis, Pastoribus, I>o* na*. tradidit, ut imitaretur Christum, qui cum esset Domi* etoribus. Episcopis. Exempli sit instar qood ait S. Aug.
nus gloris , in Erangelio propter noa pauperem et scr* lib. de vera relig. cap. IG. Tota vita Christi in terris per
Tiim se fecisse legitur, ut nos tua paupertate ct servitute Aominem quem luscipere dignatus ut, disciplina morum ditaret, liberoique efl^ret. Palladius in Lauiiarac.lt 6. fuit: omnia enim bona mundi, eum contempsit, contem*
B( B'*>- narrat Bisarionem Abbatem semper Evangelium sub a* nenda docuit: omnia mala ratindi.dum perpessus est, per- xillis gestasse, ut ex eo, quid agendum foret, et qua ra- petienda cl superanda monstravit. NiniI enim Chrislua
tione Evangelice vivendum, disceret. Quare oum in ou* verbo docuit, quod non exemplo monstrant. SatetUtes vo-
dum incidisset, se vestibus suis spoliasse, ut uuduin ve- luptatumdivitiaspermeioscfnpuUappetebasU,pauperessu stiret. Cumquo rogaretur: Quis te nudavit? protendiaae voluit. Honoribus et imperiis inhiabant, rex fieri n<Auii. Evangelium: Hoc, inquit, me exuit. Rursum, cum in a* Carnales suas filios magnum bonum pulabard: tale eoniu- lium egenum incurrlsKt, nec aliud haberet, quod daret, gium prolemque eoniemprit. Contumelias superbissime hor-
ipsum Evangrlii codicem veodidissc, prcliuroque egeno redan/ ; oiime genus eontumeliarumsustiwsit. iniuTMiin* dedisse. Cumquo Dulas cius discipulus quoreret: Atdsa ioUrabHet esse arbitr^ianturiwx maior iniuria quam iu- ubi fifum esi Evangtiium? respondisse; Ae tristitia affi- stum innoeentemque damnari? Dolores eorporif arecra* daris : nam «t illic (in cclo] habeamus fiduciam, vendi- bantur; flagctlaius atque cruciatus est. Mori metuebasU: di ipsum sermonem, qui mihi semper dicebat : vende qum D loorfe mulctatus est. Ignaminiosiuimum mortis genus cru- baws. et da pauperibus. cem putabant: crucifixus est. Omnia quss habere eupien-
Qusta: Lex bona terrena et coduca promittebat; £• tes «mu recte vivebamus, carenda vilia fecit. Omnia oum
vangelium vero cclcstia et cUrna. In lege tion audis ni* vitareeupientes a semita deviabamus veritatis, deiecU. nuo
si poilicilalionem abuodantie olei, vini, mollis, peco* luquc S. Augusl.
rum, clc. In Evaiigelio vero visionis et possessionis Dei, Noba: Lex fuit imperfecta, Evangelium vero quaqua- gaudiorum et bonorum sempiternorum, losue induxit versum, sive fidem, sive mores spectes, integrum est et
HebrKos in terram larte et meile manantem, sed terram perfectum. luda>i ergo sub 1^ fuere quasi alpbabclarii;
morientium: U<«us voro Christianos inducit in terram vi* Christiani vero sub Evangclio perfecti evaduol Theologi.
Tcniiuin omni gratia ct gloria splendentem, uti docet A* Audi Apostol. (iolat. 4. 3. Cum essemus parvuli sub ete-
poslulus Uobr. 4. V. 8. unde Roinan. 1. fidenter ait: fion meniis mundi eramus servientes: at ubi venit plemtudo
enim cri»6csro Evangelium. hirtus enim Dei est in salutem temporis, misit Deus Filium luum factum ex muliere, fa-
omnj rrrt/en/i, ludaeo primum et Grxeo . id est, deinde clum sub tege,uleo$,qui sub lege erant, redimeret, ut ado-
Geolili. lustitia enim Dei in eo revelatur ex fide in fidem, ptionem filiorum reeioeremus. Quocirca S. Cyrill. lib. 9.
sicut scriptum csi : Justus autem ex fide uriLVirtus ergo io loano. Oportebat, inquit, per Mosen tamquam puerum
Evangelii docet et persuadet fidem, fides iustificat, iusti* erudiri Israelem , qui puerilis adhuc ei rudioris mentis e-
tia salvat ct beat. rat: at per Christum, in quo omnes smt thesauri sapisn*
VI. Sixta : Lex erat onus grave; Evangelium vero leve, tise ei scientia reconditi, descriptam veram ei consummM-
Proffimlum in Evangelia. 9
UssifMm nobU afferri tcienliam. Quinimo Christua MtUh. 5. Multa legis decreta rcforniavii.ct ad meliorem rirtutis pielatisque formam oormamque revocavit. Audisiis, ia* quit, quia dietum est antiquis: y'on pehurabis, reddes au- tem Domino iuramcnla tua. Ego autem dieo vobis, non iu- rare omnino; neque per csdum, quia thronus Dei esi; ne- que per terram , quia scabeUun pedum eius est , elc. Hit autem sermo vester, esi, est; non, non; quod assiem his a* bundantius esi, a mato est. Audistis, quia dictum est i Ocu- lum j^o oculo, et dentem pro dente. Ego autem lUeo vo- bis, non resistere malo : sed si quis te pereuuei it in dex- ieram maxitlsun tuam.prxbe illi et alteram, elc. .iuilistis, quia dictum est : Diliges amteum /nuin, et odio habebis i- nimieum tuum. Ego autem dieo v/fbis : DtUgile inimieos t^roi, benefacite his, qui odersstU vos, et orate pro perse- quentibus et calumniantibus vos, silis /Uu Vatris vestri, qui iJt exlts est, qui Solem tuum facit oriri super bonos et malos , ei pluit super iustos et iniustos. Hac de eausa S. Micron, (vd potius S. Paulinus, uti sl}tua indicat) Cc* lantJB prsnobili tnalronia, coniugio tamen illigata, pis tita regulam (lagilaiiti Epist. M. eidem respondeas, E* vangclii tramitem ut legat, assignat, eiusque qui dicit: Ego sum veritas et via. Ad compendiosum, ait, quoddam commonitunum illa Ubi Evangeiii eligenda sententia est, et superscribenda cordi tuo. qux ad lotius iustitix brevia- rium dominico ore profertur: Omnia quxcHOique vultis, ut faciant vobis homines, hxe et vos facite itiis. Cuius prx- ce^i vires expriment ae dicit: Hxe enim lex et
Propketx. Et post nonnulla : Ad OMinem igitur actum, ad <mne verbum , ad omnem cUam cogitatum hxc sesUentia retractetur : qux tibi quasi speculum quoddam paratum , et ad Monura semper potitum qualit^em tux voluntatis ostendat, ae etiam vel de iniusto opere redarguat . vei de tusio Ulifieet, quotiescumque enim taiem in aiterum ha- bueris animum, te ab altero servari cupis, xqui-
tatis viam tenes : quoties vero tatis erga alterum fueris, qualem in te vis neminem, iter iustitix dereliquisti. Idera
S. Hieron. Epist. ad Gaudcatiiim, euin qua ratione Pa* catulam filiolam educcl, instruens: Cum cirguiseulam . ait,iep/tMiii OAJiiu exceperU,diseat iMMortier
et EvanqfUa sui cordis thesaurum factat.
X. Dbciiia: Lex pracepta dumtaxat (radit, caque natura conformia: Evan^lium «cm et pracepta, et consilia, et mista cx pracepUs et eoDsiliis, illaque naturam traosceo* deatia, paradoxa, aupcrnaturalia et divina. Inter praee* pta primas tenet illud nova cbaritatis : Maudatumnovum, inquit, do vobis, ut diligalit invicem, sieut dilexi vos, ut ei vos diligatis invicem, loan. 13. 34.
Consilia sunt; St quis te ^retwxeriV in dexteram ma- xillam, prxbe Uti et alteram. Et: Ei, aui vult leeum iu- dicio contendere, et tunicam tuam tollere, dimiUe ciet pallium. Et: Quicumque te angariaverit mille pastus, va- de eum illo et alia duo, Mallb. 5. 39. Mista, id est, par* tim pracepta, parlim consilia, sunt: Beaii pauperes spi- ritu, quoniam ipsorum est regnum exlorum. Beati nrites, quoniam ipsi pjssidebunt terram. Beaii, qui eturiutU et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Beati mise- rieordes, quoniam ipu fniierfeort//ain eofueouenritr, cate* raque octo bealiludincs, quas recenset S. Matth. cap. 5.
T. 3. et seq.
Quocirca S. Aug. serm. 112. de tcroporo, docet beati* 1" ludioem huius vita in sacris litteris et Evaugdio consi* itere, idque demonstrat hoc argumento: Bealiludo, ait, do. consistit in Del cognitione et contemplatione. Dei cogni* lioDcm haurimus ei sacris litteris et Evangelio : ergo in iis eorumquesludioetmeditalioncsila estbeatitudo; quin el Christus od ludaos: Scrutamini, ait, Scripturas, quia vos putatis in ipsis vitam xtemam habere, loan. 5. 39. ct c. 1/. cooTcrsus ad Patrem : Hxc esi vita xtema, co- gnoscant te stUvm Mrum Deum,el Tuem misisti lesum Chri- stum, etc. Ego enim sum via, veritas et vita. Sum lua in* cipienlium, veritas proficientium, vita perfectorum. Sum via sancta conversationis, twr^oi doctrina divina, tu'/a bcatitudinis sempiterna, ait S. Leo. Soquamur ergo, in*
vo!.. vm.
\ quit S. Bernard, sern. t. de Ancens. Se^Momtir Domine te, per (e, ad te: quia Im cs via, veritas ei vita: via in e- xemplo, veritas in promisso, tn'/a in prsemio. Causam dat Auguftt. serm. 112. de tempore: Quia, inquit, socrorum lectio Seripturarum divinst est prxeognUia non panta bea- titudinis. In his enim quasi in quodam speculo, homo se- ipsum considerare polest qualis sit, vel quo tendat. Lectio assiduapurificatomHia,timoremincutit gehennx,ad gau- dia superna cor instigat legentis. Qui vuU eum Deo sem- jocr esse, frequenter debet orare et legere; nam cum oramus, ipsi eum Deo loquimur; eum vero Opimus, Deus nobiseuta loquitur.
Tota Christiani sapientia, virtus, perfectio el felicitas io co sita est, ut Christi docliinam et vitam Evangelio de* scriptam hauriat, roedilulur el moribus exprimat. Docet Christus veram iustitiam, el MDcUmoniam roasistere iu interna mentis puritate ct ini^rilale, non in externa o*gmats. pcnirn specie; io couscieotia modesta el sancta coram . Ueo.oon iD pompa plausuqiie hominum; in humilitate, non M in oeieulaliuQc; in bonorum non ambitu, sed fuga et con* tempta. Docet nou resistere malo, sed diligere inimicos aque ac amicos- Quis Socrates, quis Aristoteles, quis Pia* lo bae iutellexit? Docet lerreoa ut vilia el brevia despi- cere, anhelare ad caleslia, ut qui muudo et saeulo ma* iores esse capimus, supra omnes mundi luctantis astus el turbines mente ct vita conversemur in calis, vivamus Deo, laboremus aternilati, ideoque in Agone iusUlia, Deo et Christo speclaule. ad propositam gloria palmam ala- cres procurramus, pro eaque vitam ct sanguinem, ai o* pus sil, libenter ct generose profundamus. Quis l^pho* rum luM cognovit? Mcuti sunt, eletiamnum sequuntur mundant fama el gloria fumos, ambiunt honorum cui* loina, opibus ol deliciis iabiant: Christi discipulus boc fl* xum hatet : IfiAi autem adhserere Deo bonum est. Mihi vi- vere Christus est, et mori lucrum.
Docet Christus se a Patre missum in terras triplici do causa, ut nimirum hominibus esset redemptor, doclor et Q vita exemplar. Hedemplori amorem. Docturi disciplinam, Exemplari sequelam el imitationem debemus. Hac est summa Evangeiii: Evangclia, inquit S. Basilius ia prin* eip. S. loan. Christum ipsum nobis repricsenlanl. quasi spirantem, docentem, mira patrantem, dira patientem.
S. Antonius, teste S. Anatlasio in eius vita: Evangelium, B«ange* inquit, esi Epistola quxdam Dei e cxlo «misia, docens qua ■mm «a via ad calum tendere, quomodo Deo placere , qua ratio- ne bene perfecteque vivere deb«.‘amus.
Clare et preelare S. Bernord. serm. 1. de septem pa- nibus: Evangelium. inquit. spccu/uM vetitatis, memitU blanditur, nullum sedueit: talem in eo se quisque reperiet^ quatis fuerit, ut nte iW timore tre^det, tiii non est timor; nee Ixietur eum maie fecerit. Eadem metaphora utitur D. Gregor, lib. 2. Moral. c. 1. Scriptura, inquit, sacra fRCiUis oculis qu^isi quoddam speculum opponitur , ut in- terna mstra facies in ipsa videatur. Ibi enim f(tda,ibi pulchra nosias cognoscimus : ibi sentimus wot proff- cimus: ibi a profectu quam longe distamus. Consentit D.
U Ambros. serm. 30. iu Psal. 113. circa medium: Evango- Uum. inquit, non solum fidei doctrina, sed eiiam marum est magiiferiam, et speculum conversutionis.
Undcciiia: I>cx uudum praceplum inlelleclui propo- x(. oit, Evangelium simul cum praecepto voluntati gratiam ad illud implendum aspirat, iusia illud S. Leonis : lusle instat prxetfdo, qui prxvend auxilio. Christus enim, qui in Evangelio loquitur, iion tantum exterius insonat au- ribus, sed el interius menti itlabilur, illique soni externi sensum guslumque insinuat, ul quod vox suadet, hoc spi- ritus persuadeat : Verba mea spiritus et vita iun/, ait Ipse loann. 6. et lerem. cap- 34. quem citat Paulus Uebr. 10.
Hoc, ait, tCjfamtfA/tfin, quod teUabor ad illos, dicit Do- minus: dabo leges meas in cordibus eorum, et in mentibus eorum supencribam eas. Cum ergo legimus Evangelium, loquitur nobis Christus; cum oramus, nos ipsi loquimur Christo. Potuit una Evangeiii vox: &' vis perfectus esse, vade, vende omnia qux habetf ei da pauperibus, magnum
2
B%Evao
gritu
Cvu*uiu-
Uueitff
* * *cce- II».
10 Procemium
illum Antonium. i«m tom ioTenein nobitilate et opibui in« dylum, Unio ETOogelicc pauperlalis amore iucendere, ut e Teatif^io bonis omnibus, quibus ila impense ccci nior> tales inhiant, sesc eiucrel, et oclcslem ia lenia vitam monasliea prof>^88ioDC compleelervlur. Inaonot Christus : Omnis, qut rcUquerit domum, i^t fratrtt,aul sorores, aut uxorem, aut fUtos, aui agros projAer nomm meum, caUu- pium aceipirt.el nVam slemam poAn't/e&iY,MaUb. 19.29. Hxc sunt verba { ait S. Bcrnard. serm. Eeet nos reliqui- mus omnia, jqux cunlemptum mundi in universo mundo, et t'u/ttn/arianT />erfti<uere paupertulesH,ftxc sunt, qux Mo- nachis claustra replent, deserta anachoretis ■ lioc classicum io Ibrlhlchcm et mamlrasail vcailla crucis cscivit, Hiero* nymos, Antoiiios, Frauciacos, leDcrriinas cl tiubilissimas Principes. Fnulas, Melanias, Pcla{;ias ct mille agmina cor* porcorum Angelorum; non miror. Miretur quis placitum S. Kcniard. qui aerro. 1. in Septuag. non dubitat assere- re eum. qui verbum Dei cum fructu audii, legit, medita- tur, signum habere ct Lesseiarn sue pritdesliualianis: ct ne mirere, rationem alTeri: Qui ex. Deo est, ait veritas, t'tr- 6a Dei audit : proLterea vos auditis, quia ex Deo estis. Quo- circa S. Caecilia nomae gloria. \ irginum dus. Martyrum antesignana scinprr EvangcliumChriaii gorcbat io pylo- re, quod Dcc igues, occ ^adii , ncc aculcl ei extorquere }x>(uerunt ; quin per illud virginitalis et inarty rti lauream Dou lautum ipsa sit assecuta, sed et sponsum Valerianum, fratreinqucTiburtium, pluresquc alias ad camdera erudie- rit ct elTormaril. ul dc ea merito canat Ecclesia: Oecilia famula tua Domine, quasi apis tibi argumentosa deservit. i». Hilarionis hErcdiios erat Evangelium propria manu descriptum, quod proinde moriens legavit Hcsychio disci- pulo. fV/o<;K!ii»(0 vfatis sux anno, ait S. Hicroo. cum ab- sens esset l/esgehius, quasi testamenti vice brevem manu propria scripsit Epistolam,omnes divitias suas ei derelin- quens, Ecangelium scilicet ei tunicam, saccum, cucuUuut et palUoium,
Ita CennobiUe, Anachoret«, sancti omnes ab Evaoge- lio, suam quique viis formam hauserunt : multis non a- lius erat codex. S. loaones Calybita librum unum Evan- geiii pro suu consu habuit, occ alium rils ducem, uoii a- lium Doclorem Philosophin tam subliiiiis, quo ila palri« et parentum alTcclus Ticit, ut Cosmopolilanus, ut anaru^o ct videretur. S. Benedictus, S. Franciscus. S- An-
gustio. b. Basii, regulas suas cl eooslitulioiies Mouasii- eas ab Evaugclio mutuati sunt. Hinc et S. Bcruaid.scrin. •13. inCaiit. Evangelio acceutiim refert omnem suum pro- fectum a conversione sua. Hac dc causa S. Uicrunyui. S, Eustocliio Virgiui religiose praecipit diurnam et Doctur- uam hanc lectionem, odeo ut tenenti codicem somnus ob- reped, et ca<Yc«/c/;r faciem pagina saneta suscipiat. De S. Paula vero quam miram sacrarum LiULTonim non tan- tum scientiam , sed et experientiam, usumque habuisse commemorati fcemiiiam diceres arcam irslamenti, et or- manienlarium Evangelii. ]o periculis , ait S. Uicron. lo- quebatur: Qui cuU irjM>«po5Y me, abneget semetipsum, rl tollat crueetn suam, et sequatur me. Cum eversio totius patrimonii nuntiabatur, aiebat: Quid enitn prodeU homi- ni si lotum mundum lucrifecerit , anim,K vero tux detri- mentum paUatur?YA\ nudus exivi de utero ma/n'x. In cre- bra innrmitale; quando inorna sum, tunc fortis sum.VA'. habemus thesaurum istum m vasis fetilibus, donec morla- Ir hoc induat immortalilatem. In onsrorc cantabat: Qua- re tristis es anima mea, et quare cordurbas me? spera rn lyeo. Invidia et probris appetita: Cur non, u\i , patientia lU'<>rtm superem, cur non huMilUalr frangam superbiam, et percutienti maxillam offeram alteram? Cum nimio fer- vore virtutum tiunuullis videretur insana: Th€Qtrum,u\\., facti sumus mundo, Angelis et hominibus. Et: nos stulti propter CMristum, sed stultum Dei sapientius est homini- btu. Cum dmnosytiBs profunderet, seque ipsa nudaret: Deuti, aii, misericordes, quoniam ip.d misericordiam eon- sequentur . Et : facite i*oWi avnirox de mammona iniquita- tis. In sui contemptu: Dominus mihi adiulor,non Umebo quid faciat vUhi homo: humilis premi potest, opprimi non
m Evangelia.
^ potest; palma eat, quo eam magif deprimis, co altius ri- cUicem comam attollit. Sola humilites exaltat. In Parasi- tos : Si adhuc /lomifiiAws placerem, Christi servus non es- um; adulari non possum, palpones odi: Christiana liber- tas,sincerilos, veritas cum S. Baptista mihi vita sunt cha- riora. El quid Limeo hominem, qui cras cinis erit, et ver- mis: ac plura ad singulos tcl tcQtolioocs,vcl virtutes, vel vilia hac Dei armatura pectus oblirmans, prima in Bothle- hem .\ngelicos virginum choros instruxit: tanti dux fuc- roina facti, viros docuit opes, gloriam, regna, plausus, et omnia fortuna ac mundi ludibria lidere, coulcmacro, pe- dibus premere. Usce cl plura S. ilieronyra. sparsim et iis- dem fere verbis in Epitaph. S. Paula.
DioDKCiaA.' Lex nullos erravit .\poslolos; Evangelium plurimos. Causa est quam paulo ante assignavi : Firux e- nim est sermo Dei, et efficcu', et penetrabiUor omni gladio ^***'*‘ t'** ancipiti. ct pertingens usque ad divisionem animx et ritus, compagum quoqueet medutlarum, et discretor cogi- ^tationum et intentionum cordis. Kvangelium enim hanc ^ vim habet, ul credenlam mox sui prup^andi satagentem, idcoque prsconem et praMlicatorcin cfliciat.
b. ChrysaiiUius, qui Bomain niuUo suo, et suorum san- Eicm- guino purpuravit, lectione Evangelii assidua a Ceulilismo conversus ad Cbrisluro, ad cumdem cl Dariam coniugcai convertit, ac innumeros ille viros, hac mulieres ad lidcm et castitatem pellexerunt. Quocirca ipsi a Numeriauo Im- peratore post varia tormenta, ac post lupanar, in qua Da- riam a stupro defendit Leo a Deo immissus, vivi in ter- ram defossi et saxis obruti, gloriosum obiere martyrium anno Domini 2B1.25. OcUibr. qua die anuiversaiiarn eo- rum memoriam ct lauream recolit ct celebrat Ecclesia , praesertim Romana, quae idem eertomiuis eorum ostendit se|iulcriim et tropbsum.
Germanorum Apostolus S. Boolfaclus, anno a Virginia partu 759. Christi legem cum suis inGcrmania propagans, lugiter socrum Evangelii codicem sccum deferebat, odeo ut cum nec in martyrio dimitteret, quin cuin in eius ca- Q pul Frisones ensem vibrarent, hunc codicem quasi spiri- tualem cly peuni obiecit, et illustri miraculo, licet ense a- culo per medium sectus sil liber, nulla tamen littera ea sectione abulilo est. S< Dominicus fax illa EcclcsiK,Prc- dieatoruni parcos, Evangclium S. Matlh. perpetuum ha- bebat cumitein ; itaque terebat, ut pene totum memoriter nosscl, cuius illud axiulna : Sine sacra Scriptura prxdi- caloresscuon pofcsl. Recte S.Gregorius in iliud lobi; Habet argcnlnot venarum suarum jyhncipia. Argentum, ait, c»t eloquii vel sapienIiaD claritas. Vena sunt iiacra: Scriptura ac si apertu dicat: Qui ad verx prxdicalionis eerba sc prx- purat,necessc est, ut earum origines a sacris paginis sumat, ut omne quod loquitur, ad divinx auctoritatis fuwiamen- tum revocet, atque in eo xUificium loeulionis sux firmet.
Uac de causa EvangelioS. luaunis immortuus oslVeo. Be- da, el pene animam egens, ut commentarium bunc absol- veret, accito Scriba: Acci/ie, inquit, cofamtim, ttfcsUtusn- ter scribe. Et taudemrcofuiiMMoYtfm c/f, ac cygnsuro ca- nens: Gloria Patri, ei Filio, el Spiritui sancto, plaeidis- ' sime spiritum emisit, pro hde ct labore Dei visione bean- dum, anno Domini 731- Quin cl Carolus Iropcr. uti cor- pore, ita sacrarum litterarum el rerum gealarum gloria magnus, sub obitum coronato .\quisgrani Ludovico Clio, totum se orationibus, eleemosynis et litteris dedit: ipse scilicet quatuor Kvangelia ad (jreca et Syra exemplaria egregie correxit, eisque vacavit ad ultimum usque viUe a- gonein: codex cius religiose Aqulsgrani, ut ipse vidi, as- servatur. Idem imitantur Hcrelici velut Catholicorum si- mia*. Dc uno Philippo Mclaochlone celebre est, nusquam cum profectum esso, nusquam cousedisso, non ccanasse. non prandisse oisi a latere ci adesset codex Evangelii; ila prophanus cl ater hic terrie lilius hac larva, qua sapien- tia, qua sanctimonia: mullis fucum fecit. missis se- ctariis ad Orthodoxos Apostolos retloamus. S. Barnabat
Erimus cum S. Paulo gentium A|>oalolus, ad cas iturus vangdium S. MalUia!i propria manu deseriptum quaqua- versum circumtulit, ac Uuidcmpro eo uitrtyrlo Cypro oc-
Procemlum io Evangelia.
combens, cum eodem quasi coto pignore colestis resur*^ recLiouis ei pTumissa, sepeliri foluil : unde ETaogclium hoc in pectore eius repertum est sub Zenone Impcr. uti ha- bet eius vUa. S. Barlliolumsus, teste Euseb.l. 5. Uistor. cap. 10. 5. Matlbai Esaugelium Hebraico srriplum ae- cum bJ Indos detulit, ibique reliquit, ac post ceiilum et amplius anuos Pantenus illud ibidem repertum Aleian- driam Iranslulit. Quis Soulum cflccit Paulum 7 utique E- Tatigcliuin. Isti sunt «iri, ait S< l^oscrm. 1. de Sa. Petro et Paulo, piT quos tibi, o Ronm Evangelitim Chriali re- splenduit: hi bvangcliiiin a Ohristu sibi creditum tibi in depositum tradiderunt, illudquc suo sauguine obaigna- nJDl.ut ipsum purum ac putum conserves, evterisque Ec- clesiis quasi magistra reritalis tradas, el explices, iioe rst,qnod libi iDcIamalPoulusHom. 15. IG. Vt sim minister Chrisli ia ^ra/i6tfi sanctifieans (Griece id est, coa-
secrana, sacrificans] hwngeliuin Dei, ut fiat obiuiio gen^ tium aect^a et sanctificata in Spiritu sancio. Evangelinm ergo, et Evangdii priediratio ac interpretatio eat sacrili-. cium, victima sunt Komani cl {^nlesEvangclio credentes ; > hos enim quasi victimam gratissimam cvangcllzandoDcu obtulit. Libamen est sanguis Pauli, quo hoc sacrificium rigatum et sancitum esi. Idem ad Epbca. cap. 3.8. Mihi, ait, omnium sanctorum minimo data estffralia hsee.in gen- tibus «•aR^fh;<irc incetUgabUes divitias ChristiM itiumi- ttarr omnes qu» sit dispensatio Sacramenti (dssconditi a sst- cuUs in Deo, qui omnia creavit, ut innotescat PrineipoH- et Potestatibus in cxtesiibus, per Ecclesiam, mulUfor- mts sapientia Dei. Paulus ergo fuit Doctor Angelorum, do- cuit principatus et potestates Evangclium Christi, ait ibi- dem S. Chrysosl. Idem 1. ad Cor. cap. V. Vx mihi esi, si non evangetisawro. Qux esi ergo merces mea, qux glo- ria? ut Evangclium prxsiicans, sine sumptu ponam Evan- gelium, ut non abutar potestate mea in Evangelio. Pauli ergo imitatores, asseclc et cooperalores sunt, qui Evan- geTium tractanti explicant, predirant tam indignis, quam exteris; tam (iaolibus, quam infidelibus; quibus merito gratulatur Isaias, cap. 5:2. 7. el Paulus Roman. 10. 15. ( Quasn speciosi pedes eoastgeliiantium pacem , evangeUzan- tium bona!
Supereat, ut in mores nostros et alienos h»c Evangclii dogmata conferamus: Evangclium enim est speculum in quo quisque faciem suam, eque ac alienam intueatur, de* lergat, poliat et ornet. jVonnV, ait S.Augusl. scrmun.112. dc temp. taora in faciendo, quod intus sapitis inlcUigen- do. El ille beatissimus est, qui divinas Scripturas vertit in opera, ut divina Christi verba in divina eius facta imitan- 4o transferat. Audi S. Bernard. ad milites templi, c. 11. Vita Christi vivendi tnihi regula ejctitii. Et O. Gregor, lib. 30. Moral. cap. 3U. Deus, inquit, inter nos homo factus est, ut fion scium nos saaiguine fuso reditneret , sed etiam ostenso exemplo commutaret. Planius adhuc et plenius D. Basii, in cuusUluUonibus Monasticis, cap. 2. Omnis actio. Inquit, omnis itetn sermo Salvatoris nostri lesu Christi: excolcndx pietatis, virtutisque obeundx regula esi. Pro- pter hoe emm humanam naturam suscepit, ut in se velut rn • tubula quadam, verum no6w pietatem ac virtutem depin-^ geret, eamque omaiAiu nabis ante oculos statutam unicui- que pro viribus imitandam ceu archetypum proponeret. CbristOB enim est a el w, primus et ultimus, Apocal. 1.4. Priiauf xlernitate, ait S. Aiobros. uZ/imus humilUale. Un- do ab Isaia cap. 35. v. 3. vocatur noriisimtu virorum. He- br. desitio vel cessatio virorum. O novisstmum, exclamat S. Reruard. et altissitnumf O huiniiem et subiitnem! O op- probrium hominum et gloriam Angelorum / Discamus igi- tur ex Evangelio Ev angelice, id est, Angelice vivere. Chri- stus enim quasi Angelus e edo descendit, ut homines An- gelicam doctrinam aque ac vitam doceret, imo ex homi- nibus Angelos, cl quasi Deos quosdam elbceret. Ecceego, ait ipse per Malscbiam cap. 3. milio Angelum meum, cl prsrpare^U ftOM ante faciem meam, et statim veniet ad templum suum Dominator, quem x^ys quKrUis,et Angelus testamenti .quem vos nu/0'i. Quare ab ipso, qui aelernaest Patris sapientia, assidue Hnoen postuianduni, spiritus et
^ gralia, ut ipse, qni olim in medio Doctorum 5- Srripluram consedit, Evangi-lium tochoalurus, etiam nunc idem do- centibus vque ac disrenlibus pandat, ut illud inlrlltga- mus, et intellectum actionibus Christianis compleamus.
Uoc enim ei est volupe. Pieseiebalis , ait, gum in his, qux Patris mei sunt,oMrtet me esse? In scripturis utique pri- scis, qii» mihi et Evangelio prsluscrant, do quibus audio cl sciscitur scribas el legis Doctores, ut ex iis mc Christum el Messiam a Patre mi&buni agnoscant. iHcainus eigo rt identidem dicamus, si nou uori, eerlc simili dcvolioms af- fectu cum S. August. lib. V dc Trinit. cap. 1. /« Aoe ge- nere hominum ( qui dolorem habent peregi inalionis sua>, ex desiderio palrir, «t conditoria eius beati Lk*i ] in fami- lia Christi tui Domine Deus meus, inter pauperes tuos ge- mo, da mihi dc pane tuo respondere hominibus . qui non esuriunt et siOunt iastitiarn, sed satiati sunt et abundant. Satiavit autem illos phantaima eorwwi, non veritas tua , quam repellendo resiliunt, et in sttam vanilulem cadunt.
. Ego certe sentio quasn multa figmenta pariat cor huma- naw. Et quid est cor meum, nisi cor humanum ? sed hoc oro Deum eordi* mei, ut mhii ex eis figmentis ftro solido vero eructem in ha* litteras, sed iwle veniat in eas quid- quid per me venire potuerit, unde mihi quamvis puaiecto a facie oculorutn suorum, et de longinquo redire conanli per viam, quam stravit humanilati dicimlasVnigeniti xhi, aurora eius aspergHur Et paucis inleriecUs : O-
mnino enim Dei essentia, qux est. nihil mH/u6(7c habet, nec in xtemilate, nec m vcrilate , nec in voluntate: quia xterna ibi est veritas, et xtema charilas ; el vera ibi est ehnritas .vera xtemilas; et chara ibi est xtemitas, et cha- ra veritas.
Aperi nobis Domine Icsu arcana veritatis, veneqiiccha- ritalis lur, qui habes elavem David; qui aperis, «l nemo claudit ; claudis, et nemo apcrit.ut illam clarc cognosca- mus, cognitam colamus et diligamus, dilcetam opere ex- erceamus; quia tu es ornor noster, desiderium nostrum, vita et bcalitudo nostra. .\men.
^ c A P L1 T l[.
01 EraisGELioBLa kchbio. obdinb, dissonxktu
BT CONSOXaTtA.
PRBatLTi olim scripsere Evangelia, prsserlim hereti- ci, ilUquc .\p4istol>s supposuerunt, el eurum nomina insignierunt, ut illis iodeque sue hsrcsi aucloritolem cou- ciliarenl: Vnde a diversis auctoribus edita, ait S. Hiirro- Dym.promiD.inS. Malth. diversarum hxreseon fuere prin- cipia, ul esi illud (uxta ^Eggptios, ct T/somam, et l/of- tkiam, ct BarOsalomxum.duodecimque Apostolorum. Ba- silidis atque Apellis, ac reliquorum, quos enumerare lon- gissimum ut: cum tantum in prxsentiarum hoc nccessc sit dicere, extitisse quosdam . qui sine spiritu et gratia Dei conati sunt magis ordinare narrationem , quam historim texere veritatem. Quibus iure potest illud prophelicum coaptari: Vx qui prophetant de corde suo , ambulant |*
... poit spiritum r»u»i; qui dtcunl : Dicit Dominus : et Domi- Et*r.»;e- ” nus non misit eos: de qutbus et Satvalor in Evangelio loan- ais loquitur: Omnes qui ante me venerunt, fures et latro- nes fuerunt. Et post plura : Quibus cunctis perspicue ot- 1'h<1r * tenditur, quatuor tantum debere Evangelia suscipi, et o- mnesApociyp/iorum nxnias mortuis magis hxretieis,quaiH Ecclesiasticis , canendas. Igitur bu^c quatuor dumtaxat sunt Evangelia Canonica, iil talia enim ra probavit Ec- clesia ex doctrina et traditione Apostolorum Nam Evan- gcliuiii S. Marci probavit 8. Pclms, S. Luc« Paulus, S. MaUbei chorus Apostolorum, qui abituri in suos Provin- cias, illud aecum detulerunt: Sancti loannis omnes Asia» Episcopi ceteriquu Gdclos. Citant Ongenes ct S. Hicro- nv mus subinde Evangelium secundum Uebrsos. quasi S. Jilatlluei: quare illud idem fuisse videtur cum Evangelio S. .Mallhiei, sed adilitionibus variis.iisquc incertis hinc in- de depravatum : unde auctoritas eius est dubia ct incer- ta: IransLiilil tamen illud cx Ucbr>co In Latinum $. Hie- ronymus. Audi dc cuipsuui in catalogo virorum illusLriuu^
Digitized by Google
12
PrcKsmtum in Bvangelia.
in lacobo fralre Domini appfUatitr tt- n«* illod ifporandom [ait Philo) quodprimua no-
cundum Ucbrros,a me nvpcr tn Grrcum Latinumqne ter- monem (ranstatum , guo Origenes s.rpe utitur p<M resurre^ cfionem Sclvatohs de laeobo tic refert: Dominux autem CUM dedmet sindonem seri'o Sacerdotis, ni/ ad Incobum. et apparuit ei ; iuraveral enim lacobus se non eomesturum panem abtllahora.gua biberat Caticem Dominut . donec vi- deret eum resurgentem a mortuis. Rursusqiie p<wl paulu- lum: A/ferie, ait Dominii», mentam et panem, slalimque addiliir: Tulit panem ae bcneiUxit, et fregit ; et dedit taro- bo iusto, et dixit ei : Frater mi, comede Mnemiuum,quia resurrerit ^lius hominis a dormientibus. Hicronymua, qui in foderu libro de lf;nolio lix^tionc, inquil:
unam arf .Swymaroi seripsit t-pidolam. i« qua de Fram- getio qw)d nupera nte translatum ett, super pe.rsonaChri- sii ponit /«^1 iwonmw , dicens : Ego rero cf post res urrectio- nem eum in carne vidi, et eredo, quia sit. Ei quando ve- nit ad Petrum, et ad eot. qui fwwi Petro erant, dixit eis:
merorum qualuur, qiiadranf^iihis e»t, pariler par, nien- aura ipquabiliialia et iiialitis, indeque omnis rirlntU. Qiiorirea Aristoteles lib. 1. Rhetor, cap. 42. tiriim per* fertum romparat quadrato. Nam hie nurueruseiit priinua pariter par, tamquam iusli vquiqiie mensura. Idem con- tinet trinam aolidi corporia cum puncto dimensionem. De- nique quaternarius est denarii, qui (tmniiifn est perfe* ctiasimus, causa, basis ct fons. Nam numeri omDi'a ab u- nilalc usque ad qiialernariura. ai eidem addantur, faciunt denarium, scitiret adde 4. 2. 3. 4. eirieies decem.
Quarto, alit assi{'nanl causam qnod totidem . scilicet qiiatiinr lilter» sini in nomine Dei lelra{'rammato qualuor primaria Dei aUrihula, qu« Evangdiis explican- tur, repneseiilantes. .Mii. quia quatuor sunt flumina pa- radisi: ila S. Aiip. 43. Cirit. c. 21. et S. Hieronym. in Prolof». S. Matih. Verum hec omnia mystica et symboli- ca sunt: unde hisce similes causas, rei potius analogias
Ecee palpate, quia ego dTmonium non sum ineorpoiyle; psymbolicas ad t ijpnti recenset noster loannes dc Ia Haye • * ' * — I../— Insuper Orig. t. D in Apparatu ETanfp'lico cap. 29.
et sfatim tetigerunt eum, et crediderunt.
2. iii loan. ex Evan^elio hoe ellal illud: Dixit Christus : Modo accepit me moter mea Spiritus sanctus uno capitio- rum,et me in montem magnum Thobor porlayil.iiuK qui- dem senlcutia, nisi enndide consideretur, tidetur conti- nere hscresim tinoslicorum Volentinianofum asserentium Spiritum saneiurn esse mtlrcin Christi.
OrigiTies tamen hoc ita cxcusal, quod Spiritus sanctus rocelur mater non generatione, sed imitatione, quia imi- tatur patrem, eiusque rolnnlati se conformat: qii« ex- cusatio ridetur frigida. Bcda quoque hoc Euangelium lau- dat, ct a Teteribus probatum asserit. Ut ut est, certum est non esse Canonicum, nec habere auctorilalcm S. Scriptu- K«nge- r». Porro Erangelium boc sccuodum Hebripos rocalur quoque Evangelium Naiara?orum, quia eo Nazarsi ute-
iiefef** . hanlur. Audi S. Hieronymum in cap. 12. Malth^ ters. 13. ubi agitur dc manu arida a Christo sanata: in Evangelio, inquit, quo utuntur Aowrrcui ct ^/u‘oni/af f quod nuper la
noD «t C»aoni cuia
Quinto ergo ad litteram propria et genuina causa est, V. qu^ sicut in aula cxlesli suut quatuor Cherubini, quasi seautae- principes et Sapientes Dei; sic iu Ecclesia terrestri cuil esse quatuor Evangelislas, quasi Principes et Che*Ua qua> rubinos Christi, id ita esse palet Ezceli. 1. ubi ipse qua- tuor Che* tuor hosco Cherubinos cum quatuor stemmatibus, qualuor ' Dei attributa repr»senlanlibu$ depingit. Addo, duos E- Tsngelistas initio sui Evangelii duas describere Christi naturas, scilicet MaUh<eus humanam, luannes dirinam: duo vero reliqui duplicem Christi dignitatem, scilicet Mar- cus regiam, Lucas sacerdotalem: ila RuprrI. in cap. 1.
Exech. c. 7. Christus enim est homo nascendo, vitulus mo- riendo, leo resurgendo, aquila ascendendo, uH S. Hieron.
Pra>fal. in Marcum, vei quisquis eat Auctor; stylus enim indicat non esse S. Hieronymi. Hic ergo currus Cherubi- ciis est quadrigs Evangelii a quatuor equj^, id est, Evan- girliBlisagi(ala,el lotoorbe circumarta. Quocirca per qua-
Gc;rr»jn de Hcbrxo sermone franslutimus, et quod voca- Q luor Cherubinos, quos vidit Ezech. cap. 1. ct S. loannes
lur a plerisque Matthxi au/Acrt/icwwy Aonio iste . qui ari- dam habet manum ,exmentarius scribitur, istiusmofii voci- bus auxilium precans: Cxmenfarius eram manibus victum quseritans: precor te lesu ut mihi restituas ia«i/aie«, »« tur^ler ntmdicem cibos.
Porro Nazareni fuere ludci ad Christum conversi, qui curo Evai^lio servantes legem Mosis, ab Ecclesia eiecU sunt, ac ^angeiium Hebraicum S. Matthni. quod pri- mo purum intacliimquc servaraut, additionibus quibus- dam vitiasse videutur,«que ac fcccre Ebioiuei, ot Carpo- craliani.
I- Qu^ais cur precisc qualuor sunt Evangelia et Evan- gdista*, non plures, non pauciores? V*arii varias dant cau- sas. Primo S. Aiigiistin. lib. 1. de consensu Evang. cap. 21 .respondet id (actum esse ob quatuor mundi plagas, qui- bus praMicandum erat Evangelium: Q«oim'w«, inquit, (/«a- tuor sunt partes orbis (errx. per cuius univertilalem Chri-
Aporal. e. 4. quatuor Evatigclislas signideari docent S. Hieronym. $. .\thanasins, S. Augustinus, S. Ireoous, S. Gregorius, S. Ambrosius. Bcda, czoleriquc Patres ot lo- terpreles unanimi consensu.
Audi S. Hicnmrmum Epist. 103. ad Panlinum: Mat- thsus, Marcus, Lucos, et loanne.t qvadriga Domini, et t>e- nuR Cherubim, quod interpretatur scicntim multitudo: per totum corpus oculati sunt, sciatHUe emicant, discur- runt fulgura, pedet habent rectos et in suUime pendesdes, terga peano/a, et ubique volitantia. Tenent se muluo, sibi perplexi tsaU, el quasi rota in rota volvuntur et pergunt, quocumque eos flatus sancti Spiritus perduxerit,
lam vero Cherubini Ezerhidis quaternas habebant fb- cies et formas, scilicet Leonis, Vituli, Hominis et Aquile. UodeS. loanoes Apocel. 4. illos vocat qualuor animalia: Animal primum, inquit, sUnile leoni, el secundum timiU xdtulo, et tertium simile homini, et quartum simile aquilss
sti Ecclesiam dilatari ipso sui numeri exordio quodammo- ..volanti. Et post paululum : Plena erant, inquil, octuis, et do declarannU. _ requiem non habebant, die ae nocte dicentia: Sanctus, san»
Secundo, hi quatuor sunt velut quatuor columna Ec- clesia, in quibus velut in quadrato lapide sanctxhdei stru- ctura coiMurqi’C®itS.Gregor.lib. 1. Epist.2i. Adificiac- nim quadrata (brma fiunt, ut sint firma. Uode ct ctelcslis Icrusalem in quadro posita dicitur, Apocal. 21. 16.
Tertio, quia quaternarius est numorus solidas el qua- dratus: hic ergo signiflcat Evangcliorum soliditatem et perfccllooein. Cnde Philo lib. do mundi npifieio nit, qua- ternarium numerum primum solidi naturam ostendere: nam in unitate censetur punctum, in binario linea; ubi accessit latitudo fit supcilicics ad ternarium perlinens: hzec quo minus sit corpus natura solidum . una destitui- tur altitudine, qua iuQclaad ternarium, fll quateruarius. Divus item August. lib 83. qiursliunum, qu»st. 57. Pro- gressio, uxl, a puncto Mllongitudinem. a longitudine ad la- liludinem, a latitudine ad altitudinem, soliditatem corpo- ris facit, qua rursus quaternario numero cotdinclur. Pr£-
etus , sanctu» Dominus Deus onmpotens, qui erat, et qui est, ei qui venturus est.
Leo denotat S. Marcum, euias facies , id est, inilioro uo e«t Evangelii estclamor et rugitus S. loonois Baptiste in de- sertu : Poenilenliam agite , appropinquavit enim regnum ' c.Worum. Vitulus denotol S. Lucam , qui Evangelium vimiiw suum orditur a sacerdotio veteri ( cuius victimo erat vi-^^ bu* tulus} Zacharie,qui pater fuit Baptist». Homo denotat S. Mallbieum, qui incipit ab humana Christi genealogia. A-c*t M;it* quila dcoolal S. loanoein. altiasime c terra inczelum in-^*u«. slar aquila se librantem, ct illud divinitatis exordium in- Aquila tonantem : In principio erat verbum, et Verbum erat apud *** Deum, et Deus erat KerbtiM, ut merito S. Dionys. Areo- pagit. Epist. ad cumdem 8. loonnem , ipsum vocet Solem Evangelii, ciusque Evangcliuro nuncupet memoriam et renovationem Theologia illius, quam ipso recumbens in pectore CUristi cx co hausit, ac Evangelio, quasi Solis ra-
Chriiii
qtuituor
ttenot»-
ta.
ProcemKjtn io EfiogolU. 13
db» pM(«ris ialu«Dd*m reliquit. Audi S. Hieronyinum Procem, in S. M«Ub. Hxt igitur quatuor Evuny^iia io <uU« praulicta , Ezechirlis quoque volumen probat, in quo prima visio tta eotUesitur : Et in medio sicut simili- tudo quatuor animalium ;et vultus rorMm facies hominis, et facies ieonis,ei facies riiuii, et facies aquUte. Pnmo ho- minis factes signifeat, qui quasi de homine
fxoTfiu est scribere : Lt6er generationis lesu Christi fUii Da- vid, /ilii Abraham. Urcanda Marcum; in qua vox iconis in eremo rugientis auditur : l'ox clamantis in dwrto: pa- rate viam Douiitu, rectas facite semitas etus. Tertia vitu- li, qux Evangclistam Lucam a Zacharia Sacerdote sum- psisse initium prxfigurat. Quarta foannem Evangelistam,
J ui assumptis pennis aquil.r ad altiora festinans, de 4fcrbo ki disputat. Porrn quntuor tize aiiimolia, |>rim«ri« qua« tuor Cbrisli allribiils, el quasi BtentuiaUi signiUcaul, ui* mirum l>co forlitudiDem regiam, quam vel luuiiiie in re- lurrectiooc cx morlr ct sepulcro ostendit- Sicut enim leo Ilex est animalium; aic Christus Ilex rgt tidelium, iino o* innium homioiiin ct Angeturom- Vitulus notat eiusdem sacerdotium, qund ipse in cruce se^um io holoeauslum et ficUmam pro iHrrcaloDeo palrt olmrens, peregit et con* summavit. Humo, eiusdirm humanitatum ex virgine as* Bumptaro, ciusqne dicta, factaque. Aquda divinitatem et ascensum in catum. Singula luee animalia quaternas ha* behaot facies, eo quod initio alioiuiii tiiuin Evangelisla- rum,adeoque totam narrationis Evoiigelics seriem quar* tus quisque eompleciaiur, ut reete notavit Primasius. Vi* de dicta Exeeh. 1. v. 2S. qutest. 3. et ApocaWp. 4. Paulo aliter hec quatuor assignant $. August. I. l.dc Consensa Evang. cap. 3. et lih. 4.cap. 10. ac 8. Hicron. 1. I. con* tra lovio.etRuperlus: Malllieua, inquiunt, pr«cipue eom* oiendat regiam in Christi humanitate dignitatem , Mar- cua propheticam, Lucaa sacerdotalem , loaonea divinam. Christus enim fuit Rox, Propheta, Sacerdos et Deus.
lam QUoad ordinem temporis. Primus Evaogeliuin acri* psit S. Matibsus: aceuodus S. Marcus, tertius S. Lucaa: quariuB S. luaiiues. Audi S. Hieronyraura Prooemio in S. Matth. Primus omnium Matthius est pubticanns, cogno- mento Levi, qui EvangtUum in tudiea LMrso sermone e- didit ob eorum vel maxime causam, qui in lesum credide- rant ex ludxit , et nequaquam tegis umbram succedente Evangelii veritate servabant. Seeusidus Marcus, interpres Apostoli Petri , et Atexandrinx Ecelesise primsu Episco- pus: qui Dominum quidem Salvatorem ipse non vidit, sed ea quse magistrum audierat praedicantem, iuxta fulcm ma- gis gestorum narravit quam ordinem. Tertius Luens me- dicus, natione Sgrut, Antiochensis, cuius laus in Evange- lio. qui et ipse discipulus Apisfoli Pauli, in Achaia Bao- iixqNe partibus volumen condidit , qusulam altius repe- tens : ei, Nt ipse in protrmio confitetur, audita magis quam visa describens. VUimus Ioanne.s Apostolus et Evangetista, quem lesus amavit plurimum , qui supra pectus Domini rceumbesu. purissima doctrmarum fissenta potavit : et qui solus de cruce meruit audire: Eeee mater lua. Audi S- Au- gust. lib. 1. de consensu Evangel. cap. S. Primum, ait, M<tlthseus, deinde iV<vrcu4 , tertio Lucos, ullimo Joannes. 1'nde alius eis fuit ordo coj^nosreju/i , <dque praedicandi , ahut autem scribendi. Ad cognoscendum quippe , atque prKdieandum, primi utique fuerunt, qui secuti Dominum in came prxsentem, dictem audierunt, facientemque vi- derunt, aigue ex eius ore ad ecangelizaiidum missi sunt ; sed in conscribendo Ecassgelio , quod divinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum , quos ante patuo- nem Dominus elegit, primum atque ultimum locum duo tenuerunt. Primum Matihxus, ultimum loannes, ut reli- qui duo qui ex ilh numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii amptcflendi, ac per Am ta loco medio constUuli, utroque ab eis latere munirentur, Borum sane quatuor solus Mailhxus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, exteri Grseco.
Insuper lam apposite hi quatuor acripaert dicta, gesta- que ChriaU, ut musteam Diateasaron harmoniam elliccro videantur; sic eoim quieque Kribit, ut ab aliis stylo dis-
Bonel, sed sensa et reipoa eonSMot. Quod eoim unus ta- cet, altor supplet: quod hic concise perstringit, alter e* nucleate exponit: quod ille obscure indicat, iste clare e* nuntiat. Audi S. August. loco iam citato: Ei quamvis sin- guli iKUMt quemdam narrandi ordinem tenuisse videantur, non tamrn unusquisgue eorum velut alterius prvcedenlis ignarus, volut*se scribere rrperitur ,vel ignorata prxtermi- sitse qux scripsisse aUus invenitur, sed sicut uniemque f»* spiratum est. non super fluasn cooperatiunemsui laboris ad- iunxit.
Plura hac de re dicam in canonibus, quos mox subiun* am, ubi quam dispar sit eorum paritas, concors discor* ia, ostendam ; ac sirnui quam suavem ha*c discors eo- rum concordia clUcial historia inclodiain ct concentum , demonstrabo.
Denique hi>c Evangclislarum disphonia maximum est Ustimonium veritatis, ait Chrysoat. przfat. in Mallii. Si enim ex toio et m omnibus consonarent, et cum nimia di- . ligentia, atque cura usque ad tempera ei loca omnia, us- is que ad sistgula xquaUier verba concurrerent, nemo inimi- cus credidisset unquam, sed eos communi ad decipiendum consitio congregatos, quasi ex humana quadatn composi- tione Evangclium comtidisse ; non enim simpliciUUis tam ioilicUam comonanliam indicarent. Et post nonnulla: Si- ve enim unus quilibet universa dixisset, superfluus lam fuisset numerus exterorum ; sive imria omnia inter se scri- psissent,ac nova omnia,nullum potuisset concenientix ap- parere documentum; propterea et communiter multa dixe- runt . ei nihiiominus quisque proprium aliquid ac speciale conscripsit ; ei ne .luperflue et importune aliquid videretur adieetum,si sdhil adderetur novi : nec tota rerum fides ad- duceretur in dubium, si omstia diversa dixissent.
CAPUT Ul.
DI imiraiTiibi Etaitoiuoiuh.
STIUCA Evangeliorum ex Gneco, ut videtur, interpre- tatio exstat in Bibliis Regiis. Arabica cum traductione Latina impressa est Roma ia typographia Medicca anno Domini 1391. Ulramque crebra citabo.
Roma pariter in biblioihcca Vaticana, et in nostra Col- legii Romani reperi Evangrlia Copliee sive .Egvpliace, A^iopiee et Persice conarripU, illaquc vetusta: mox e- nim a Christi temporibus Evangclium io A^yptum illa- tum eat a S. Marco, in .Etbiopiam a MoUaao, in Per- •idem • Ss. Simone et luda. Unda in hia Regionibus flo- ruit tum Evaogelica fides, vita et perfectio. Quocirca ibi- dem extitere tot examina Sa. Mouachoruin , «qoe ac for* Usaimornm Martyrum. Evangelium Peraicum a R. P. Hie- ronymo Xaverio Soc. Icati, cognato S. P. Franeisci Xa- verii, ex civitate Agra, qiue eat Regia Regis Mogor,qna- ai prelioaum donum, et inairae anliquilaUa monumen- tum, Irausmbiaum eat ad Collegium Romanum, ubi illo usus aum. Codex ble ex originali transcriptus eat anno 790. Maurorum , qoos scilicet Mauri numerant ab ortu aiie aecte Mahomelis, quje ccepil anno Christi 591. An* ^ DOS ergo 790. Maurorum, eat aonus ab ortu Christi 1381. quo Iraoacriptua eat bic Codex. Sed originale ipsum lon- ge est antiqulna: unde ct perplura habet vocabula Persi- ca valde iis, quibus nunc Persta utuntur, dissimilia. His omnibus subinde utar, sed sobrie et ciim grano salis : non enim habent Ulam auctoritatem ct fidem, quam oblinent KvangeliaGrowa ct Latina; illa tamen conurmanl, et sub- inde illuslranL Porro Hornae sunt vEthioipcs , aive .Abyssi* ni, ideoque iuniorca cx eis Sacerdotes Collegiuna Roma- num frequentant; sunt et aliarum linguarum perilirio Urbo enim est orbis. Ui mihi Evaogelia suc geniis et lin- goK interpretati sunt, ac prasaerlimR. P. AlhaDasiusKir- cber Societatis nostra*, linguarumOrientalium perilui.uti palet ex earum Lexieo, quod nuper edidit.
Porro esto S. Mallhcus prsdicarit in citeriori .Elhio- pia, quffl vicinior est ^EgypLo, hodicque Sennar nuncu- pator,ubi nigriores suul iElhiopes,oc mortuus dicatur in CiriUte Luab, ubi eliarnoum templa in honorem S. Mat*
14 Prooemium in Evangelia.
1h«iexU>tit:lamcn reliqaaiEthiopia^BiveAbfssinia.KTaii- \ c1»n<innipariroIucrinlETanf;flici,cuin rCTcracsMDt ca> {^Ha ccicrasque S- Scripturas, sque ac fidem Christi ac> conj^hei; ac nemo divinam Evanf^liurum auetorilalem cepta refert cuidam Monacho ^thiopi,cui nomen Aba Sa- indubium revocare ausus sit praeter Maniacos, Manirhroa,
lama, id est, paler pacis, eo quod Toram pacem cl salu* Ebionem, Cerinthum. Carpooratcm.Marcionem et noaUos
tem eia atluient. Hic edacatua apud Arabes Orieotales, Enlhusiaslas, Anabaptistas ct Servetanos ; hierctici , in* ab eis Christianam iidem et S. Scripturam hausit, ac de- quam {aniimori Evan{;ctta suis commentis insignierunt, inde universe .Etbiopie easdemcommunicavit; unde eius aut potius temerarunt ct vitiarunt, ut Lulhems, CalvU habetur Apostolos. Quocirca .EUhiopica S. Scripture ver- nus, Zuinglius, Beia, l'elicaaus,Bdeo ut Augustinus Mar- aio cum Arabica, ceu matrice sua, consentit. loratus eorum Symmystes, cx eorum vigiuti facile cele-
Plurimi priscis temporibus, a>qiie ac poslcnoribas et brioribus catenam contexuerit, modernis Commentarios scripsero in Evangelia ( nonnul- Uosce ego evolvi, partim cum Lovsnii snno Domini Ii in omnia, plures in unum aliquodlillaque suis commea- -1600. partim eum Home publice io Scholis Evangelia per- talionibus illustrarunt, nimirum Origenes, S. Hierony- tractarem, docerem et dictarem; ac nunc evolvo eos, qui
luus, S. Augustinus, S. .\mbrosius, S. Cvrillus, S. Chrf- posterius in illa seripaerunt. lam enim senior, rtatem pe*
snstomus, S. Gregor. Bedo. Theopbilus, I^utbym. Audi §. ne omnem in hac sacra» Scriptura palsstra discenda con*
Hieronymum prooemio in Mallhaum : Lfgiue me fafeor trivi, ac a quadraginta fere annis illam qua docendo, qua
anie annos plurimos in Malfh,rum Origenis vi{finU quin- q scribendo, docere satago, ^emo enim in arte tam vasta, que volumina, et totidem eius homiliat, eommaticumque " tam sublimi et diflicili potesL esiur Magister et Dootor, ni* snterpretaUonis genus : et Ther<pfiili Antiochenx urbis £• si qui ante studendo in ea diu fuerit Doctorum discipu- piseopiCommentarios. Hippolyti quoque, martyris, et Theo- lustnimimm jHvinatio in ore Dortoris,in doctrina non er- dori Heraeleoix, ApoUinariique ixiodicrni ac Didymi Ale- rafdi os eius.
xandrini: et Latinorum Hilatii, Victarini, lortuna/iani Denique bipartitus fuit, et est, Evangidia explicandi opu*rula ; e quibus etiamsi parva carperem , dignum ali- modus et ratio; prior mullorum olim ct ctiainnum, ut sci- memoria scriltreiur. licet qualuor Ss. Evangelia sibi invicem apte intexentes,
Recentiorum pene infinitus est numerus. Blc ergo in* ex iis unum Monotessaron pulchra harmonia contexerent, terpreturn eopia perit eligendi inopiam, ut lector dicat Fecit id primus Theophylus. septimus a S. Petro Antio* cuu) prisca Nioba: chia» Episcopus, inquit S. Hieronymus ad Algasiam: de-
Ovid. Inopem tne eopia fecit. inde Tatianus Encratitarum parens; tertio Ammonius,
Inter tam varios enim in sensu evarientes, nescis quem quem, ut ait S. Hieronymus, secutus est Euseblus C«sa-
pnefbras, at sequaris. Malli quoquo ita prolixi sunt, ut riensis : receotiores multi id imitsli sunt, sed magna prs
non studiosi modo, sed et Doctores, qui loti S. Scriptore eeleria laude CumHius lanscniiis. Posterior est eorum,
vocant, iis evolvendis lempos et otium, apqna ac capitis qoi Erangclia sigillattm cx ordine sunt prosecuti, et et*
robor viresque requirant. Eminent Alphonsus Tosta* p iamnnm prosequnntur: posteriores hotce egosequar: tum tus Episcopus Abulcnsia, qui quatuor ingentes tomos in ^ quia Hkc methodus magis plena, obvia, et ordinata est. unum S. Molthicuin elucubravit ; Cciroclius lansenius E* Facile enim est locum, quem quieris in Evangelio quoli-
piscopus Gandavensis; Franciscus Lucas Decanus Audo- bet seorsirn invenire; dinkile vero io Monotessaro, puta
marcDsis; aco societate nostra .\lphousus Salmeron, loao* in concordia e qualuor in unum conflata, ideoque eoufu*
nes Maidonalus, Frandseus Toletus, Sebastianus Barra* sa: tum quia mei muneris est 5. Scripturam uti extat.cx*
dius. lansenius interpretandi soliditate excellit; Lucas In plicare, non autem novum EvangeUuin.aut novainEvan*
Qui ifl- GriM:a, Hebree, Chaldsa, Syriaca; Salmeron in gelM harmoniam rudere, ita tamen id exeqnar, ut imiE*
teriirvtcs adaptandis parabolis. Toletus maturitate iudicii ; Barra- vangclists illa qmc abi commemorant, inseram, ad illum-
ia quo dius in Moralibus, que meditationi eque ac concioni sub* que in aliis Lectorem remittam, ne idem bis , ter et qua*
laVr? serviunt. Novatores quoque ac sectarii plurimi in Evan* ter repetere oporteat. Chronotaxin voro, ordinem et se-
gelia commentati sont. lanta enim Evangcllomm apud riem omnium quatuor, eque ac singulorum nunc paucis
omnes semper Hrit Teneratio^ut nostro avoLiilberi asse* subiungo, et commentario velut operis synopsio prepono.
Digitized by Google
MONOTESSARON
SIVE
CURONOTAXIS ANNORUM
ET GESTORUM CHRISTI,
IN QLA QUATtOn EVANGELIA l.ECTO fiHDINE TEMPOniS DIGEflENTUn , ET IMER SE ORDINANTCR, ET ENAM VIT.E CHRISTI IlISTORIAlI EFFICIANT.
INFANTIA, ADOLESCENTIA ET lUVENTUS CHHISTI,
SITB
Acta Christi a eoneeptione vsqve ad annum tricesimum completum quando a /oartne daptiaatus est.
BiiuM, quod erat In princifMo apud Deum, ideoque ^ lux el vila mnndi in tempore creati, factum est co« ro, puta Dei Rliua faetmi eat bomo, nt iiominea Dei filios eflicerei, anno a mundi creatione 3950. qni fuit a dilurio*annus 2293. ab Abraham 2001. a Rotna condi» la751. a raplivitaie Babylonica 591. ab hebdomadlbua DanielU 453- a Machabnis 165. ab annb lulianis 43- Au- gusti Cssaris circiter 4i. loann. 1. idquo hoc raodo ot ordine contigit.
3. Archanf]^lua Gabricl missus a Deo, nuntiat Zachari» conceptionem S. loannia BaplisUe, qui futurus erat prs- cursor et index ChriiU: qoaVe Elisabelh eius uxor con- cepit S. loanocra. Idcra Gabriei post sex menses die 25. Martii anni iam dicti, nuntiat R. Virgini conceptionem Filii Dei; consentit illa, concipitquo.ac iu ea Verbum ca- ro factum est. R. Virgo >isital Elisabelham, ac ipsam cum loannc implet Spiritu sancio. Nascitur loaunes die n 21. lunii. Nascitur Christus in Bclhleliem die 25- Decem» ^ bris eiusdem anni, ac die octaxa, puta prima die lamia» rii circumciditur, Tocalurque lesua. id est Sahator, Lues c. 1. et 2. Genealogiam Christi ex Patriarchis et Regibus texit Mattlireus c. 1. et Lucas c, 3.
3. Dic 13. ab orfu Christi, puta die 6. laauarii proxime sequentis, Magi ducc stella exciti xeniunt iii Iktlilebem, Christum adorant, ciqiic oRcrunt aurum, thus cl myr» rham; et fugieules Herodem, alia ria rerertuntur in ter- ram suam, Mattb. 2. 1.
4 . Die 40. ab ortu Christi , puta die 2. Februarii , <|uasi die Purificationis puerperas Icgc preseripto, B- Virgo puerum Icsum olTcrl in templo, quem S. Siracon in uluas accipiens, Messiam predicat, sequo ac Anna ProphclisM, Luese 2. 22.
5. Herodes se delusum videns a Magis, occidit omnes In- ^ fiintes in Bethlehem, hoc fine, nt inter eos et Christum oc- U cideret ; sed is iam Angeli monitu a loscpb et Maria ab- ductus erat in vF^yplum, qui mortuo Herode reducitur die 7. lanuarii moralurquc in Nazareth, unde Nazareus cognominatur, Matth. 2. 23.
6. Christus duodennis ascendens cum parentibus leroso- lymam, ab Hs perditus, post triduum repertus est io tem- plo inter Doctores.cum quibus rcrersns in Nazareth, sub- di tus illis proficiebat setate, sapientia ct gratia apud Deum et hominr<i, l.uc» 2. 42.
7. A duodecimo onno usque ad trigesimum ('hrislus deli- tuit. ct artem fabrilem exercuit, Lucte 3. 23. Marci 6. 3. Mallh. 13. 55.
VIRILIS CHRISTI ;ETAS.
Acta Christi a Baptismo ufqur ad proximum Pascha, pu- ta ada per ires menses proximos , stiUcti ab initio la- nuarii anni 31. Christi^ usque ad 25. Martii.
Anno 15. Tiberii C»saris S. loannes Baptista in deser- to iuxta Iordanem, inssu Dei coepit pra*dirare poeniten- tiam, et baptizare, viamque Christo prvparare, Luce 3.1.
Eodem anno Christus, expleto onoo etalis trigesimo, 9. ac Irimsimo primo per tredccim dies inHioato.baplizatus est a loannc dieO. lanuarii, eadem scilicet dio qua ante triginta annos puer adornlus fuerat a VIagis, Lucae 3.21. Mallh. 3. 13. Marci 1. 9. lumque a Deo declaratus rst quis esset, scilicet filias non loseph. sed Dei; nam Spiri- tus sanctus in eum specie columbae descendit, et vox Pa- tris Intonuit: Hic esi filius meus dilectus, in quo mihi complacui, Matth. S. 16. Luce 3. 21 . loann. 1 . 23. Ex hae voce loannes testatus est ipsum esse Messiam Patribus promissum, id eat, Redemptorem et SaWetorem mundi , ibidem.
Illico a Baptismo, pnle eadem dio6. lanuarii, Christus |o. secessit in desertum, ubi, ut se ad opus pnrdicationis prae- pararet, per quadraginta dicx vacavit orationi et ielunio.
|Hisl quos esuriens lentatus a diabolo, cum superavit, ac Angelici, ut Domino euo.miuislraverQnt, Matt. 4.1. Luc.
4. i. Mare. 1. 12. 0<ppU orgo Christus iciunium quadra- genarium die 7. lanuarii, finiit die 40. que fuit 15. Fe- bruarii. quo die, victo tenlalora diabolo, revertitur in Ga- lilaeam, et quiodeciiD diebus manet in Nazareth, ait S. E- piphan. bieresi 51.
Dio 56. a Baptismo, ait S.Epiphanius lueresi 51- sctii- cet die prima Martii (erat enim ille anous hisseitilis, an consequenter Februarius habebat 29. dies) ludei Lega- tos misoruntad loanncm rogontes.an ipse esset Messiae? negavit ipse, et |»oatoro die, qtuD fuit 2. Martii, loannes videns Clirislurn venientem, eumdem digito demonstra- vit, dicens: fcce Aqnus Dei^ eece qui tollit peccata mun- di. Idem fccU dixilque loannes postridie, puta dio tertia Martii ; quo audito duo ex eius discipulis secuti sunt illi- co leaum, quorum unus Andreos fratrem suum Simonem |)Oslridie ad Icsum adduxit. Postridie item, puta dic quar- ta Martii, lesns vocavit Philippum, qui Naihanaclem ad- duxit; ita enim b»c per situlos dies enarrat ct consignat
5. loaunes cap. 1.2. 29. 3^ 43. 45.
Tertia exinde die a vocatione Petri et Aodrc«, scilicet |3.
Digitized by Googie
16 Chronotsxis Gestoram Christi.
die 5. Martii, rioa fuit texag^ma a baptismo Christi, ait ^ ANNOS SECUNDOS
S. Epiphan. lueres. 51. Christus rocalus ad oupliaa in
Cana <ialil«ie, mutavit aquam in rinum: hocque primum PUOlcaTloiua CaaiSTl.
eius fuit miraculum, quo se, quis esset, mundo patefecit,
loan. 2. 1. Mox descendit Caimaniaam, ibidem vers. 12. CoiUineiu Aeta a ttemndo Pasfhotf post Baptiimum, u»>
que ad /eWiuM, puta a /tae Martii amii 32. Christi, uj« ANNUS PRtMCS que ad finem Martii aani 33. Christi.
PB.CDlCATlO(ns CbusTI. CaaiSToa a Galilca profectus lerosoTymam ad secuo* 20.
dum paseba, legroluto per 38. annos decumbentem ad ffimirum Acia Christi a primo Pasehate post Baptitmvm probaticam piscinam aanavil, iussitque ci grabatum tol*
usque ad Pascha secumfum, seilieet acta a die 25. Jfar* fere die Sabbati : quare illud opus quasi Sabbati Tiolalio*
tii anni 31. Christi, usque ad fbum Martii anni 32. nem accusaoi ludei; sed Christus mullis idipsum defen-
Christi. dit, luan. 5. 2. Sic et Phariacos taientes eius dincipolos,
quml ramentes io Sabbato vellerent spicas isub lineiu A*
13. CmtSTfS ex urbe Capharoao. instante Pasehate, a* prilis anni 32. Christi] confutat. I.ucc 0. Mallh. 12. 2.
sceiiditlerosolymam, ubi flagello eiiciens ementes et ven« Marci 2. 23. Idem prcslitit, rum alio Sabbato cuidam
dentes e templo, ac prcdicans. pluraque miracula pa* manum aridam rcstiluisacl. Unde ludvorurn iras decli*
trans, mullos ad credendum in se pcllsxit, luan. 2. v. 13. Dant,coolulil ae ad mare, ubi turbam docuit, et plurimos
et 14. Hse omnia contigerunt in Martio eiusdem anni, u «groa ac a diabolo possessos curavit, Matth. 12. 9. et qui fuit 31. Christi. 15. Marci 3. 1- et 7. Luce 6. C.
14. E quibus unus fuit Nicodeouis Priocepa ludeorura, eui Inde sub medium Maii toccasil in montem , et pemo* 21.
Christus spiritalis regenerationis, per Mplismum et ctans in oratione , maue duodecim Apostolos elegit, ad dem in Cbdslum crucifigcndiiin , neceasitatem ostendit, quos coram ingenti hominum inulliludine habuit sermo* loaon. 3. 1. nem. qui io monte eognominalur, ae summam viUe Chri>
1&. Cmpit ergo Christus anno etatis trigesimo primo sub stianc et perfectionis Evangelirie coroplectitur, Marci 3. pascha per se prrdicare, et per Apostolos sub initium 13. Luev 6. 12. et 17. Matth. 5. 1.
Aprilis in ludsa baptixare: quare multi a loaooc, ipso Descendens de monte in agro Cophamaensi. leprosum
{irobanle et instigante, ad Christum transierunt. Unde mundavit ; et urbem ingressus, servum Ceolurioais para*
oaiines, quasi suo defunctus ufllcio, Herodem ob adulte* lysi liberavit; ac in ingressu Naim filium vidu» a morte
rium reprehendens , sub Decembrem ab eo conicclus est suscitavit. Matth. 8. 1. et 5. Marci 1. Luca 5. cap. 7. v.
io vinculo, loaon. 3.^. cl 23. Matth. 14. 3. Marci 6. 47. 1. et 11.
Luca 3. 19. Quare Christus Herodem fugiens a ludaa Uan; audiens loannes incareere, misit ad eurojluoa di* 23. initio anni 32. (ut patet ex eo quod ipse ait: adhuc qua^ scipulos , ut ab eo discerent, ipsum esae Messiam ; qui* luor mejue# surd, et meuis eenil, loann. 4. 35.) perrexit bua ad loannemrcgrcdientibui, Christus laudat loannem, in (ialilaam.ae in itinere transiens per Samariam, Sama* laxalquc Scribas et Pharisaos, quod nec loanoi nec sibi
ritanam adulteram et per eam ccleroa Samaritanos cou* credet eul; quare cis praefert publicanos et meretrices p«e«
vertit, ac post bidnum proscuueni ilcr in Galiteani, o Q nitenles, Lucae 7. 18 ct 24. Matth. 11. 2. et 7.
Galilaeis benigpe exceptus est. Igitur sub initium Februa* Quocirca prandens apud Simonem Pharisieua , Mag* 24. rii regressus in Canam Galiljee , ibi rogatus ■ Regulo, datenc pceniienU peccata condonat, eamque Simoni prae* filium eius febricitantem a febribus liberavit, fuitquc hoc f«rl, Luc«. 7. 36. Mox Capbarnai daemoniacum, eecum secundum Christi ibidem miraculum, quod plura aliaae- ac mutum sanat; ac Pharissoa haec miracula uuaai ma*
cuta sunt, quibus ipse prcdicationem suam io Capharnao gica carpentes, confutat, Matth. 12. 22. 24. Lucas 11.
confirmavit, Matth. 4. 12. et 13. Marci 1. 11. luonu. 3. 14. 15. Marci 3. v. 21.
22. et c. I. V. 1. 4. 45. cl 46. Advolant cognati ut cum quasi furiosam ligent, Mare. ?S.
16. Inde ambulans iuxla mare Galilae», per miraculum ca* 3. vers. 21. Significanti adesse cognatos, respondet, fra*
r itura piscium, Petrum et Andrcam. mox lacobiim ct tres et cognaloa suos esse coa, qui audiunt et custodiunt oannciii ad sui sequelam evocavit, eoeque piscatores ho* verbum IK'i, Matth. 13. 43. Marci 3. 31. Luca 8. 19. minum clTecit, Matth. 4. 18. Luca 5. 1. Marci 1 16. E domo vadens ad mare, ibi turbam docuit per varias 36.
IL Cum his introiens Synageq^am Capbarnai, pradicaiia parabolas seminis, zlraniorum, sinapis, fermenti, quas do* damoniaciim a damone libcrav it, et domum Petri ingres* Oii discipulis explanavit, addens alias, thesauri, roargari* sus socrum eius a febribus, mullosque aliuaa variis mor* ta, ct sagena missa in mare, Mattb. 13. 1. Luca 8. 4. bis sanavit. Postridie orandi causa secessit in desertum, Marci i. 1.
ubi a Petro et mox a turbis repertus, ut cas fugeret, ius- Pergens in Nazareth patriam suam, ibique condonans, 27. fit discipuIcM transfretare, ct in navi obdormiens, orta a suis nou est auditus, imo urbo expulsos ct fbre praei*
tempestate, a discipulis excitatus, ventis imperavit et pilatus, quare vicinas urbc8,ealerosquc Galilaa vieoa, et mari, Marci 1. 21. 29. 32. 42. Luca 4. 23. 31. 38. 40. 42. D civitates, cvaugelizando , cum suis perambulabat, Maro.
Matth. 8. 14. 16. 18. 21. Hac el sequentia videntur con- 6. 6. Luc. 8. 1.
Ggisse initio Martii anni Christi 32. ante Pascha. Duodecim Apostolos mittit binos ad regnum Dei pra*
16. Transfretans ergo pervenit in regionem Gerasenorum, dicandum, et sanandum agros : illi ubique pradicant, ubi duos damoniacos sanavit, permittens Damonibus id damones pellunt, agros deo ungentes sanant. Idem fa* postulantibus ut in porcos intnfirent, qui io eos ingressi cit lesus Galilaam obeundo, Matth. 10. 1. et cap. 11. v. eorum duo millia in mari submerserunt; quare rogatus 1. Marci 6. 7. 12.
ab incolis ut discederet, rursus transfretans, rediit Ca* Herodes hac audiens, suspicatur Ictum esse loannem, 29. pharnaum, ubi paralvticuro, pertectum ad se submissum, paulo ante a se occisum.et iam a morte suscitatum, Luca
curavit, Mallh. 8. 2^. el c. 9. 1. Marci 5. 1. etc. 2. 1. U. 7. Matth. 14. 1. Marci G. 11. quare eius insidias do*
Luca 8. 26. et c. 5. 18. clinans l»*3us,socossil cum suis trans mare Galilaa io de*
19. Inde egrediens ad mare, MalUxaum ad telonium so> sertum, ihique turbas affluentes docens el sanans, quin* dentem ad sui sequelam evocavit. Mox lairi filiam a mor* aue millia virorum pavit quinque panibus hordeaceis, et
te suscitavit, et in itinere hamorrhoissam a fluxu san* duobus piscibus; quare oum turba vellet eum Regem crea*
guinis curavit; ac duoa cacos illuminavit, el damonem rc, iubeus discipulos transDelare,ipBe solus vespere fugit
mulum expulit, Matth. 9. 9. 18. et 27* Marci 2- ot in montem orandi causa: sed discipulis in mari pericli*
c. 5. 22. Luca 5. 27. el c. 8. 41. tanlibus, ambulans super mare, Petrum adse venientem,
sed fide tilubaoleo], cum iam mergeretur erexit, el tem*
ChronoUtis Gcsloram OirisU.
17
SI.
S2.
34.
3C.
3?
31.
petlalem «edaTil, ac appcll«ns io lerram GeneMrelh, mnea egroa tartu linibri4P aanafil, MaUh. 11. 13. 2t.
34.Marc.6.30.45. 48. 53.Lur.9. tO. lonn. 6. f. 15.18.
Postridif, mullia otiiii ob muUiplicalioncm panum quenlibuff, pob tiaduxU ad desiderandum panem ipirilua- leni el cadcslem, qui dai «iiain mmido, cl alne qnu nemo TiTerc poleal; aique hunc panem oe esae a^aeril: nam auaai carnem eaae cibum, et auum Mn|*uiDcm cmc pulutn, ait, qui confert viiam clernaui, loanu. 0. 24.
TERTIUS A>NUS
raAmcATioats CatiiTi.
Continens acln eiusdem a tertio Pasc/uite usque ad instans
Posca quartum , puta usque ad suseilahonem iMzari ;
hoc est. Acta Christi o fine Martii anni 33. sctatis Chri- sti. nsque ad initium Martii anni 34. eiusdem.
Tiitio hoc Paschale leaua non aacendil ]croaoI}inam, I uti et auiebal, quia ludriei necem machinabantur: actcaait ergo in tialilrcam, ubi Sedbis liiactpulua ciiia ar* ^tentibus, quod illntia manibiia mandutarcnl, docet non ilia qiix in oa intrant, aed qua* dc cntde cieiint, hominem contaminare, loan. 7. 1. Matlh.-IS. 1. .Marci 7. 1.
Sub initium Maii, ut videtur, e (ialiliea abiit in partea Tyri et Ssdotiis. ubi Chanana*» liliam vidua matris pre- cibus a d.Tmone liberavit, inde r«;'rcsaiis iniiali)j'ain inul- torum lungiiorci dRpiilit. ac aurdoni ct mutum di^ptis in aurea immisaia.el lingua; Miiva conltngeQs curavit. Mati. 15. V. 21. et 2^. Marci 7. v. 3’i.
Mox misertus turbe ae sequentis et famcnlis, rurauro qualuor millia virorum pavit septem panibus ct paucis pi- aciculis; deinde conacenaa navi venii in iines Magedan, Matth. 15. 32. rt 39. Marci 8. v. 1. d rap. 7. v. 10.
Ibi curiosilatem Phana.v;orum signiim de c»lu flagitan- tium retundit. Rursum tran»rrrtan> mond diacipiilos, nt caveant a fcrmcnln, id est, hypocrisi Phariaamrum; aCi venirus U4‘thsaidam ra*cutn exfia vicum illuminat: inde' accedens ad partes Cesares Philippi ob Petri ndem, qua dicebat; Tu es (Uius Dei eum petram PVclesi» futu- rum promittit; mox mortem erucis se {erosnlyme aubi- turum predieit, quam cum Pdrus cxhurrcaeeict a loau corripitur, docelurqiie cuique, qui salvari velit, suatn em- eem esse ferendam. .Matth. 16. 1. 13. 21. Mare. 8. It. S2. 27. 3t. Luce 9. 18. cl 22. Id videtur contigisse sub Gnem liitii : nam
Octavo exinde die, que fuit sexta Augusti (hac enim die Eeclesia recolit memoriam Transliguralionis Christi) transfiguratur coram Pdrn.lacobo. et tuanne;ac resplen- dens ut sol, cum Elio rl Enoch dc sua morte colloquitur. Accessit vox Patris: itic est fiiius meus dilectus, in quo mihi bette coni/ifirui ; ipsum audite.
Postridie, puia dic 7. Augusti descendens de monte ad turbas, sanavit daemoniacum, quern discipuli sanare ne- quiverant, eo quod hoc genus dsmoiiiorum non ptdlalur nisi oratione et icinnio. Prollcisr-ens per (jahlrain, rursum predicit suam mortem el rcsurreelioncm. IngrediciisCa- pharoaum iussil solvi publicanis didraohmum unum pro ae, et alterum pro Petro. Matth. 17. 14. 22. 24. Marci 9. 13. 29. Luce 9. 37. 44.
Ibi revelavit el redarguit ambitionem Apostolorum, qui in itinere de primatu coiileiideranl: docuitque valdo ca- venda esse scandala.ac modum quo corripiendus est pro- ximus peccans, cique si peccaverit, veniam esso dandam, idque probat parabola servi immiserieordis, a quo berua omne debitum iam remissum repetiit, MaUh. 18. 1. 6. Marci 9. 32. 4t. Luca 9. 46. eteap. 17. 1.
Inde in Seplembi i ascendit lerosotymam ad fl*slum Ta- bernaeulorum(quod celebrabatur dicl5.mensisTisri,qiia illo anno videtur incidisse in diem 29. Septembrisj sed occulte: in via male exceptus a Samarilania, cum loan- nes el laeobus vellent eos perdi fulmine, docuit suum Spi- ritum noQ esae uilionis, sed cbariUtis; ideoque Saiuari- Vot. VIII.
lanum leprosam eursTit, ac gratum pra aliis laudaviL ingressus lerosolyrnain ultimo diefesU Tabernaculorum, puta dic sexta Uctobris, lania gratia concinnatus est, ut ministri ad eum capiendum missi, ipsi caperentur: vespe- re vero exiit in montem Oliveti, MaUh. 19. 1. loau. 7.
2. et 14. et rap. 8. 1. Lura* 9. 51. el cap. 17. 11.
Ex monte Oliveti jiostcro die regressus in templum, o- 39. dulleram, pudefactis Scribis eam accusantibus, absolvit: mox docens, se esse Uri lilium, cum lud«i cum quasi bla- sphenuim lapidare vellent, secreto riiil e templo. Inde ea:- cum s nativitate die Sabbati oculos luU> cx sputo obli- nens, illuminavil: mox asserens se osse bonum pastorem dc eo, an de mercenario et ovibus fuse disseruit, loan. 8.
2. 12. et cap. 9. 1. clcap. 10. 1.
Discedens lerosolyma, peragrat vicos et urbes ludvsD, 40. ac 72. discipulos dirsignans, misit cos binos instar Apo- sluloruiii cum mandatis in omnem locum, ad quem orat ipse venturus. Quos cum gaudio ad se revertentes, mode- stis admonet, ct fc|ircspra*dicBt: ac spiritu ciultansce« lehral Det sapientiam , qua* sua arcana revelat parvulis, illatnque a siip<‘rbis sapientibus abscondit, Luc« 10. 1.
17. Matth. 1 1 . 23. Huc usque ordo certus csl. Ca*tcrorum * qux sequuntur ordo probabilis est, at non plane certus.
lesiis a l.cgis|ifrilo lentatus, qus sit via ad vitam «- 41.
ternam, inatidolum dilectionis Dei et proximi assignat; insiaoic illo, quis ait proximus, idipsum per Parabolam Samaritani, qui vulnerati curam suscepit, declarat, Lu- cae 10. 25.
Novembri mense hospitio excipitur a Marlha el Mag- 4?. dalena , ac pium huius otium sollicito illius ministerio prcfcrl, Luce 10. 38.
Perseia oratione, tradit dtscipulia normam orandi : Pa- 43. ier mtieTj elc. monetque perseverandum esse iii oratione, cuius vim per parabolam importune noctu petentis panes pro hospite antico, ostendit. Luce 10. 1. 5. cl c. 18. 1.
Invitatus a Pbarisam ad mensam Pharisjcorum , lolio- ^1* nes, superbiam, hypocrisim, elc. redarguit. Lues 1 1 . 37.
InlcrpcUatus a quodam dicente: Die fratri meo n/ divi- 4a. dat merum hxredilatem, avocat ab avaritia ct soilicitiidi- no lemporoUum, el ad curam slcmorum, spemque divi- ne pruvidciitii:, ostendens huius vile breviialem el ad- ventus Domini incertiludincm mullis adhortatur, Luca»
12. 13.
Audiens Galil«oa a Pilato occisos, omnes stimulat ad 4C. pcenitentiam, ne similiter instar ficus sterilis excidantur,
Luco* 13. 1.
Sabbato sanans fmminam contractam, ideoque ropre- 47. hensus ab .\rchisynagogo , eius prsposlcrain religionem coufuLat, ac per paraliam grani sinapis, ct alleram for- menti, demonstrat Evaogelicam prcdicalionem a parvia initiis ad magna incrementa prooeasuram, Luex 13. 10.
Rugatus, an pauci salvareolur, aflirmavit, ideo arctam 44. virtulis viam ruiqueesae eapeasendarn. idque eito, ue clau- so ckIi ostio frustra itiud pulsemus. Eodem die monitus Ut caveret sibi ah Hero4ie, respondit se non ab Herode, sed a lerosulyinitts, oerideudum, ideotfuc illos a Tito esse va- * standos, Luoc 13. 22- et 31.
Decembri mense invitatus a Princi|>e Phariacorum ad 49, mensam, die Sabbati sanat hydropicum, idque licere e- vineil, ac docet iovitslos humilitatem, ut imum locum ca- pessant; invitantes vero misericordiam in cgeiKM. Undo inducit parabolam invitantis ad coeuam, qui, divitibus se excueanlibus, vocavit pauperes undequaque collectos, quo slgniRcal ludeis ob superbiam roieclis. gentes liumilcs ad ccleste Christi epulum vocandas, Liiec 14. 1.
Affluentem turbam docet, eum , qui suus velit esae di- SO. teipulus, debere terrenis alTcctibus renuntiaro, se suam crucem toUero; idooque instar cdifieantis et bellantis de- bere prius vires suas explorare, an ad tam ardua suffl- eianl, Lucc 14. 25.
Reversus lerosolymam ad festum Enecniorum , quod 51. celebrabatur dic 25. mensis Casleu , quam Maihemaliei censeat illo anno inridisse in diem sc(^iruain Decembris, rogatus a ludsis, ut clare ediceret, an ipse esset Chri-
3
DigitieJ by Google
18
ChroooUixls Geslonim ChrUli.
•tus, respoodU, opera sua idipsum demonstrare, sed il* lo9 noa credere, co quod es ovibus suis noa essent ; qua* re illorum irs et perfldic sc subducens, abiit in Belhaba* ra, ubi [ooniies haptizarat, cumque co mulli etiam pco ratores cl piihitcani cotiflurrcnt, illos more suo docuit ct curavit. MurmuratUes Pbarisnos, quod peccatores recipe- ret,confutavit tribus parabolis, scilicet ovis errantis, dra- chma; pcrdi(a',et filii prodij^, loan. 10.22. 40. 41. Malt.
19. 2. Mare. 10. 1. Luce 15. 4.
Excitat deinde ad eli^cmosynnm per exempla villici ini- qui, divitis Kpiilonis, Luca: 16. 1. quibus tacite taxat Pba- ris«>oruin avaritiam.
Ibidem disputat cum Phariscis dc divortio , ac cscliba- lum pra?fcrl coniug^io, Mattii. 19. 3. Mar. 10. 2.
Ineunlc lanunrio mnacl discipulos de cavendis scanda* lis, de fide ut ^ranu sinapis, dc seno arante, ctc. Luc.
17. V. 1. 5. et 7. Mos in Eebruario Pharisirorum super- biam retundit per parabolam Pharisxi et Publicani, qui humiliter cunniens sc pcecalarem, iu.stincotus est pr«o iU Io. hem per exemplum parvulorum, quos Ipse sibi obla* B tos. manibus impositis, benedixit: &'a<7e, inquit, jxircu- /ox wnirft ad me, Uilium enim eti regnum exhrum, Lues
18. v. 9 et 15. Matth. 19. 13. Marci 10. 13.
Adulescentem divitem servantem Dei mandata hortatur
ad consilium paupertatis Evatigelien ; sed ille re tam ar- duo perculsus, rcsiliit. Unde ostendit Christus, quam dif- ficile sit divitem salvari, quamque sapientes sint, qui o- mnia Dei amore reliqiiimt, ut Christum sequantur, qui- buspruiiidccentuplurn etvitam eternam promittit, Matth.
19. 23. .Marci 10. 17. 23. Luca 18. 18. 24.
Denique per parabolam operariorum diversis tempori- bus conduclonim ad colendam vineam, docet in calo pri- mos fore novissimos, et novissimos primos: mullos cuiin esse vocatoa, paucos vero electus, Matth. 20. 1.
QUARTLS ANNUS
rajiDicsTioiris, Passioxts. et RBSuaaBCTiOEis Cdbisti Q
Coniimns Acta eius a suscitatione tazari usque ad vlicennim tn cadum.
Suscitatio bae Laxari contigit paulo ante quartum et ultimum Puscha, quo crucifixus est Christus, imo ipsa fuit rausa vel potius occasio necis Christi, ut mox diram: Chri- stus enim vixit 33. annns ct tres menses, qui a Nalali e- ius excurrunt u^ue ad Pascha. Quare quarius bic prsedi- cationis et passionis Christi annus fuit lanium inchoatus, non completus, inio duos tantum menses complectitur, scilicet Martium et Aprilem, ac initium Maii , quibus o- mnia iita egit cl passus est; queo a suscitato Laxaro usque ad Ascensionem in Evanguliis narrantur: Christus cuim Biiscilavil Laxarum post initium Martii; crucifixus est die 25. Marlii; resurrexit die 27. Martii; ascendit in cslum die 5- Moii anno statis sus 31. inchoato per quatuor menses.
Christus Laxarum mortuum quatriduannm in Dethania ^ a morte suscitat, quo miraculo permoti multi iu Christum crediderunt: quare invidentes ei Pontillces et Pharisei in Concilio, cui prs>crat Caiphas, discernunt eum essu occi- dondum. Id sciens Icsus, secessit od Gnes ludass in urbem Kphrem, mox, ioslanle Paschale, ascendit leroaolymam, ac in via edixit Aposlulis, ioslaro sibi crucem et mortem, sequo ultro ad itlaiii pergere, loan. 11. 17. 16. 34. G5. MoUh. 20 17. Mare. 10. 32. Luce 18. 31.
loaiines et lacobus opiuaulcs Christum ascendere lo- rosolymam regni sui ineundi causa, per matrem postu- lant, ut iu regno hoc post eum primas obtineant ; sed le- sus pro regno calicem passionis cis propinat, Matth. 20.
20. Marci 10. 35. Luca 19. 11.
lusus transiens pcrloricho.Zachsum publicanum se in- Titantem convertit; inde pergens Icrosolymam, duos cc- cos, quorum uni nomen erat lUrtimaus, illuminot.ac ante sex ciies Pascha, scilicet die Veneris ante Domiuicam Pal-
maroro venit Bethaniani, Luca; 16.35. et e. 19. i. Matlb.
20. 29. Marci 10. 46. loann. 12. 1.
Ibi poaterodic, puta Sabbato, in domo Simonis Lepro- si, emuateum Laxaro. .Mariha ministrat; Magdalcna un- guentum nardinum in caput eius effundit; id aegre fereoa avarus ludas a Icsu corripitur, .Mallii. 26. 6. 8. Marci 14. 3. 4. loan. 42. 2. 4.
Postridie, puta Dominica Palmarum, qua> illo anna in* cidit in diem 20. Marlii . Bcthanta ubiens Bclhphage, illinc asino vectus, palliis discipulorum strato populo cum cum rorais palmarum applnudentc.clamontcque: //ojonna fUio fiavid, quasi iriumpliaiis et .Mussias Icrosolymam in- grcdiUir; cumque ei appropinquaret, eius excidium prio- dicens illocrymavit, .Mallii. 21. 1. Marci 11.1. Luc« 49. 29. et 41. loan. 12. 12.
Urbem ingressus primo templum adiit, ox coque emen- tes et vcudctilcs ciecit, mullosi^ue «egrus sanavit, frenden- tibus idcirco Pharisvis: Gentiles excitantur, ut eum vi- deant et noscant. Unde vox do celo missa Icsum glorifi- cat, Matth. 21. 12. 15. Marci 11. 15. Lucn 19. 45. et 39. loan. 12. 20.
Eadem die, scilicet vespere Dominicre palir.arum, urb« egressus ivit Bclbaniam; postero mane, nimirum feria2. sive dic Luna; 21. Martii in urbem regrediens maledixit Geui ficubtis carenii; alque.eiecit vcndeales e templo: in- de cum lota dic docuisset iu templo, vespere rursus exi- vit BelhaDiaui, Matlh. 21. 17. Marci 11. 11.
Postero mane,qus fuit feria 3. sive dies .Martis, 22. Mar- tii, io urbem revertens, cum discipuli ficum a Icsu male- dictam, arefaciam miraremur, quanta esset vis vive fi- dei et oralionis oslcudit. Inde more suo docetis in tem- plo, Phariscos sibi obslrc(>ciileB confutat, eisquecxcidium intentat. Illi ut eum capiant in sermone, captiosas ei pro- ponunt quacslioues do censu, resurrectione, et mandato maximo, quas omnes ipse prudentissime resolvit, ac vi- cissim eius qu«sUonom de .Messis Deitate proponens, eis- dem os occlusit, eorumque bypocrisim , superbiam, ava- riliani, aliaquc vilia laxavii, Matlb. 21. 20. 23. cl c. 22. 15. 41. ct c. 23. 1. Marci 11. 20. 27. ete. 12. v. 13. 15. 38. Lucffi 20. 1. 20. 11. 45.
Mox sedens contra gaioph^Iaeium, pauperem viduam duo minuta offerentem cclens ofTeronlibus pr»tulit. E- nessus templo, ac discipulis fabricam templi admiranti- Dus, eius ruinam praedixit, Marci 12. 11. ct cap. 13. 1. Lurs 21. 5. Matth. 21. 1.
Templo egressus Jii montem Olivarum , eum discipuli rogarent: Quando hxc erunt.et quod signum adventus tui. et consummationis edixit signa consummotionis
Ium urbis, tum orbis: diem tamen adventus sui ad ludi- cium fore incertum; ideoque cuique vigilandum esse, at ad cum sc comparet, docet varib parobolis, virginum sa- pieotum ct fatuarum, servi pigri, furis, diluvii Noo, Matlh.
21. 3. 3G. Marci 13. 3. 32. Luc. 21. 7. 31. Denique for* mam iudicii ultimi graphice depine^t, Matlh. 25. 31.
Feria quarta sive dic Mercurii, Martii praedicit la- los, 85 post biduum, puta in dio Paschae, crucifigendum. Unde ludas de eo iudsiis vendendo, cum eis pretio 30. ar- genleoruiti paciscitur, Matlb. 26. 1. 3. 14. Marci 14. 10. LuesD 22. 1.
Feria quinta, sive die lovis,21. Martii pnemiUit Petram et loanoem in urbem, ut parent Pascha, id est, necessa- ria ad cccnain Agni Paschalis, quos ipse secutus, vesiiera eum discipulis coenam Agni celebravit, ac post eam pedes discipulorum lavit, ot Eucharistiam insliloit, eamque di- scipulis distribuit. Mox ludae proditionem prsdixit,ac pro- ditorem signo boccells ludae porrectae, losnni indicavit: ludas notatum se sentiens, egressus est ad scelus perfi- ciendum. Contendentes rursum de primatu discipolos praecepto humilitatis repressit, ac novum dilectionis man- datum edidit: comprehensionem sibi instantem ac disci- pulorum fugam, Petroque conslantiam soam iactaoli tri- nam DcgalioDcm praedixit: indemccatis discipulis valedi- cens, longum sermonem amore ct spiritn ssluaulem la- xil, quem S. loaones a c. 14. usque ad 1$. fuso describit ;
■O
ChronotoxI» Gestorum Christi.
19
deuique eos Palri commendaus, finii et raledicit, Matth. i6. 17.20.26. Marci 11. 12. 17.22. 28. Luca 22. 7. 11. 19. 21. 24. 20. 31. loaoo. 13.21.20. 31. 36.clcap. 14. up. 15. eap. 10. cap. 17.
Series pastionis Christi.
70. Inde eadem nocte hymno gratiarum actionis dicU>.cce< naculo et urbe egreesus, in montem Olivarum oraturua aeccMit in hortum, ac aeorsim coram Petro, lacobo elloan« iie, ei viva apprehensione instantis passionis ecepU pa* vere, Uederc, contristari, cl nuestus case. L'nde orans: Pater mi, inquit, si fieri potest, transeat a me calix iste: verumlamen non mea i'olitniat,ted tua fiat. Tandem ago- niam subiens sudavit aquam ct sanguinem; ideoque ab Angelo confortatus mox ultro se luda osculandum, et Iu* dais vinciendum obtulit, Petrumque gladium slringcu- tem eohibuit, Mattb. 26. 31. 36. 37. 39. 41. 51. Marci 14. 27. 32. 33. 35. 41. 47. Luc« 22. 39. 40. 42. 47. 50. loann. 18. 1. 3. 7. 10.
'i' Vinctus ergo lesus ductus est primo ad Annam, deinde od Caipham illius anni Ponlifieem ; cui Ubero reapoodens. 0 satellite casus est alapa; productis fal»is testibus, et ob falsitalem rei6clis,rogalus ipse leius, an caset Messlaa Dei filius, cum id assereret, quasi blasphomus damnatur o( illuditur, lutcrim Petrus ab Ancilia et ludeis, an Chri- sti furet discipulus, interrogatus, ter meavit; sod aspi- ciente eum Christo, peeailens, egressus ilevit amare. Hee dielovis nocte postceenam gesta sunt, loano. 18. 13. 19. 16. Matt. 26. 59. 63. 69. 67. Marci 11. 55. 61. 66 . 65. Luca 22. 56. 63.
77. Feria sexta, sive die Veneris, 25. Martii, mane Conci- lium a Gaipba coactum Icsum iterum damnavit, ac ple- ctendum tradidit Pilato Romanorum Prosidi. Id videns ludas, desperans, laqueo se susiMiidiLproiectis prius io templo argenteis, quibus liidai emerunt agrum pro se- pelliendis peregrinis, Luca 22. 66. et c. 23. 1. 2. Matth. 27. 1. 3. 6. Marci 15. 1. loaiin. 18. 28.
71. Pilatus Icsura, licet a Pontifkibas damnatum, ab eis ribi traditum, damnare renuit, niai cognita eius causa. Aeeusanteigoeum, quod sc Regem luda>ormn fecerit, ac tumultum eoneitarila ludate usque inGaliloam. Pilatus «rgo rogat lesum, an vere rex sit ludaorumi asserit ille, sed addit regnum suum esse calesle, non mundanum, a quo proinde sibi Umere non debcalTiberiasCaBBr,ciusque ^oses Pilatus. Quare inooeeotem ctsaocluni esse lesum Pilatus agnoscens, variis modis cum absolvere et dimit- tere satagit. Primo enim, audito nomine Galilae, ro^t an lesus sil Galilaus? quo cognito, eum ad Herodem Oa- liioa regem , quasi illi subditum amandat ; atque hoc ho- nore ei reconciliatur. Herodes a Icsu signa et mirabilia cxpeclaus, eum nil (ale videret, eum veste alba indutum spernit, et ad Pilatum remittit, loann. 18. 29. 33. Luca 23. 23. 46. 8. Mallb. 27. 11. Marci 15. 2.
74. Secundo, Pilatus lesum ad 80 remigauna liberare labo- rat, componens eum cum Barabba seditioso homicida, ut de more in Paschale unum a morte liberaturi, lesum eli- gant et liberent.' at illi Ponlificum suggestu Barabbam li- brari postulant, lesum vero crucifigi, Mattb. 27. 15. Mar- ci 15. 6. Luca 23. 17. loan. 18. 39.
7«. Tertio, Pilatus videns ludaeorum in Christum rabiem, ut eam sedet, iubet euro flagellari, ac flagellis deforma- tum, et corona spinea, vesteque purpurea velul Gelum pi- tUicnquc regem, illusum, ludais spectandum exhibet, ut tam afflicti misereantur: at illt crudeliores eflecU, cun- tentis vocibus postulant eum crucifigi, miuanturque Pi- lato illum Dou uabendum amicum Casaris, si lesum, qui sa regem fecit, impune dimittat. Quare Pilatus lotis ma- nibus, iDQoconliaro lesu lcslalus,Iudais succlamantibus: Supuu eius super nos, et super ^ios nostros, eum ludeis trueifigendum tradidit, licet paulo ante ab uxore moni- tas esset, ne se morti viri tam iusU Immisceret, Matth. 27. 28. 19. 23. Marci 15. 17. 14. Luca 23. 15. 20. loan. 19. 1 7. 13. 15.
^ Educitur ergo lesus e Pratorio in montem Calvaris, 76. crucem suam humeris gestans, quam ludai in exitu por- ta, verentes, ne lesus lUi succumberet, Simoni Cvrcnco post Icsum baiulandam imponunt. Sequuntur mulieres pia plangentes, quas lesus super seipsas o( filios suos plangere iubet, ob imminens urbi Deicida excidium, Mat- tliai 27. 31. 32. Luca 23. 25. 26. 27. Marci 15. 21.
Ut ventum est in montem Calvaria, ludai Christo pro- 77. pinanl vinum fellc mistum, et deinde mvi-rhalum; neu- trum ipse bibere voluit: mox vestibus spoliatus, et humi in crucem stratus, eidem clavis afflxus est hora sexta, pu- ta In meridie ; Crux deinde erecta est cum Gtulo causa, atque ab utroque eius latere fuere suspensi duo latrones, quasi ipso eorum esset Princeps. Denique in conspectu cius milites vestimenta inter se partiti sunt,Matth.27.34.
35. 37. 38. 39. Marci 15. «3. 26. 27. 21. Luc» 23. 33.
38. 33. 31. loan. 16. 19. 18. 23.
Princi^ et populus lesu oruciGxo iusultant ct convi- 'g.
dantur. Ille pro dsorat Patrem. Eidem conviciatur latro a sinistris pendcns.qucm alter reprehendit, lesumqiir Mes-
siam confessus deprecatur, ideoque a lesu audit: flodte tnecum eris in Paradiso, Matth. 27. 39. Marci 15. 29. Lu- ca 23. 35. 39.
Matrem deinde S. loanni commendat. A Patre se dere- 79, lictum queritur. Clamat, SrYio; quare aceto potatur, ac tandem vociferatur: Consummatum est. Denique in ma- nus Patris cummendans Spiritum suum, emittit circa ho- ram nonam, loterim Sol obscuratur, terra concutitur, pe- tra scinduntur, raoouinenla aperiuntur, velum templi scinditur, ut omnes erratura Creatoris sui mortem luge- re cl deplorare videantur; quibus commotus Cculuno, mullique 0 populo specUole percussi sunt, et tundentes
Jeetnra, domum reversi, loann. 10. 25. 28. Matth. 27.
5. 46. 49. 51. Marci 15. 33. 34. 37. 38. Luev 23. .ii.
46. 47.
Mortuo lesu, ludai latronum adhuc viventium, ut cito $9, morerentur, crura fregerunt; lesu vero minime, sed unus Q mililum lancea latus eius aperuit, ex quo manavit san- guis et aqua : mox du cruce depositum Christi corpus, et unguentis delibutum, honorifice a losepbo ab Arimalhia et Nicodemo sepelitur; denique sepulcro custodes a Pi- lato apponuntur, ac sepulcri os lapide clauditur cl ob- signatur, loan. 19. 31. 38. Matth. 27. 57. 62. Marci 15.
41 Luca 23. 50.
Series Resurrectionis Christi.
lesus die tertia a morte sua, scilicet die Dominica, qua | j fuit 27. Martii, e sepulcro gloriosas resurrexit ante au- roram, ac' lapidem quo sepulcrnm claudebatur, per do- tem sublilitaLis penetrans exivit: lapidem deinde removet Angelus, ac custodes exlemiil, et in fugam compulit, ut mulieres ventura sepulcrum ingredi possent. Quare mu- lieres, qua emerant, et paraverant unguenta ad corpus lesu ungendum, cum die Dominico sommo mano ad se- pulcrum venirent, sepulcrum apertum, et corpore Chri- sti sublato, eius tantum linteamina rcpcrcrunt, ac ab An- gelis audierunt Christum resurrexisse. Id ipsa illico nun- tiarunt Apostolis: mox Petrus et loannes cucurrerunt ad sepulcrum 7 s>ecuta sunt eos mulieres, eum Magdalena. Petrus et loannes visis tantum Christi lioteaminibus, ad- mirantes redierunt domum: secuta sunt eos rursum mu- lieres; solo Magdalena harens ad sepulcrum ct plorans, meruit prima videre lesum specie hortulani, al noii agno- vit; sed audiens ab eo Maria, IlUeo cognovit. Mox secula mulieres ; eis narravit se vidisse lesum, «t ecce lesus o- mnibus occurrit obvius dicens, Avete. Hac est prima Chri- sU resurgentis apparitio, qiie in Scriptura extat, facto Magdalena et mulieribus, Matth. 28. 1. 2. 3. 3- 9. Marci 16. 3. Luca 29. 1. 3. 4. loann. 20. 1.
Mulieribus tetUmlibus lesum resurrexisse, cum noncre- sj. derent Apostoli, secundo apparuit lesus ipsi Petro, Lu- ca 24 . 34.
Tertio, eodem die, puta Dominico, quo resurrexit, op- tt.
20 Chronotatit Gestorum Chrlstf.
paroit Chrlslos duobua diadpuUc enoUbus iii Enimaiii, ac ^ vespere in mensa ex fractione panis ab eis fuit ^nilus, Luca»2>l. 13. Marci Itf. 12.
ii. Quarto, eadem dio et Tcspera apparuit anderim diici- pulis in eoenaculn, absente Thonia, eisqnc se pal|>andiiin exhibuit, ac cum eis manducavit, dedilqiiepotesUlem nv millcndi peccata, Marci 16. 4 t. Luce 24. 36. loati. 20.19, Quinto, apparuit iisdem oclavu dic, scilicet die tertia A- prilit, prescDlc iam TKoma, etsque vulnerum cicatrices videndas palpandasque prebuil: quare Thomas iam ere* dens eum resurrexisse, exclamat: Domiaiu meus, et Deus meus, loan. 20. 24.
,.16. Scxto,apparuil in liltore septem discipulis piaeanliboi io
mari Tibcriadis.ab dsqne ex logeotl plaeium captura fatt eo^itus. Ibidem Petro dixit: Pasceotfes Meoi.Ioann.Sl.l.
Septimo, apparuit Apostolis cslerisqiie lidelibus in inon«^ 67. le tialilrB, quem eis iam aale dcsig;narat, ibiqius iiiaait eos evan^dizare et baplizare omnes {;eoles, ac Evango* liinn miraculis confirmare, Matth. 28. 19.
Denique quadragesimo a resurreelionc die, puta die 88. quinta .Maii, illos educens in montem CNiveti, diKcns et instruens, prornillcnsque Spiritum saucium in Pcnleeo* sle , data benedictione, in czelum gloriosus ascendit, ae« delqur ad dexteram Dei, atque inde Eceleaiam suam gu- bernat, ac sensim illam carpit, et ad se colligit, Hard 16.
19. Luca 24. 50.
CANONES
aVl FACES EVANGELIIS
ET EVANGELISTIS PRjEFERrNT.
Cao W^TiKCBLlSTAaua scopos et propositum fuit, non o- H^.mnia dicta, faclaque Christi enarrare ( hoc enim •H-^prolixuin fuisset, et pene impossibile) s^ pauca e multis, pracipiia e communibus seligere, ut per ea doctri- na et vita Christi imaginem, et quasi ideam nobis propo* nerent; uti diserte asscrilS. loniinra in fiiic Evangclii, ni- mirum ut osteiidereiil Irsum B. Maria nilum esse Chri- stum, sive Messiam in lege et Prophetis olim promissum, et nunc ad homines a peccato, morte et inferno redimen- dos missum: ipsumque noo esse merum hominem, sed verum Deum, verumque hominem in una persona filii Dei subsistentem, ac consequenter in Christo aUrihula Dei atlxibiienda pariter esse homini, et qua hominis sunt danda csseD^ per rommunicationem idiomatum.ul Deus dicatur natus, crurinxus, mortuus, quia bie homo, puta lestis, qui simul cral Deus, naius, crucifixus et mortuus est pro bomimim salute.
Csa. 3. Uac de rausa sape non servant ordinem temporis io recensendis Christi dictis et factis; mulla etiam silet unus, qua alii exprimunt, et tamen sic suam continuat et pro- sequitur narrationem quasi nihil sit omissum, ut patet in apparitione ChriKli po«t rcsurrcclionem facta mulieribus, quam valdedivcrsimode narrant. Quocirca disparatas non raro iimgiint sculeulias. parabolas, sermones, qu® nul- lum Inter sc habent nexum vel ordinem . sed alio tempo- re,alia ocrasiooe.el dr alia materia dictae sunt a Christo.
CiD. 8. Evangelist®, ne omnino idem diccra videantur, verbis discordant, sed sensu concordant. Intrr »e ergo conferen- dj sunt EvaogelUt® ilii, qui idem Christi factum, dictum- ▼e narrant (qui pruinde in Bibliis ad marpnem adootari eoient) ut ex omnium rollatinno plena rei historia colli- gatur: sicubi contrarium dicere videantur, conciliandi suni.qood aliam cl aliam circumstantiam temporis, loci, personarum, elc. ab aliis omissam spcclarint, iuxla illud : Diftinaue femnoni, et eonciUabimui iura. Pneclare S. Au- gosl. lib. 2. de conaensu Evang. cap. 28. Per Awiujino- di, inquit, Evanyelistarum loeutiones varias, sed non con- trarias,r€m ptane uiiliaimam discimus et pernecessariam : nihil in cuiusque verbis nos debere inspicere, nisi iatem, evi debent verba servire: nec mentiri quemquam si aliis verbis dixerit, quod ille voluerit, cuius verba non di- cit: neque miseri aucupes cocum, apicibus ^wof/omwioe/o Uiterarum putcnl ligabam esseveritatem,eum utiquerum in verbis tantum, sed etiam in estieris omnibus sigms ani- morum, non sit niiri ipse animus tn7U<renr/w«.
Cae. 4. Christus priscos sequens sapientes cl Ethicos, pr«ser- tim Hebreos, doctrinam Evangelicam de moribus perbre- ves gnomas et disparatas sententias tradit, uti fi.^oit Salo- mon in Proverbiis, et Siracides in Ecclesiastico. Quare in hia frustra quarilur connexio, ut patet in sermone Chri- sti habito iu monte, Matth. 5. et aeq.
Christus eamAlcm senlentiam, pmertim si sit prarer-Cto 4. bium. pluries et ad plura, diversaqtie proposita accommo- dat. Exemplum est Matth. 5. 15. ubi per hoc proverbium *
Pieque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut lueeai omnibus, qui in domo sunt, Christus docet Apostolos debere publicum dare omnibus virtutis exemplum, uiidc illud huic applicat, eum illlco six- biicit : Sic luceat lux vestra coram hominibus, vl videant opera vestra bonfi, et glorificent fiatrem tvsfrum, qui in extis est. At Luc® 8. 17. ct Marci 4.21. Chrisliis per boa id«*m proverbium docet A|)OsluIo<«Evangi*lium non abscoo- dere, sed publice omnibus pr®dieare debere: unde sub- dit: Aon enim esi occultum, quod non manifestetur : neo absconditum, quod non eognosctUur. Gcncrire ergo boa proverbium: LwrcriM p’>ncnda est super candelabrum, si- gnificalDoclores cffteris omnibus Iam verbo, quam cbcid- pln sancte vile pra<luccrc dcbcrc. Aliud: Christus Mntlb.
18 24. per hoc proverbium : Non est discipulus super ma- gistrum, nec servus super dominum tuum, probat Aposto- los non debere esse melioris conditionis quam ipse sit,
Dce honorem et laudem dcbcrc expeclarc a mundo, a quo ipse arccpil viiiiperium ; unde subiicii : Si pairemfamilias Becliebub vocaverunt, quanto magis domesticos eius^ At loaon. 13. IG. per hoc idem probat Apostolos srbi invi- cem debere servire et lavare pedes, cum ipse illis eosdem laverit: Exemplum enim, inquit, dedi vobis, ut quemad- modum ego feci mtbis, ita et vos faciatis. Lucc vero eap.
16. 40 per hoc idem prubat discipulum non esse doctio- rem et meliorem magistro: quare si magister sit cscos, indoctus et vitiosus, non debere sperare discipulum suutn fure oculatum, doctum et virtute prcdilom. Igitur boc proverbium: Non est diseipuliu super magistrum, genenca accipiendum est, ut siguificet discipulum magislro, nee honore, nec commoditate, nec glona, oee doctrina, Doa virtute, elc. esse superiorem.
ebriatus, quia Cardiagnosles et cordium inspector,
^ magis ad mentem et sensa interna eorum, qui aecum a- Ugebant, quam ad Interrogationes et verba externa aer- xnonem suum allempcralel accommodat, ait S.ChrysosL io .Matth. 9. 3. uhi rlarum io se exlat exemplum : Et ec- ce quidam, ait S. Matth. de Scribis Jfjrcritnf intrate:
JUe blasphemat. Et eum vidisset lesus cogitationes eorum, dixit: Vt quid cogitatis mala in cordibus vestris? Et cap 12. 25. cum Pharisei intra se cugilarent; Uie non eiicii dxmonia nisi in Beclsebub, subdit Matlb. lesus autem sciens cogitationes eorum, dixit eis, elc.
Deitas una prodicatur In lego a Mose: dualitas 7
sonarum a Prophetis: Trinitas a Christo in Evaogelio.
Moses enim dkit : Audi Israel. Dominus Deus nosfer, Do- minus uHui est, Deuter. 6. 4 . Prophetas pnedicunt, et pre- dicant Patrem missurum Filium in mundum pro saluto
ChroDoUnis Gedonim Chritlf.
21
bbmlDuin. Chrtetn vero ail: DomU omtui gentes, bap^i^ aantes eos in «tomine Patris, et FUti, et Sf»ri:us sancti. Motlh. 28. Noq quod in lcg;eel PropheliiSS.Trinilai do> gelur, «ut nullo modo proponatur, sed quod raro, tenui- ter et obscure prrdiceiur; in Evangelio vero crebro, di- serte et clare, fla S. Epiphan. heresi 7I. post medium: Deitas una, inquit, in Mose moxime denuntiatur: Duali’ ias in Prophetis vehementer pnetiieatur: Trimtas autem in Bvangeiiis manifestatur, ampiius iuzta temporum occa~ siones . or pcfirru/iofirr convenient iuslo in cogntlionem et fidem; sensim enim in mundo, Deo plura revelante Pro* phrtis el Aposiol(s, erevil nd<-s ei cto^oiiio Dei, et saoclm Trinitatis; sicut soi crescit ab auiorie calif^ine usque io claram lucem meridiei, 2. Peiri 1. 19.
Cao. 8. In Cbristo, ait S. Grcf^or. Narianz. ad Cledonium, est aliud el aliud , scilicet alia natura divina , alia humana. ]n SS. Triniiate vero est alius et alius, quia in ea sunt Ires h\po«lsses sive persone . poto Paler, Filius et Spi- rilua Mnciiis, que tamen iii eascnlia suul unum, scilicet una deitas.
Cbb 9. Dc Deo Patre sepe dicitur, quod ipse sit Deus unus aut solus, ol Inaim 17. 3- H:rc est autem vita xterna, ut eognoscami te soiutn Deum verum, et quem misisti ictum Christum, supple el repele. esse solum l>eiim verum. Vox enim, solus, hic non excludit Filium cl ;«pirilum sanctum, sed idola et falsos gciiiiiim Deos, qui diversse e Deo Patre sunt nature: niius nutem et Spiritus sanctus eiusdoin soni eum Paire nature divine, idcoque idem cum eo Deus, Ut unus dumtaxat est et solus, non mulli vel plurcs: iia . Chrjsost. hom. 72. in .Matlh, Quando, ait, in Scriptu- ra sice veteri sive nava dicitur unum eoe Deum, et prx- ter eum alium non et»e, non ad exclusionem Filii, sed ad exclutirmem dictum est idolorum. Sic el S. Hieronymua in Isaie c. 43. ante medium, Naziaiiz. orat. 4. dc Tlico- Io». S. Aiigpist. lib. de spiritu et littera, e. 33- et paisini Thr«lo;»i.
Cao. 10. Christus certam hal>ct futurorum quorumlibet co^ni- tinnoni el prescientiam, addit tamen subinde adverbium dubitandi forte, vH frrsitan, non ut rem in se vcl sibi
^ ne ardentissima io publico oonvivio lacrymls lavans pe- des Christi, capillis terens, oro osculans audire ab eo meruit : itemtitunlur tibi peecata.elc.Fides tua te salvam fecit. Vade fnparr, Lueva 7. 48. et seq. Nominat laniea solam ndem, luin quia initio predicalionis cius maxime necessaria erat Udes in ipsum, quod scilicet ipse qui exto- rtus videbatur pauper, vilis el despectus, esset verus Messias, orbts ductor cl redemptor: tuiu quia fides prin- cipium el radix est spei, pceuilculia, charitalis, ckIo- rarumque virtutum. Ouare Cluisius, ac ex eo Paulut, sub fide ut principio omnis doiia et virtutes, quasi fructus in srbore et radice inlelli^l per mnuoyiiiiam : iidcin o- nim oppooU non charilati et gralic, sed legi veteri et nature viribus, idque ut ostendat oeccssilalcin fidei et grafie sue, que imtium est iuaijBralionis el salutis: ila 8. August. Iib. de fide et oper. cap. 14. ct TrideoL. sesa.
6. cap. 8.
Verba apud Hebrieos artuto nunc inchoatum, nunc I continuatum, nunc peileclum el consummatura sigoiri-^^**’l^’ I' cani, ut : iieati pauperet saritu, quoniam tpsorum est re- gnum csdorutn. Deuti tnites , quoniam ipsi pouidebunl terram, MatUi. 5. t. Deuti, scilicet mchoalivv sive in spe, sed necdum Iu re, quia nimirum suul io via, qua: iciidit et ducit ad beaiiliKliiiem «ternam. Cuntinualuiii, ut cum per miraculum conversionis aquo> in vinum in Cana fia- lile«, discipuli dtcuolur credidisse io lesum, loan. 2. 11. credidisse, hl csl, io credendo coulirmati fuisse, lam ante euim iu eum eredideranl, utpolo eius sequaces cl disci- puli. Consummatum, ul cnm loan. 20. 17.1es'jsait Mag- dalena: A’o^< me tangere, id csl, noli iu hoc tactu mei h«- rere el desidere, sed vade pru|>erc, et nuntia Apostolis meis de morte mea moeslissimis, me iain resurrexisse.
El: erediderit et baptiiotus fuerit, salvus erit, Mar-
ci 16 16. scilicet, qui crediderit perfecte, non lanium Corde el orc, sed el opere, ut ca que corde credit, ore conlitcalur, ct opere exequatur, idque conlioue el (icrse- vernnier usque ad niiem tii«. Si enim quis postquam crediderit, a lidc ap4ntalet,aut scelerate vivat, hic utique non salvabitur, sed damnabitur.
dubiam cl incertam significet, s^-d ul ostendat rem futu- ram C4»c conlingralem nnn necessariam, camque subla- rerc libero hominum arbitrio, ut liomirics dubii ct incer- ti de sua perseverantia el salute, magis sint soHiriii, et • sliidiosiua eam rurent. FV/ecigo non tollit Dei pra^scieu* liam, sed notat rei coulingcniiam rt arbitrii humani li- bertatem, cuius tamen electioneiii f.jiuram determinate el ccrlo prrscit, or per iiiimensilatcm aciei mentis su»
E revidet Deua. (,)uarc libertas nnn repugnat pi «scientis «i, ner prescientia tollit homini libcrlalern. quia natu- ra posterior csl rc prrvtsa, el libere ab homine elerla. Ideo enim, ut reete ait Damascenus, prcscil Deus Pe- trum, V. g perrattirum, quia Pelrus libere volet peccare; Doo vero ideo peccabit, quia Deus pr«videt eum peccatu- rum; sicut quia ambulo, hinc Deus videt me ombulaotcm; non vero e contrario, quia Deus videt me ambiilaolein, idcirco ego ambulo. Forte ergo signincat rem noo ue- eeasario, sed eatu ct quasi per sortem evenire, si causas •ecuudas el hominis libertatem spectes: Deo enim nihil est fortuitum, sed omnia certo previsa et provisa. Id ila caae patet ei textu Gr«eo, qui pro forte habet ««, que particula oapicliva est et coonrmaolis. non dubitantis, slgnjf»caDS sane, certe. Sic Christus ait de Capharciao: (Fum si in Sodomis faetsr fuissent virtutes, qnx fartx xtnt/ Ia te. forte (Greece «« . id csl certe) maunssent usque in hane diem. Mstlh. 11. 23. q. d. Si ia Sodomis facta essent mi- racula, que ego feci in Capharnao, utique Sodomite |kc- niluISMnt, et pmoitentia Deum plaesolas, excidium per eonflagratiooero evasissent.
Caa.l I. Qirislus egros eanans aepe sanitatem , alve salutem anime et corporis tribuli fidei , dicens: Fi^c.r tua te sal- tram fecit , ubi fldem non solam et nudam intclligit, uti Toluol hereliei , sed fldem cbaritate vestilatn . ac per a- etus spei, ptBnilenlie, amoria, etc. operantem, ut patet in panilealia Uagdaleae, qae ex dUeeUoae et coalritio-
Afliruiantcs propiMitioncs , prsserlim que conlincnlQiQ promissiones, benedictiones, bcotiliidines , premis, clc. sepe inlclligcnde sunt non absululc cl universaliter, sed comuiodc ct cum exceptione, scilicet, ul significent vir- tulciu el uaturam rei, quantum est ex parte ipnius, ni- mirum rem esae talem, que ad lanium premium, bo- numve, bonainem perducere nata sil, nisi quid aliud im- pediat, aut si cetera requisita adsint. Sic dicit medicua egro: A*c wicdrcrna sanabit te, id est, potens est el oala curare luam egriludiiieni, scilicet nisi eius operatio a- liunde, ut per luam inlcrnperanliain vel imprudentiam, impediatur. Sic Christus salutem «ternam rursum tribuit fidei, loann. 3. 1. Roinaii. 3. 22. et «eq. quia scilicet fi- des qiiaiitum csl cx parte sua naia est perducere horni- nem ad spem, timorem, p«niteoliam, charitalem el sa- lutein, nisi ipse hanc eius opcratioticm sua malitia vcl pigritia impediat et incidat. Aliquando vero salus iribui- tur invocationi Dei, ut loan. 2, 32. (Jaicumque invocave- rit swmen Domini . salvus erit, scilicet si c«lera requisita adsint; nam alibi salus tribuitur cliarilali, spei, timori, p^nileatis el bonis operibus, ulLuc«7. 47. 1. Corinlh.
13. 2. iaaio* 40. 34. alioqui enim nisi adhibeatur mode- ratio, coucliidctur pari modo, uec Sacramenta requiri, el eum, qui semel crediderit, salvum fore, etiamsi postea fiat Infidelis.
Negantes vero propositiones absolute, et sine alia su- wraddila conditione inlclligcnd«suiit,ut: Tionadulbra- bis, non occides, non furaberis , non faUum teUimonium dices, non concupisces, Rnni. 13. 9.
8. Matthaeus maxime doctrinff cl verbis Christi ad mo-Cao.14. res hominum rccle formandos idoneis fuse ordinalcque recen.scndis insistit; Lucos vero magi» faelU geslisquo Christi inhaeret. Marcus Matthaei est abbreviator et sub- inde interpres, loaones maximo divinitatem Christi «d- •truit; ut per ciuscum Sexibi» el riiariisi» dispulalioiie»
22 Chronolaxis Ge«lorum Christi.
rt miraculi ofteodit Christum Tcre eiM Deum , Dciquo prie refrrri poletl, furatum ess$ eofptotcas. JHorvm Ao*
Filium, idquc coalra CRrioUium et Cbionem ■tmilesque Msta* ad ddi^ndun Dema ei proximum, fidei veritas ad
bareticos iam luiti subnascenles, qui docebaot Chriilum cognoscendum Deum et proximum perlinet. Et e. IG Si
meruin e&st' honrinem, illiimquc Deum csie negabant. prxceptiva locutio est, aut flagitium . aut facinus tutans,
Csn I&. Christus , A|>oslo1i cl Propbelc res spirituales et diti- aut utilitatem, aut benrficentium iulrem, nonesl figurata.
nas |>er corporales cl humauss eiplicanl, quia aliter eas 51 autem flagitium aut facinus videtur tubere., aut utilt-
hcmlacs capere non possent. Quidquid enim homo mento talem, aut beneficentiam vetare, figurata est. roocipit , idipsum prius per sensum aliquem cogoorit, Idem de calcrhi/andis rudibus, e. 26. Hoc autem bre- iuxia illud Arislot- bidiil est in intellectu, quod prius non citer discet, ut quidquid audierit ex libris Canonicis, quod
fuerit (A sensu. Quia orgo Deum et divina uti sunt in se ad dilectionem rlermlatis,ct Per4latis,et ionctitatis, et ad
imaginari nequimus, liinc per imagines rerum corporea- dilectionem proximi referri non possit, 'figurate dictum
rum eas adumbrat, et hominibus rcprasental Christus : e>r/ gestum esse credat; atque ita conetur intcUigere, ut ad
eoim o/(fer, ait S. Dionys. cap. 1. calcatis Hicrar. illam geminam referat dilectionem. Euuiduin Canoocm
aub medium , fas erat in^milati noslrx lucere divmum tradit Origeu. 4. Penarchon. c. 2.
radium, nisi sacrorum varietate relaatinum fquibus ad Hebreorum mos est, ut antecedentia et causas (a-Ctn.10. superiora ferremur J opertum, et his quie nobis familiaria ccanl, ac consequentia et elTectus onarreut. Aut vice ver- sunt , providentia paterna iwlur.T mortalium sese accom- sa ex rausis, quos recensent, elTerliis, quos sublirent, modante, vestilum. Hac dc rausa S. Scriptura Deo dat iulelligcDdos relinquunt. Sic loaunc» cap. 1. 43. ait: Jn caput, manus, thronum, arma; item situs cl passiones, -crnsiiauin voluit exire inGaliUam. et invenit Vhiiippum. nl sedere, stare, volare, irasci, misereri, tristari .\nlhro- » Et dicit ei /esus: Sequere me, ubi cx ta tni'e.nit, lulclli-
popatMi: qua de re S. August. scripsit librum dc essro- geudiim relinquit, quod Christus iam autu quvsicrit Plii-
tia divinitatis, et Eucherius Liigdun. tract. de forma ver- lippum, q. d. Ideo lesus ivit in (ialil«am, ul quxrcrct
torum spiritualis inlrlligenUs , et Damasccn. lib. 1. do Philippum; illum enim iam animo dirsliiiarat vocare ad
Gdc , cap. 11. Sic Christus tropice vocatur leo, agnus, Aposiolalum, unde invenit eum , quem qurcrebat, et vo-
ostium, lux, vilis. Sic vita sterna vocatur denarius, the- cavit, dienns: Sequere me. Sic c. JG. 11. ait: £l invenit
saurus, nuptis agni, ccpoa magno, mensa Christi, regnum /esus asctlum, et sedit super eum; ubi ei r« invenit intcl-
cslonim, clc. Sic Angeli in ^ript. pinguntur quasi iu- ligitur iam ante qussivisse eum. Nam, ut ait .Mallii. 21.
venes atali. Prsclare S. August lib. contra .Adimontum, 2. Icsus prsmisit duos discipulos in castellum vicinum,
cap. 7. Sacra Scriptura, ait, verbis nostris loquem, etiam ut asinum quarercnl,el ad »c adducerent. Non ergo casu,
per hxc verba demonstrat nihil digne de Deo posse dici, sed studio querendi eum invenit. Pari modo ex respon-
Cur enim non etiam verba ista dicanfur de ilia maiestaie, aione colligendam relinquunt prcviam inlerrogoliunaio.
de qim quidquid dictum fuerit iWi^ne dicitur, qui omnes Sic loannes e. 1. 20. ait,ludcu9 misis-sr! Legatos ad loan-
opes linguarum omnium ineffabili sublimilase prxceditf nem Hapiislam, interrogantes : Tu quiscs / respondit Ba*
Cao.tG. Attributa Dei, ul bonitas, sapientia, omnipolcnlia, plisla? A'on .wu ego Christus: cx qua rcaponsionc iiitel-
prxscicDlia, providentia, iuslitia, misericordia, sancti' figitur ludios inlt-rrogasse cum: 7'uae es Hessias , ru't‘S
tas.elc. qus reipsa Idem aunl cum simplicissima Dei na- Christus? Sic cap. 3. 2. ait: Respondit lesus (Nicodemo)
tura, idcoqnc una quaedam res sunt, unoqnc essentia sio- et dixit ei : Arnen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit
giilaris ct individua, S. Scriptura elTert pluraliter et in nu- Qtlenuo. non potest videre regnum Dei. Ex qua respooslo- mero plurali, ut signifieet plures cuiusque attributi vires ne colligitur Nicndeminn prius iolerrogasae lesum , qua
fU eflertus , imo el affectas . qui in hominibus cl Angelis ratione posset salutem et regnum Dei consequi; sed hanc
sunt varii et multiplices, sed in Deo uniuotur, iinumque interrogationem sublb et loauncs. Subinde tamen respuQ-
nunt cum deitate, bxempla accipe : Miserationes eius sw- dtre apuii Hebrams idem est , quod ordiri sermoDem. e-
wr omnia opera eius, Psal. 144. Omnes vix eius iudicia, liamsi nullius iireeccsseril interrogatio. Sic apud Grascosr
Deuter. 32. 4. /ustitix Domim' rectx, Psal. 16. 9. Jfa^na unde illud ab Ilomero toties iteratum. opera Dontini,exqui*ita in omnes voluntates eius, Vs. \\fi. 1‘w ^'aAex|»iv«(M3ro; npoTff< id asL
Cta.lf. Si Christus, Prophetm ct Apostoli facinus aut flagitium huic respondens locutus est pedibus eeier Achilles, quod soa voce iubere aut consulere videntur, illa voi non pro> usurpat etiam cum nemo Achillem interrogat, prie, sed figurate et mystice accipienda est. Tale quoque Simili modo silciil nouuulla, qua> tamen dicta essa vel est omne id qtiod impossibile, aut quod ad morum bone- ipsi postea, vei alii dicunt, aut insinuant. Sic loan. c. 6.
slatrm , vel fidei veritatem, vp{ ad Sacramenta proprie 3G. ail lesus: Sed dixi v^jhis , quia et vidistis me, et non
referri uon palcsl ; ul; .Si manus tua vel pes tuus scawa- creditis, ubi cl quando id diivril lesus, loannes nusquam
lisal te, abscin teeuM et proitee nbs le. cte Si oculus tuus «pressit, uU notaiS. Chrysoslomus. Sed exboe loco eum
scandalizat te, erue eum et proiice abs te, Mallh. 16.8. id dixisse constat. Sic loaunis 1 1. 28. Marlba ait Magda-
quod lilleralitcr accipiens Origen. castravit scinsum , ut Icnx; Magister adeU ei vocat le: cum lameu dc liac voca-
tentaiiones libidinis evaderet: sod pH>rperam. Aon enim tionv antea nulla farta sit menlioincolloquioMarlliXi cum
licet s»’ip5um mutilare: quare hs seniculis non ad Ulle- .. levii. sed contentus fuit loanucs illam huc loco dumtaxat
ram, ut sonant, sed (Igur ate occipiendai sunt, ut per ina- ^ ivrr Marthem insinuare, uti nulaul S. Cyrill. Chrvso%t. et
num, pedem, oculum, arripias amicum, familiarem, co- Leonlius. Ibid. v. 40. ail lesus Marlhe: Aonne ^ixi libi.
gualum. elr. qui libi instar manus, oculi, pedis inservit quoniam si credideris, videbis gloriam Dei? puta glorio-
o( opitulator: Iiic enim si tc scandalizat ct ad hvresim, saui suscitationem Laxari fratris tui, cum tamen ubi
libidinem, atiudve scelus |icllicit. omnino a conversatione ct quando id dixerit Icaus, nunquam ante expresserit
tua abscindendus ct abiiciendus c«t. Cum vero outluro loannes.
scelus aut tlagilium iubet Christus, tunc proprie ul so- Hehraismo avpe verbum ponitur sine supposito, ma'Cao.lS. uat, id quod dicitur, inlclligcndum eil, ul cum ait: Hoe xime apud S. .Marcum, quasi huc cx circumstantiis. puta est corpus vteum , ctr. ^rr est sastguis meus, Malth. 26. ci antecedentibus cl sequentibus facile inlclligi cl supple-
>'cc enim carnem Christi in Eucharistia laniamus, aut ri poscit. 8io C.4.2G. ail S. Marcus: Sicrsl reguum l)ci,
sanguinem cruentum vcl patentem potamus, uti inlelli- quemadmodum si homo iactof sementem in terram, et dor^
gebonl, el horrebant Capharnait», sed utrumque sub mtat, et exurgat nocte et die: dormiat ftcilicct houio;ex-
speciebiis panis el vini inlcrlunv, et latculem instar An- vrgat scilicet sementis ; unde explicans subdit: el (cl si-
geli sumimus, qua in re nullum csl flagitium, nullusque gnificat id est J semen germinet et xncrescat,dum nescii il-
horror. le, q.d. Sicut dormiente homine seminante sementis ip^a
Tradit hune Cononem S. August. lib. 3. de doctrina exurgil cfcscitquc die ac nocU’. Sic Christo in rtclisquie- ChritUano. cap. 19. Qwr/^wiW.ail, in sermone divino, ne- scente ct quasi donnicole, crescit cl propagatur assidue que ad morum kostestatem . neque ad fidei veritatem pro- Evongclli prsdicatio ct doctrina: ita explicant S. Hiero-
Chronotaiis Gestorum Christi.
23
oyinus, Bcda ct Glossa, licet aliter planius intcrpretcn- turS. Chrysost. Tlieophylact. Eulhym. ul suo loco dicam.
Et e. 9. 49, Omnis enim ( supple ()ui Deo et Christo ser> Tire, et se quasi oUerre cupit) (tribulatio*
nis ) ialiflur. Unde explicaos, subiicU: Ut omnis victima ude salietur.
Cnn 50. Solet in Evanf^Iio ctScriptora inU*c®'‘ numerus eipri* mi, etiamsi aliquid illi dcsU.aut auiiersitreic numerantur discipuli Christi 70. ciim prscise luerint 72. S. .Xuj^ust. in qiicsl. Kvaii^pfl. qucsl. 47. Ruraum in eo aolcl puni numerus ddinitiis pru indefinito. Sie Chrisliis rcliiiqucn* tihus omnia cl sc sequentibus promittit centuplum, Malt. 49.29. quod Lucas cap. 18. 30. explicat, dicens: recipiet multo plura.
Can.51. Christus ex phrasi Hebraeorum solet comparatioiiero duorum exprimere per ofllrmatioocm maioris et negatio- nem minoris; hl enim quod maius est et praDce8sil,anir- ma(; quod vero minus et inferius rsl, negat. Quare per negationem tunc non proprie dictam ncgalioncm signifl* eat, sed tantum id quod negatur, minus esse allero, aut certo ipsum non esse solum iu hoc genere indicat; ut: Mi- sericordiam volo et non taerificium, .Malth. 9. 13. hoc est, misericordiam malo, et prsfero sacrificio : alioqui certum est sacrificium quoque ipsi placere, et gratum esse io suo ordine et gradu, puta poat misericordiam. Sie Luce 10.
20. ait Christus Apostolis: Holite gaudere, guia spiritus vobis stdjiiciuntur: gaudete autem.quia nomina vestra scri- pta sunt in cxlis, id eat, plus gaudere quod scripti sitis in caelis, quam quod dernones vobis subiiciantur; nam dc hoc suo modo et gradu gaudendum est. Sie Lucae 12. 44. ait Christus: Qui credit in me, non credit in me ( scilicet solum, vel prscipue) sed in eum gui misit me, q. d. Talis non tantum, credit mihi homini diccuU et loquenti, sed multo magis credit Deo Patri,qui me quasi legatum suum misit.
Cao.55. Cavenda in S. Scripturae explanatione nimia subUlitao et argutia, a’quc ac plano nimiaquc crassities cl rudilai. Unde S. Uierunvmus in c.25. Matth. Prudentem, inquit, semper admoneo lectorem, ut no» superstitiosis acquiescat interpretationibus, ct gux eommalieepro fingentium dicun^ lur arbitrio, sed consideret priora , medta et sequentia , et neeial sibi universa qux tcripla sunt. S. Scriptura ergo in- ter se cullala et compoaita, optima suiipsius est iolerpres.
Csn 54. EvangclUUe saepe ludunt in verbis elegantie causa, ae idern verbum vel nomen slalim aliter ct aliter accipiuot, maxime cum ex sensu litterali ad allegoricum, vel auago* gicuin assurgunt. Sic Christus ludit in voce moriuos di* cens : Sequere me. et dimitte mortuas (spiritualiter) sepe* Ure mortuos ( corporaliter } suos, Matln. 8. 22. Nec enim mortui corporaliter possunt alios mortuoj sepelire, ul pa- tet. Sic loon. c. 2. v. 23. el^. ludit in verbo credo, di- cens: Multi crediderunt in nomine eius, vUlentes signa e- ius faciebat : ipse autem letus non credebat semetipsum eis. Prius enim creaiderunt notat fidem divinam ; posterius vero credebat nolal (idem humanam, sive fiduciam, q. d. Jesus non confidebat eis, quia licet videret eos credero in .. se, tamen sciebat eos mulabites, et facile a Scribis posse ^ penerti: unde non diu nec securo versatus est cum eis:
Ita S.Chrjs. Sic Paulus ludit in voco pecetduin, ^.Coc. 5.
21. £«in qui non noverat peccatum pro nobis peccatum fe- cd, ut nos efficeremur iuslilia Dei in ipso. Ubi peccatum priori loco proprie accipit, posteriori verometonymice,ut signifiret hostiam pro peccato, q. d. Deus Christum inno- centem et ab omni peccato irnmunem fecit pccco/um, id est, hostiam pro peccato, ul nos a peccato liberaret et iu- stificarpl.
Cso.54. Palrstinis et Syris (qualis erat Christus ) familiare est ali parabolis, proverbiis et tritis ealachrcaibus, ut sua- vius in animos audientium influant: qua de causa Chri- stus toties utitur parabolis, easque mutiiplicat, ut palet Matlh. 13. llu etiamnum Romffi audimus Marouitas, qui Syri sunt et incole montis Literni, ea qus dicunt, illico allatis simililudinibuBctparabolis venustare. Audi S. Hie- ronymum in c. 18. MaU^ ad is.Fatniiiare est Syris et
maxime Palsestinit ad omnem sermonem suam parabolas iungere, u/ quod per simplex prxeeptum teneri ab u«f/i7o- ribus non j^est, per simditudinem exemplorum teueatur.
Christus coram nasutis et critiris. quales orant Scrlbs Cau.2S. et Pharissi, parabolis utitur ambiguis cl obscuris, liim quia ipsi indigni erant eas intelligere; tum quia quiere* banl lesum caperu in sermone, accusare, et oecidcre;9eor- sim vero discipulis et amicis siiis easdem interpretabatur, ut diserte potet Malth. 13. ll.etc. 7. v.6. .\o///e,ait Chri- stus, XORC/Uffi dare canibus, nequr. mUlatis margaritas rs- itras ante porcos, ne forte caneulcent eas pedibus suis, et con*'ersi dirumpant vos. Hoc factitavit Aristnlelos dnm li- bros suos ita tecte et involute scri|isit, ul ah vmnlis car- pi,confutarique nequeant: unde ip-e libros de Phy«ico au- ditu ad.\loxandrum scribit fuisse conscriptos, ct non fuis- se conscriptos, eo quod maximis arnbiguUolibiis et obscu- liialihus, quibus ipse, quasi sepia se involvit et obtegit, constent.
Sensus litteralis parabole non est is, quem voces pri«Cao.5(i. ma facie ostendunt, sed qui per res vocibus significatas disignalur: prior vocum sensus, est Grammatiralis, qui lilteie corticem, pula verba vocosque explicat ; posterior est parabolicus, iueoquc in parabola proprius, liUcralis, ct genuinus; v.g. Matlh. 6. 22. cl Luce 14. 16. in para- bola Regis invitantis ad nuptias debiles rt claudus, quod honesiiorea se excusarent, sensus Hurralis non est is quem id csl. liUcra* cl voces ustenlanl, sci-
licet quod vere Rex quispiam idipsum fecerit, cum hoc ad scopum Chrisli sit ini|)crlinens, ct forte nunquam conti- gerit; sed ad litteram parabolice sigoilkatur, quod Chri- stus ad Fcrlcsiom, gratiam cl gloriam suam voraril gen- tiles idolulatras. ideoque viles et abicctos, eo quod ludad legi Mosi prvefUi Christum respueriot.
Tres sunt paraboba, apolc^i et fabuls partes, scilicet 7, «^u'.<^9v,^u4os,fflt;j(u.4m,hoc csl profabulalio. fabula et af- fabulatio, sive proparabola. parabola et cpiparabola. Pro- fabulatio est prutcmium paratmlic vcl fabula>,ct quasi pro- logus.sive gustus et prelibalio quvdain parsbola, qui il- li nnemittilur, ul iodictil, quo fine, ct contra quos juira- bola dieeuda sit: post quam sequitur ipsa parabola, vel fabula: ac denique subiongilor aHabulatio, sive paslfahu- lalio, quasi conclusio et applicslto fubul» aut parabolir, quar parabolam vel fabulnm explieat, spplieaique ad id quod significat, quodque i» moribus corrigendum vel fi- eieodiiiii deoolal. Kxcuiuluut clarum est Luce 18. 9. iu parabola Pharisel ul Punlicani, ubi tr^ouuiiMv, sive profa- bulalio praMniUitur,cuin dicitur: Dixit autem et ad quos- dam, qui in te confidebant lamquapi iusti, ei aspernaban- tur exteros, parabolam istam. Ipsam deinde parabolam e- oarral. Denique v. 14. i7ifiv9iov, sive po^trabulationein . qua mentem fructumque parabole ostendit, siibiiingit di- cens : Oico vobis: descendit hic iustificatus in domum tuam ab ilioi quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui te ANjRifiaf, exaUabitur.lAem uA oculum videre est Io fabu- lis .lEsopi, in apologis Phaedri, in emblematibus Alciati.
In parabolis eaepe nou m-rsone pv^rsonis, nec partes pa-Csu.28. rabolae partibus rei signuicata, sed tota parabola toti rei aut sententis comparatur. Exemplum est Matlh. 11. 16.
Similis est ( generatio hae ] pueris sedentibus in foro, qui clamantes coxquaiibus dicunt: Clamavimus luibis ct non saltastis: lamentavimus et non planxistis ; ac deinde idap- plicat pr&Mlicaliooi Christi cl loannia Baptistae, non per partes, quia Christus et loanoes nequeunt comparari his- ce pueris, sed totam parabolam loti rei siguificaUe adae- quat. Sensus enim est, q. d. Videre est io nacgcneralio- ue simile quidpiain illi, quod in porabola cl ludo puero- rum contigit, ul sicut oec cantu nec planctu puerorum moventur morosi homines ad saltandum vcl lamentan- dum} sic Scriba et Pharisai nec exemplo laxioris viis Christi, ncc aeverioris loannis Baptists provocari poltie- rinl ad poenitentiam, conversionem et salutem. Simile e«t Malth. {3.21. Siwito, inquit, est regnum cxlorum homi- ni, qui seminavit bonum semen tn agro suo, etc. ncc enim praebe et per partes somumnt aimilb est regno, sed po-
24 ChronoUstt Gestorum Christi,
tias Regi. Sensn» ergo est, q.d. Similiter egitur in regno i de quo ibidem plort. Sie quod Oset ait eap. 3. I. Dieite
ccloriMii, periode ac ei quis in agro suo seminet bonum ^ fratribus vfsiris, popuius meus: et sorori vesirr. miseri^
oemen, eui deinde inimicus superteniincl sitania. eortitam eonseeuta. Paulus Rom. 9.23. sic ciiat: Sicut in
Ctn.29. In parabolis seque ae in similitudinibirs non omnia snnt Osce diei(:vocabonon pUbem meam, plebem meam ; elnau similia, nec applicanda rei significat». Multa enim in iis misehconliam eonseeulam, mtierirorr/iaM consecutam.
dicuntur ad decomn ct eU‘goii(iam paraboUe, qu» ut ab Scriptura novi teslamenti sspv alludit ad relus Testa*QfQ.3$. aliis rei aigtiilical» applicandis discernas, hunc Canonem mentum, quia res noti adumbrat» fuere in «cleri': FtnXi
oota. In paiabolis linis ct scopus parabola spectandus csl; enim leyis Christus, Kom. 10.4. Moses ergo et Propheta
illa enim qu» ad hunc scopum perlinent, parabola par* fuere et pracursores Christi. Mira igitur, mire*
tes sunt necessario applicanda; rebus per parabolam sl> que roiisona est harmonia noti Testamenti eum ceteri,
gniPicalis; qua «ero ad eum non pertinent, parabola sunt cuius artifek et auctor csl Spiritus sanctus Quare ut Seri*
emblemata et ornamenta : sta Origenes et S. Chrjsosto* pturam no«i Testamenti a radice ei fundamentis explices,
tniis in Madh. e. 13. el S. .\uguslinu8 Ib.de CiTil- 2. Sic scrutare et «esliga ligiiram, prophetiam «el scnlenliam
Mallh. 25. 15. dicitur Uri distribuisse servis sua talenta, «eteris Tortamenli.ad quam atludil; «etus coiin lei nota
unicuique seeunUum propnat» cirtiUcm, quia scilicet Rex fuit praludium; oo«a leterisesl coinplcaealum, uti fuso
prudens ita facere sotei. At Christus uon ita : nec enim docet S. August. lib. pluribus, quos scri|isil contra Fau*
attribuit gratiam secundum «ires dotesque natura el li* sium Mariichaum, el Tcrtull. lib. qualuor, quoa scripsit
bcH arbiti ii, uti «oluere PclAgiani, ut ingeniosis, diviti* contra .\larrionem.
biis, Principibus det maiorem; rudibus vero, pauperibus Inlci-pres latmus idem verbum Grircum difersimodcCao.26. et plebeiU minorem. Sic Luca 14. 26. In parabola com* Tcrtit, prieserlim dum una vox Latina vim «crbi Groel putaiilissumptus ad parandum bellum, et ad adilicandaro non as.sequilur, nec adaquat: sic in Marco fere
turrim, multa sunt cinblcmala, uti ibidem patebit. Deoi- semper vertit comnunari, io Luca increpare, in Mailhao
quo ex parabola el cx posiparabola. puta prologo, aque imperare vel prxeipere, ut Mare. 4. 39. kl esunjnu, in*
ac ex couclusione paralmla veiiaiidua est genuinus eius* quit, coaimino/ui est \'tnlo. Sed Luca cap. 6. 23. ul ilU
dem sensus. AudiS. Basilium in regni. Urrvior. inlerrog, surqens, inquit, increpavit ventum. .MaUb.8. siitcm «.26.
55. iSanr, ait, qux afferuntur similitutlines, nequaquam Tunc surgens, inquit, imperant veniiset mari : quia ikiti*
ex omnino singulis earum reruM.adquas allalx sutU,par^ put signiliral prxeipere sive imperare non simpliciter, sed
tibus respondent :sed illud agunt, ut tuenlem ad ui, de quo cum tncrepalnme, oOiurgalione et cainminatione , additis
agitur, argumentum dingant. Celebre est Augustini div minia ubiurgare, interminari, et interdicere. cumcntiiin lib. 16. de Civit, rap. 2. Dion sane omnia qux Denique huc spectant Canone» 61. quos Rpielolis S. gesta narrantur, aliquid etiam significare puianda sunt ; Pauli praefixi. Epistula enim iste explicant Evaiigclium: sed propter illa, qux aliquid . ignifican/, etiam ea qux tti* quia Paulus interpres csl Christi.
hil signifiranl.atiexunturrsoioenimvomereterra proscin- Evaiigirlisla sape brcvilaiis studio rem gestam impii- Can. 37. ditur; sed ut hoc fieri possit, elittin r,:i7cra aratri membra cani et ronvolvunt,qua de causa subinde repugnantia di- xanf necessaria : ita rn prophetica historia dicuntur el ali- cerc videntur ; quare ros gesla Interpreti fusius explican- qua qux nihil significant, sed quibus adhxrtaiU, qux si- da ct dislincliiis enucleanda est, ut consonantia apimreat. gnificant, et quodammodo religentur. 8tc Luvas cap. 7. v-3. de Centurione miUcnle l.cgnU>s ad
Lao.30. Ii multis parabolis pralcr id ad quod primo el prin* r Christum, ut servum siiuin sanaret, ait: Et cum audisset cipalilcr assumuiitur.ChiUlusseruudario mysteria aliqua de lesu. misti ad eum seniores tudxorum, rogans eum. ut insinuare voluit, quasi sensu tropologico, «el allrgunco, veniret, et salvaiet servum eius: curo lamcn paulo poat ut patet Luca 10. 30. uhi Christus per parabolam Sama- subdit euindeiii dixivue: quod et meipsum non jusi
ritani non tantum oalcmiere voluit, quis sit noster proxi- dignum arbitratus, ut ccNicrm ad te, quia ariUtnH ego sum
mus, qiiem diligere debeamus quod quarebal L^ispcri- Gentilis, idcoque indiguus tuu aspectu ct alloquio, qiiara
lUR, sed Btiniil allcgoricc signilii-avit se esse Samarita* pro me submisi ad tc ^seniores ludaoriim: quomodo ergo
Dum, qui Adamiimeinsque |>osleroe peccato primavo sau* patilu onlc putat ou se dignum, imo rogat iilChristus ve-
eios, infuso oleo gratia su« et vino sanguinis sui, sana- niaiad se? Kesp. n ror/arsv,qitolciius refertur ad «isai-
ret et salvaret. vitrei serrum eius, pertinet ad ipsinii Cenluriuncni, qua-
Cao 31. Parabola sunt diipljccs, alia similes, alia dissimiles. temis vero refertur ad v« u/ veniret , |>erlincl ad seniores
]n similibus vis argumenti csl a pari vel simiti; in dissi- luda^orum, qui de suo hoc adilideniut, piilanlcs h«w di^
milibus a minori ad maius. eere, ct Centurionem lacile hor cu|>ere : l.ucas tamen trt*
Caa.33. Nonnulle dicuntur in Eiangolio et Scriptura non ex rei buit idipsiim quoque Centurioni, quia qua L^-gaiiis dicit Tcriinte. sed cx opintouc hominum illius temporis, qiio ge- et petit nomine L^anli^, hac legans ipse dicere et peto-
ala referuntur. Sic loM-pli voratur paler Christi etiam a re censetur, dc quo pluia .Mallh. H. v. 6. Sic Liicas cap.
B. Virgine; quia homiiirs illius avi putabanl eum esse 19. 9. ail Chrislum dixisse Zaeliao, cum domum eius in*
potiem, cum revera non esset pater, Luca '2.48. Sic Ha* grcdcrrlur: Quia hodie satus domui huic facta c<Cubi in*
natiias lorcm. 28. 10. vocatur propheta, quia talis asti- volute signiliral, l^rhcn ia Civrtstnm credente et conver-
mahalur a vulgo, eum revera esset Pseudopropheta: ita I) so, lotam familiam heri sui exemplum secutam in Chri*
S. llicrntiymuB in Icrrm. 2H. slitm credidisse et 8an<;Uncalam fuisse, etiamsi paulo an*
C.an 33. Scriptura mutatis liret rebus, eadem Umen pristina- tc solius Zachai credentis momiiieril. Sic orto b'‘aliludi* que nomina, qua prius habuere, servat, rrbusquo assi- nes, quas recenti Malthans cap. 3. v. 1. ct seq. Lucas C. gnal. Sic loao. 6. caro Christi in Eucharistia vocatur pa* 6. in quatuar coiilrahit.
nis, quia fuit panis, sed per iranssubstanlialioncin, qua Christus sanaturus agi ulos, prius ab eis aoiet require- Cao. 38. fit in consecralinne, panis muialus est in cBrm*m Christi. re lidcin, qua scilicet credant CluUtum id posse farerc.
Sic Diiia a Sichem corrupta vocatur virgo, quia paulo en- sperenique facturum ; quare fides hoc non est historica
te Ajcrat virgo. Genes. 31. 2. Sic viq^a Aaronis conversa ct mida, non diam i-liarilale formata el iuslilieans; sed
Id serpentem vocatur virga, quia paulo aute fuit virga. est 6des miiacuionim, qua includit certam spem d fidu-
Eiodi 7. 12. Deeorort/, inquit, Wr^ Aoron virgas eorum : ciaro miraculi, quod scilicet ('.hristiis cos sua omnipotenti
boc rst. Serpens io quem virga Aaronia a Mose conversa manu sanabit, qualis fuit lid«*s S. Grrgorii.qiii idcirco co-
erat, devoravit BarpeDles,io quos Magi Pharaoniisuas pa- gnominatus est Thaiimaturgus. id est, miraculorum opi-
liter virgas ad oatentationain miraculi converterant: ita fex. Hanc enim fidem quasi congruam ad miraculorum
S. Hieronymua io Matth.26, dispositionem, prareqiiirit Christus; unde illa ail: Amess
CiD.SL EvangcUsta et Apostoli in citanda S. Scriptura veteris dica si hafmerUis fidem sicut granum sinapis, diee- tastameoli sape illam non verbo tenus , aed quoad sem- tis monti huic: Transi hinc illuc, et transibit, et nihU fvi- suro citant : nl f uonian Piatarstns voeabUar, MalUi.2.23. possibiU erit mdtis. Matlh. 17. 19.
CoMilia Krangelica. ^5
PoiTitMO io CTangetiis solerler eipendcDdum est et secernendam, an Id qood Cbristos ait, ait eootilium, an pr*»- eeplum, an promisaio, aut perralsaio dumtaial ( qualia cat ilta ad ludam proditorem: qw>d faeii, fac eUiun, loan.
13. 27.) an parabola, an adaf^iuni, an rniblemB, elc. Quocirca In f^aiiam tectoria ex alnf^ulia Efang^liia collc{»i ( eo quod nemo nuc uaque Id pra^atitorit } omnia Evaii(^lica consilia, prieccpta, promioM, minas, miracula, oracula, sa- cramenta, paradoxa, parabolas, adai^ia, emblemata ct iCDlf^mata, eaque ordine suo disposita bic aubiicio.
Accipe erjjo primo omnio CoifSiLis per Kvan{p;liuni sparsa hic in iinuin collecta, deinde precepta Evangelio pro-
firia, denique mista, id eat, partim consilia, partim praecepta. Consiha et pracepta foco, quaa ut plurimum sunt la- ia : nam et consilia in ncccssilate liuot pnecepta; ct praecepta citra necessitatem subinde Gunt consilia, ot patet in praecepto eleemosynae.
CONSILIA EVANGELICA,
QOA OMirU IU5T DB ACTIBVS HBBOICU ritTUTI/M CDBtSTUIfAatTIi , 1*0 APOSTOLICAEVII.
1. Ol!tB modo: Sic enim deeet nos implere omnem iu- Ostiliam. Matlh. 3- 15.
2. Beati pauperes spiritu : quoniam ipsorum est re^um
cieioruin. Matth. 5. 3.
3. Beati inites: quoniam ipsi possidebunt terram.
4. Beati quilu^p^nt: quoniam ipsi conaoiabunlur.
5. Beati qui esuriunt ct sitiunt iustiliam: quoniam ipsi ulorahuntur.
6. Beati misericordes: quoniam ipsi misericordiam con-
sequentur.
7. Beati mundo corde: quoniam ipsi Deum ridebunt.
6. Beati pacitici: quoniam lilii Dei vocabuntur.
9. Beati qui persecutionem patiuntur propter iusUtiam: quoniam ipsorum est rc];num cA>lorum.
10. Beati cslia, cum maledixerint robis, et persecuti vos
fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, men- tientes propter me.
Gaudeto et cxullaLe : quoniam merces vestra copiosa est in Offlis.
11. Si quis te perriisserit in dexteram maxillam luam, prvbe illi et alteram. .Vo/M. 5. 39.
12. Et qui vult tecum iiidieio contendere, et tnaieam
luam tollere, dimitte ci ct pallium. Ibid. v. 40.
13. Quicumque te an^riaverit mille passus, vade cum il-
lo et alia duo. Ibid. v. 41.
14. Omni pctcDli te tribue: et qui aufert qus tua sunt, ne repetas. Luex 6. 30. Matth. 5. 42.
15. Estote vos perfecti, sicut et Pater vester csleslis per- fectus est. Maith. 5. 48.
16. Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos.
Matth. 8. 23.
17. Vos anlsm nolite voeari Rabbl: unas est enim Msqi-
ster vester, omnes autem ros fratres estis- jVaf/.23.8.
18. Et patrem nolite vocare robis super terrom : onus est enim Paler rester qui in cfflisest. Ibid.
Nec vocemini ma^itn, quia magister rester unus est, Christus. Ibid.
19. Qui maior est vestrum, erit minister vester. Ibid.
Qui autem so exaltaverit hirmiliabiUir: et qui so humi-
tiaverit exaltabitur. Ibidem.
20. Oportet semper orare, et nunquam dedccre. iMCte 18. 1 .
21. SuolEunucU qui se castrareninl propter regnum c«- lorum. Qui potest capere, capiat. Maith. 19. 12.
22. Do Virginibus autem pneceptucn Domini non habeo: eoDsilium autem do, tamquam misericordiam conse- cuius a Domino, ul sim lidelis.
Exinlimo ergo hoc bonum esse propter instantem ne- cessitatem, quoniam bonum est homini sic esse.
23. Si vis perfectus esse, rade, vendo qus habes, et da pau- peribus, et habebis thesaurum in ccIo,ct veni seque- re me. Matth. 19. 21.
34. Maria optimam partem elcg;it, qu» non auferetur ab ea. Luex JU. 42.
25. Maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis, loan. 15. 13.
26. Mutuum dale, nihil inde speranlns. LuexQ. 35.
27. Benefacite his qui oderunt voa, et orate pro perse- quentibus et calumoianlibus vne. Maith. A 44.
28. Et secedens unus Scriba, ait ilii: Msgislcr sequar Ic quocumque ieris.
£t dicit ei Jesiis ; Vulpes foveas habent, et volucres e»- ii nidos: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet. Maith. 8. 19.
29. Ecce nos reltquimus omnia, et secuti sumus te. Quid ergo erit nobisT Matth. 19. 27.
30. D^que eonsiiiitm Evancfelieum esi.evangclisare gra^ tis. non aeeepto ullo prxdicaiionis stipendio aut sum- ptu. uti fecit S. Pautus, labore Maimum xe.moxfva sustentans, proindeait :Qum9nltrp) merees mca7 ot Evaogelium predicaos, sine sumptu ponam Evan- geliuro. 1. Ccrinih. 9. 18. lure enim naiurx et dM- ISO Apostoius vivere potest ex Evangelio : dignus est enim operarius mereede sua : unde si gratis evon^fi- xof, faeit opus liberale et supererogationis, quod con- Silii est, non prsecepti.
Sx dieiis liquet multa esse comiliaEvangeliea^sed prs^ eipue tria, seilieet voluntarix paupertatis, caUitatis, et obedieniix religiosx , uti contra novantes uno ore doeeni omnes orthodoxi.
PR^CEPTA EVANGELIO PROPRIA,
BBC IB LBGB TBTUl BXrBBMA.
1. noBBtTBirma agite: appropinquavit enim r^um Ml cslorum. Matth. X. 17.
2. Sic luceat luceat lux vestra coram hominibus, ut vi- deant opera vestra bona, et glorificent patrem ve- strum qui in cfflis est. Matth. 5. 16.
3. Si ofTers munna lunm ad altare, et ibi recordatus fue-
ris, quod frater tuus habet aliquid adversum te, linque ibi munus tuum ante altare, et vade prius r^ conciliari fratri tuo, et tone veniens offeres munos tuum. Ibid. v. 23.
4. Esto consentiens aixtnuria faetori et aeaaatorhquem
Vot. VIII.
verbo et verbere Ixsisti J tuo, dum es in via eum eo, ne forte tradat te adversarius iudici, et iudex tradat te ministris, et In carcerem mittaris. Ibid. v. 25.
5. Qui viderit mulierem ad concupiseendam eam, iam
mcechaliis est eam in corde suo. Ibid. v. 28.
6. Quod si oculus tuos fvel manus J dexter scandalixat
te, erue eum et proiiee abs te. Ibid. v. 39.
7. Omnis qui dimiserit uxorem suam.excepta fornicatio- nis causa, facit eam mschari : et qui dimissam du- xerit, adulterat Ibid. v. 32.
8. Diligite inimicos vestros, ut sitis filii Patris vestri, qui
4
Digilized by Google
Pitpccpta Crangello Propria.
26
io oHs Mt. qui solem suum oriri foeil sup«r bonos ct malos, et pluit super iustos et iniustos. Ibid.v. 15.
9. Qui trasrUur fratri suo, reus erit iudicto; qui autem dixerit fratri suo raca, reus erit concilio: qui otitem dixerit fatue, reus ^il gehennae ignis. Ibid. v. 22.
10. Attendite no iustitiam vestram faciatis coram horni*
nibus, ut videamini ab eis: alioqiiin mercedem non habebilis apud Patrem vestrum qui incsliscsl. Mat‘ fh. 6. 1.
11. Tu autem cura oraveris, intra in cubiculum tuum, ct
clauso ostio ora patrem tuum in abscondito: el pa- ter tuus qui videt in abscondito, reddet Ubt. Ibid.c.d.
12. Orantes nolite multum loqui ^ore, sed cordej sicut
Ethnici. Ibid. r. 7.
13- Sic erm vos orabitis: Pater noster qui es in caelis: sanciiiicetur nnmcn tuum: Adveniat regnum tuum: fiat voluntas tua, etc.
M. Nolite thesanrirare vobis thesauros in terra, etc. sod in cm\o. Ibid. v. 19.
15. Non potestis Deo servire cl mammonae, ibid. v. 21.
16 Ne sullieiti sitis animae vestrae quid manducetis, ne- que corpori vestro quid induamiui. Ibid. o. 25.
17. Qua-Tite ergo primum regnum Dei, et iustitiam eius, et hsH* omnia adjicientur vobis.
Nolite ergo solliciti esae in crastinum. Ibid. t\ 31.
18. Nolite judicare, ut non iudiceraini. Matih. 7. 1.
19. .Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis marga-
rltaa vestras ante porcos, q. d. nolite sanciet dogma- ta tradere iRcret^u^i et obstinatis, qui ea rideant ei
subsannent. Ibid, v, 0.
20. Quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos fa-
cite illis. Idid. V. 12.
21. (nlralR per angustam portam, qtiia lata porta, ct spa- tiosa via usi que ducit ad perditionem. Ibid. o. 13.
Qui dixerit contra Spiritum sanctum, nun rccniUclur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Maith. 12. 32.
23. Omne verbum otiosum, quod loculi fuerint homines, rcildenl rationem de eo io dic indicii. Ex verbis enim luis iusliljcabcris: cl ex verbis tuis condemnaberis. Ibid. V. 30.
21. Nisi conversi fueritis, et efficiamini siciil parvuli, non intrabitis in regnum cadmum. Matih. 18. 3.
25. Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe cum inter Io ct ipsum solum : si to audierit, lucratus eris fratrcin tuum. Ibid. o. 15.
20. Si autem le non audierit, adbibe tecum adhuc unum Tcl duos, ut in ore duorum vel trium testium stet o- runc verbum. Ibid.
27. Quod si non audierit eos, dic Ecclesio: si autem Ec- clesiam non audierit, sit Ubi sicut ethnicus el publi- canus. Ibid.
Arnen dico vobis, quscumque alligaveritis super ter- ram, eruDl ligata ct in celo, cl queeumquo solveri- lis super terram, eruul soluta eL in cslo. Ibid.
Uandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi ros. loan. 13. 31. His adde prteeepla Sacra- mentorum, qua: inferius afferam.
MISTA, HOC EST, PARTIM COVSILIA , PARTIM PRiECEPTA.
1 . T7 GO autem dico vobisnon iurare omnino. lfaffA.5.34.
2. CiSit autem sermo vester, est, est: non, non : quod
autem his abundantias est, a malo est. Matih. 5. 37.
3. Cum ieiunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava,
nc ridearis hominibus Iciunans, sed patri tuo qui est in abscondito , q. d. Cum ieiunas id ostentare ^ sed cela et dissimula per corporis, astimique alaerita- tem et isetitiam. Matth. 6. 17. Idem dixtt de Eleemo- sfjna , V. 3. et de Oratione v, 6.
1. Petile cl dabitur vobis: quarllc ct invenietis .* pulsate et aperietur vobis. Matth. 7. 7.
5. Qtii recipit Prophetam in nomine PropheUe , merce-
dem propheta accipiet: et qui recipit iustum in no- mine iusti, meroedem iosli accipiet. Matth. 10. 41.
6. Et quicumquo potum dederit uni cx minimis latis ca-
licem aqua frigida lanium in nomine discipuli: a- men dico vobis, non perdet mercedem suam. Ibid.
7. Venite ad me omnes qui laboratia, et onerati estis, ct ego reficiam vos. Tollite iugum meum super vos.
et discito a me, quia mitis sum, ot humilis corde, et invenieUs requiem aoimabus vestris. Matth. 11.28.
8. Quicumque fecerit voluntatem Patris mei qui in calis
esi, ipse meus frater, el soror, et moter est Matth. 12. 50.
9. Si quis vult post me venire, abneget semelipsum . et
tollat crucem suam, ot sequatur me. Matth. 16. 21.
10. Vendite qua possidetis, et date eleeoKieynaro. Lue.
12. 33.
11. V'igilale itaque omni tempore orantes, ul digni ha- beamini fugere isla omnia, qua futura sunt, et sta- re ante filium hominis. Luex 21- 36.
12. Scrutamini Scripturas, loan. 6. 39-
13. Operamini oon cibum qui perit, sed qui permanet in
vitam O! ternam, quem flUushomiuisdabitvobis. Uunc enim pater signavit Deus. loan. 6. 27.
14. In hoc cognoscent omnes quod discipuli mei estis, si dileclioauin habueritis ad invicem, loan. 13. 35.
PR.ECEPTA ET CONSILIA A CHRISTO SEORSIM DATA APOSTOLIS.
1. post mc. et faciam ros fleri piscatores bo- T minum. Matth. 4. 19.
2. In viam tientium no abieritis, ot In civitates Sama- ritanorum ne iolraveritis: sed potius ite ad oves qua perierunt domus Israel. Matth. 10. 5.
3. Euntes autem pradicalc dicentes, qnla appropinqua-
vit regnum calorum. Ibid.
1. InlinncM curate, mortuos suscitate, leprosos manda- te, dainonia eiicite.
5. tiralis accepislU, gratis date. Ibid.
6. Nolite possidere aurum, neque argentum, neqoe pecu-
niam in znnU vestris. Ibid.
7. Non pdram io via, neque calceamenta, neque virgam:
dignus est enim operarius eibo suo. Ibid.
8. lo quarocumqiie autem civitatem aut castellum iotra-
verilis, interrogate quis in ea dignus sit, el ibi ma- nete donec exeatis. Ibid.
9. lutranles autem In domum , salutate eam , diceotes: Pax huic domui. Ibid.
10. Et quicumque noo receperit vos, neque audierit ser-
mones vestros, exeuntes foras dc domo ve) civitate, exculilo pulverem do pedibus vestris. Ibid. o. 11. Arnen dico vobis: Tolerabilius erit terra Sodomorum et (lomorrhaeorum in die iudicii, quam illi civitati.
11. Elcce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. E- stole ergo prudehtes sicut serpentes, et simplices si- cut columba. Ibid. v. 16.
12. Cavete autem ab hominibus. Tradent enim vas in Con-
ciliis,clin Syuagogis suis flagallabuul \oi.Ibid.v.i7. Et ad procides, et od reges ducemini propter me in stimonium illis, ct gentibus. Ibid.
13. Cum autem tradent vos, nolito cogitare quomodo aut
quid loquamini : dobitiir enim vobis in illa hora quid loquamini. Ibid. v. 19.
Digitized by Googie
Promisso
Nod eoim vos estia qui loquimiDi , sed spiritus Patris veslri, qui loquitur io Tc^is. Ibid.
14. Cum autem persequootur vos ia civitate ista. fu{^lo ad aliam. Arnen dico vobis, non consummabitis civi> tales Israel, duocc veniat Filius bominis. tbid.v. 23.
15. Ne er^ timueritis cos: nihil onim est opertum, quod non revelabitur: etoceullum, quod non scietur. Ibi- dem T. 36.
16. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumioe, cl quod
io oiire auditis, prs>dicatc super tecta. Ibid.
17. Et nolite Umere eos qui occidunt corpus, animam au«
* tem Doo possunt occidere, sed potius timete eum, qui
potest et animam et corpus perdere in ('ehenuam. l- oidem p. 38.
18. Nolite arbitrari quia pacem veoerim mittere io ter- ram, sed (gladium. Veni enim separare hominem ad- versos patrem suum, el filiam adversus matrem suam, et nurum adversus socrum suam. £l inimici homi- nis doroesUci eius. Idid. v. 31.
19. Qui amat patrem aut matrem plusquam me. nou est mo dignus; et qui amat filium, aut filiam super me, non est me dignus. Ilrid. p. 37.
30. Et qui non accipit crucem suam el sequitur me: non est me dignus.
31. Qui inveuil animam suam, perdet illam : et qui per- diderit animam suam propter me, inveniet eam. /• bid. V. 39.
33. Qui recipit vos, me recipit: cl qui me recipit, recipit cum qui me misit. Ibia. n. 40.
23. Nemini discrilia visionem ( Transfigurationis) donec filius bominis a mortuis resurgat. MattA. 17. 9.
34. (Jt autem non scandalizemus eos {exactores didraeh^ mi pro iributo) vade ad mare et mitto hamum, et eum piscem qui primus ascenderit , tolle : et operto ore eius, iovenies staterem, illum sumens da eis pro
PROMISSA E
Evangelicd. 27
mc el te, fo Petre/ Ibid. v. 27.
25. Quiecumque alligaveritis super terram, erunt ligata etincielo: et queeuinque solveritis super terram, erunt soluta cl Iu cclo. Matfh. 18. 18.
26. Qoicumque voluerit iuter vos maior Geri , sit vester
minister.
El qui voluerit inter vos primus esse, erit vester ser- vus. MattA. 30. 2G.
Sicut filius bominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro mullis.
37. Tristis est anima mea usque ad mortem : sustinete
hic ct vigilate mecum. Vifplate et orate, ut uou in- tretis io lentaliooem. Mailh. 26. 38.
38. Ego rogavi pro te To Petre/ ut non deficiat fides tuo: et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Etu ese 32. 32.
29. Deinde dicit Thome: Infer digitum tuum huc, et vide
manus meas; et afier manum tuam, el mille in latus meum: clnoli casc incredulus,sed fidelis. /oan. 30.37.
30. Mittite in dexteram navigii rete, et invenieli*, ete. alTerte de piscibus quoa prendidistis dudc, c/c. Veni- te, prandete, loan. 31. 6. et sequent.
31. SiinoQ loannia, diligis me plus his? dicit ci: Eliam Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei: Pasce agnos meos.
Dicit ei itenim: Simon loanois, diligis me? Ait illi: Etiam Domine, tu scis quia amo te. Dicit ei: pasce agnos meos. Jbid. p. 15.
33. Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in no- mine Patris, cl Filii, el Spiritus sancti : doceutea cos servare omnia queeumque mandavi vobis. Mailh. 28. 19.
Et ego mitto promissum Patris mei in vos. Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto. Imcx 31. 49.
r A N GELIC A.
1.1VB Umeas Zacbaria, quoniam exaudita estdepreca- 1 V Lio tua : ct uxor tua Ellsabelh pariet libi filium, et vocabis nomeo eius loanoem.
Et erit gaudium libi, etexullatio, cl multi io naUvita- t« eius gaudebunt. Luex 1. 13.
3 Erit enim magnus coram Domino: et vinum et sice- ram non bibet, et Spiritu sancio replebitur adhuc cz utero matris suc. Ibid.
3. El roulloafiliorumlsraelconvertetad Dominum Deum ipsorum.
4. & ipse precedet ante illum in spiritu et virtute Elie: ut convertat corda patrum ia mios, el incredulos ad prudentiam iustorum, parare Duminu plebem perfe- ctam. Ibid.
Ne timeas Maria: iuvenisti enim gratiam apud Deum.
5. Ecoe concipiea in utero, et paries filium , et vocabis nomen eius lesum.
Hic erit magnus, ct filius AlUssimi vocabitur: et dabit illi Dominus Deus sedem David patris sui, el regna- bit io domo lacob in aeternum. El regni cius mm e- rit finis. Ibid. v. 30.
6. Beati pauperes spiritu: quoniam ipsorum est regnum caelorum. Maiih. 5. 3. ibidem inseq. Idem regiimn aliti tiiuiis ei nominibux, exieris teplem beaiitudint’ bus promitiitur.
7. Qui redpit vos. me recipit: el qui recipit ine, recipit
cum qui me misit Mailh. 10. lO.
8. Qui recipit Prophetam in nomine PropheUe, merce- dem PropbeUe accipiet; et qui recipit iustum in no- mine insli, mereedem iusii acripiet. Ibid.
9. Et quicumqoe potum dederit uni cx raiiiirnit istis co- licem oquie frigide, lanium in nomine discipuli : a- meo dieo vobia, non perdet mereedem suam . Ibid.
10. lusti fulgebunt slent &ol in regno Petris eorum. Mali.
13. 43.
41. Beatos es Simon Bar-lona : quia caro et sanguis non revelavit libi, aed Pator meus qui in celis est. Matlh. 16. 17.
13. El ego dico tibi, quia tu cs Petrus, el super hanc pe- tram &‘dificabo Ecclesiam meam, et porte inferi non prsvalebiinl adversas eam.
13. Et tibi dobo claves regni eelonim: etquodeumque ligaveris super terram, erit ligatum et iu celis: et quodciimque solveris super terram , erit aolulum et in c&lis. Matlh. 16. 18.
14. Si duo ex vobis consenserint soper terram, de omni ro quamenmque petierint, fiet ilUs a Patre meo qui in caelis est Matlh. 18. 19.
Ubi enim sunt duo, vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Ibid.
15. Tunc accedens Petrus ad cum dixit: Domine, quoties
peccabit io mc frater meus, ct dimitlom eit usque septies ?
Dicit ilh lestis : Non dico Ubi usque septies , sed usque 6v[>tuagi(M septies. Ibid.
10. Sunt Eunuchi, qui se castraverunt propter regnum caelorum. Mailh. 19. 43.
17. Quia hsc dicit Dominus Eunuchis; qui cuslodiorint
Sabbata mea, et elegerint qum ego volui , el temio- rint fordus moum.
Dabo «is in domo mea, el io muris meis locum, et no- lueu melius a filiis et filiabus: pomen scmpitcrouui dabo cis quod non peribit. Isaix e. 36. v. 4.
18. Vade, vende qu» babes, et da pauperibus, cl habebis
thesaurum inc«lo. Mailh. 19. 31.
19. Arnen dico vobis, quod vos qui secuti estis mc, iii re- generatione, cum sederit filius hominis in sede ma- iestaiis sue, sedebitis cl vos super sedes duodecim, iudicaules duodecim tribus Israel.
30. El omnis qui reliquerit domum , vel fratres, aut ao-
Digitized by Google
28 Uinc Evangelice.
rorcfl, aul patrem, ant matrem, aot uxorem, aal lios, aut a{^roe propter oomen meum, centuplum accipiat, et ritam rlcrnam possidebit. Ibid.
21. Ia resurrectione neque nubcul. neque nubentur, aed
erunt sicut Anpeli Dei io c*lo. MnUh. 22. 30.
22. Euj^e servo bone et fidelis, quia super pauca fuisti fi* delis, super multa le constituam, intra in gaudium Domini tui. Mailh. 25. 23.
23. Ecce ego robisciim sum omnibus diebus usque ad coosummalioneiii sieculi. Malth. 28. 20.
21. Signa autem cos qui crediderint hce sequentur: In nomiuc meo dvmoaia ciicieol ; linguis loquentur novis.
25. Serpentes tollent: cl si mortiferum quid biberint, non eis nocebit: super tegros manus imponent, et bene habebunt Iforc. 16. 17.
26. Habete fidem Dei.
27. Ameo dico vobis: quia qtiirumque dixerit huic mon*
U: Tollere et initlore in mare; cl non htesilavcril in corde stio. sed crediderit quia quodeumque dixerit fial. fiet ei.
28. Proplcrca dko vobis, omnia quae orantes petitis, cre* dite, quia accipietis, et evenient vobis. 3/arc. c. 11. V. 22.
29. Nuue dimittis servum tuum Domine, secundum ver* bum tuum in (uice. Lucte 1. 29.
30. Spiritus Domini super me: propter quod unxit mc, evangelizare pauperibus misit nie, sanare contritos corde.
31. Prcdicare captivis remissionem, ct cccis visum, di- mittere confractos in remissionem, prcdicareaonum Domini acceptum, et diem retributionis. Luex 4. 18.
32. Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici, et nihil vobis nocebit.
33. Verumtamen in hoc nolite gaudere, quia spiritus vo- bis subiiciiintur: gaudete autem, quod nomina vo- stra scripla sunt in criis. Lvc.r 10. 19.
34. Marlha, Marlha, sollicita es el turbaris erga plurima. Porro unum est necessarium. Maria opiimara par- tem elegit, qu« non auferetur ab ea. Luex 10. 41.
35. Omnis quicuroque confessus fuerit me coram homini-
bus, et Filius Eminis confitebitur illum coram An- miis Dei. Lue. 12. 8. Mallh. 10. 32.
36. Quaerite primum regnum Dei. et iusthiam eius, ct
hac omnia adiicieotur vobis. Maith. 6. 33.
37. Ignem veni mittere in terram: el quid volo, nisi ut aecendalur? Jluc. 13. 49.
38. Iniieienl vobis manus, clc. Ponite ergo in cordibus vo- stris, non pramedilari quemadmodum respondeatis.
Ego enim dabo vobis os el sapientiam, cui non pote- runt resistere, el contradicere omnes adversarii vo- stri. Luex 21. 13.
39. Vos autem estis qui permansistis mecum io tentalio-
nibiis meis.
£t ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum.
Ut eaalis et bibatis super mentam menm in regno meo: et sedeatis super thronos iudicanles duodecim tri- bus Israel. Luex e. v. 28.
40. Pax vobis, ego sum, nolite timere. Luex 24 36.
41. Et ego mitlo promissum Patris mei in vos : vos autem sedeto in eivitale, quoadusque induamini virtute ex alto. Ibidem v. 49.
42. Eduxit autem eos foras in Belhaniam: ct elevatis ma- nibus suis bcttodixit eia.
Bt facturo est, eum benediceret illis, recessit ab eis, et
MINjE EVj
1. ^uiccaotJB non receperit vos, neque audierit sermo* ^nes vestros , exeuntes foras de domo vcl civitate , excutite pulverem de pedibus vestris.
ferebatur in cetum. Ibidem.
43. Et ipsi adorantes regressi auot in Icrusalem curo gau- dio magno.
Et erant seroper in (emplo laudantes cl benedicentes Deum. Ainen. Ibid.
4-4. Ores mea vocem meam audiunt: et ego cognosco eas, el sequuntur me.
Et q;o vilam alcrnam do eis: et non peribunt in ster- num: et non rapiet eas quisquam de manu mea. loan. 10. 27.
45. Vado parere vobis locum. Et si abiero, et prepara-
vern vobis locum, iterum venio, et accipiam vns ad riieipsura, ut ubi sum ego, et vos silb. loan. 14. 2.
46. Amen diro vobis , qui credit in me , opera qus ego facio et ipse feciet,et maiora borum fadet: quia ego ad Patrem vado.
47. Et quodeumque peUeritis Patrem in nomine meo, hoc faciam, ut gloriticetur Pater in Filio. loan. 14. 12.
48. Et ego rugabo Patrem, et alium paraclitum dabit vo- bis, ut maneat vubiscuro In slcroum.
Spiritum veritatis, quem mundus non potest accipere, quia non videt cum, nec scit cum : vos autem cogno- scetis eum , quia apud vos manebit et in vobis erit.
49. Non relinquam vos orphanos: veniam ad vos. loan.
14.10.
50. Qui habet mandata mea, et servat ca, ille esi, qui di-
ligit mc.Qut autem diligit me,diligctur a l*atre meo; et ego diligam eum,et manifestabo ei meipsum. /oan. 14. 21.
61. Si quis diligit me, sermonem meum servabit; et Pa- ter meus diliget cum, cl ad cum veniemus, et man- Btonem apud cum faciemus. Ibid. v. 23.
52. lam non diram vos servos, quia servus nescit, quid
faciat Dominus cius: vos aulcm dixi amicos, quia o- irmia quacumque audivi a Patre roco, nola feci vo- bis. loan. 15. 14.
53. Non vos mc elegistis, sed ego elegi vos. ct posui vos ut catis ct frurtum alTeratis , el fructus vester ma- neat; ut quodeumque jMslieritis Patrem in nomine meo, dcl vobis, han. 15. 15.
54. Cum autem venerit Paracletus, quem ego mitiam vo-
bis a Patre, Spiritum veritalis,qui a Patre procedit, ille testimonium [verhibebit de mc.
Et vos tesliinonium perhibebitis, quia ah initio ineeuin estis. loan. lA. 20.
55. Cura autem venerit ille Spiritos veniatis, docebit vos
omnem veritatem; non enim loquetur a semelipso, sed quaecumque audiet, loquelur, et qua ventura sunt annuntiabit vobis. loan. 16. 13.
56. Sanctifica eos Ln veritate, elc. Ct pro eis ego sancti-
fico meipsum, ut sint ct ipsi sauctificati in verilalc. loan. 17. 17.
57. Non pro cis aulcm rogo lanium, sed et pro eisqui cre- dituri sunt per verbum eorum in mc. Ibid. r. 20.
58. Ut omnes unum sint, sicut tu Paler in me et rgo in
le, ut cl ipsi in nobis unum sint, ut credat mundus, quia tu mc miml\.lbid.v. 21.
Cl ego cbaritalem quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum snmus. Ibid. t>. 22.
59. Paler quos dedisti mihi, volo ut ubi lum ego, et illi
sint mocum. ut videant eharilatem meam, quam de- disti mihi; quiadilexisli meante constitutionem muu- di. loan. 17. 21.
60. Mulinr ecce filius tuus. Deinde dicit discipulo • Ecco
mater tua. Et ex illa bora accepit eam discipulus in sua. loan. 19. 26.
NGELIC^.
2. Amen dico vobis, tolerabilius erit terra Sodomorum et Gomorrbsorum io die iudicii , quam illi civitati. Malih. 10. 14.
Digitized by Google
Miracula Christi ordine Temporis quo patrata suni.
3. Vffi tibi Corozaio: Vs Ubi Belhsaida; quia si in Tyro - et Sidoue tacte eaaenl virtutca» qua Tacta sunt ia to> bis, oiim io cilicio elciticrc {KonitcDtiam cgiascnl. Ma4fh.U.i2.
4. Verumlamco dico TObls,Tyro et Sidoui remlHiua erit
in dic iudicii quom vobia. Ilnd.
5. Et tu Capharoaiini, numquid uaque in calum exalta* beria? usque in ion:rnuni dcacendea; quia ai io Sodo- mis facta fuissent Tirtulea qua facta suut in te , for* te maosisaent usque iu hanc diem. Ibid.
7. Verumtamen dico Tobia, quia terra Sodomorum re* missius cHt ia die iudicii, quam libi. Und.
7. Viri Ninif ita sur^nl in iudicio curn lyeoeralione isla, el rondemnabunt eam, quia paeaileotiam e^runl ia pradicalione looa; el ecce plusquam lonaa hic . Matth. 12.41.
8. Regina Austri surgcl io Indicio cum mneralionc ista, et condemnabit eam; quia venit a finibus terra au* dire sapientiam Salonioais; et ecee plusquain Salo- mon hic. hid.
9. Sic erit in coosummalionc sxeculi: exibunt Ao^Ii et separabunt malos de medio luslorum. JlfoT/A. 13.40.
10. Et mittent eoa in raininum ignis: ibi erit fletus el stri-
dor dentium. Ibid. v. 48.
11. Va mundo a scandslis. Mecesse est enim ut veniant scandola : verumtamen va illi per quem scandalum TCDit. MaUk. 18. 7.
13. Si autem manus tua vel pes tuus scaudalizol io» aln scinde cum. ct proiiee sbs Ic ; bonum Ubi csl ad vi- tam ingredi debilein vel claudum, quam duas manus vel duos pedes babeolem mitU io ignem alcruum. Mallh. 18. 8.
13. Va-vubis Scriba et Pharisai hypocrita, quia claudi- tis regnum calorum ante homines, efc. 4fuf/A.23. 13.
11. Va Tobis Seriba, e/c. quia comeditis domos vidua- rum, etc. MaUh. 33. 13. et sequent, vbi corUinuo «s- gue ad finem capiOs^ ?a , id est, fulmen xtrmx da~ mnationis in Scribas ob eorum superbiam, avaritiam, .nTvifiam, impietatem denotat.
15. Ut vcniol super vos omnis sanguis iuslus, qui effuiQt
S9
est super terram, a sanguine Abcl iusti usque od eanguincin Zacharia Olii Barachia, quem occidisUs ialcr templum el altare. Matth. 23. 35.
Arnen dico vobis: venieot hac omoia super generatio- nem Lvlam.
IC. lerusalem, Icnisalem, qua occidis prophetas, ct lapi- das eos qui ad te missi sunt, quoUes volui congre- ga»; filios tuos, quemodmodurn gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti? Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Ibid.
17. Si autem dixerit malus servus ille in corde suo: Mo- ram facit dominus meus venire.
Et c(cp<.‘rit peieutero conservos suos, manducet autem el bibat cum ebriosis:
Veniet Dominus servi illius in die qua non sperat» ct hora quam ignorat:
Et dividet eum, parlemque eius ponet eum hypocritis. Illic erit Ocius ct stridor denlium. Uatlh. 48.
18. El ibunt bf in supplicium sternum» iusti autem In
vitam clernarn. Hatlh. 25. 46.
19. Va> homini illi fludixj per quem Giius hominis trade- tur: bonum erat ei» si ualus non fuisset homo ille. Mattk. 26. 31.
20. V« vobis divitibus, quia habetis consolationem ve-
stiam.
21. Va vobis, qui saturati esUs, quia esurieUs: va vo- bis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebilia.
23. Va cum benedixerint vobis bomines: secundum hac enim faciebant Pseudoprophetis patres eorum, tu- c«6. 24.
23. Illo autem servus, qui cognovit voluntatem Domini sui, ct non praparavit, ct non fecit secundum vo- luntatem cius, vapulabit mullis.
24. Qui autem non cognovit, elfocildigua plagis, vapu- labit paucis.
25. Omnis autem, cui mullum datum est, multum qua-
retur ab co: et cui commendaverunt multum, plus petent ab eo. Lhcx 12. 47.
26. Nisi pmnileotiarn habueritis, omnes similiter peribi-
tis. Luex 13. 3.
MIRACLLV CHHiSTI ORDINE TEMPORIS QUO PATRATA SUNT,
SIGlLLaTia 016I4TA.
1. T7T faclnm est» ut audivil saluLationem Maria Eli- Hzsabelh» exultavil infans io utero eius: et repleta
est Spiritu sancio Elisabeth. Ltsex 1. 41.
2. Et exclamavit vocc roagaa,el dixit: Benedicta tu in-
ter mulieres, et benedictus fructus ventris tui. Ibid. 3- Elunde lu)c mihi, ut veniat mater Domini mei od me ? Ibid.
4. Christus recenter natus misit Ai^lum , qui pastori-
bus, el stellam, qux Magis nuntiaret tiuxm nativita- tem , eosgue ad se adorandumgue vocaret.
Lue. 2. 9. Mstib. 2. 3.
5. Oblatus in templo feeit. ut Simeon el Anna se ut Mes- siam agnosce/^, ae de u prophetarent. Luca 2. 25.
6. In Christum, eum baptizaretur a toanne. Spiritus sanctus ^cie columbx illapsus est, et vox Patris in- tonuit: Hic est Filius rncus dilectus, io quu mihi complacui. Mallh. 3. 14.
7. Christus mox a baptismo secedens in desertum , ibi 40. diebus ieiunavit. et per miraetUum omni cibo potu- QU* abstinuit. Alallh. 4.
8. Christus in nuptiis Canx Galiixx mutat aguam in vinum, loaii. 2. 11.
9. Mox in Paschate omnes vendentes et ementes vultus sui maieslaie percellens, fiagelio eiieil e templo. luan. 2. 15.
10. Filium Reguli segrum sanat Caphamai. loan. 4. 50.
11. Pxmoniacum ibidem in Synagoga a dsemone liberat. Maxe. i. 23.
12. SoerumPelri febrientem, muUosgue xgros curat. Mat-
th. 8. 15.
13. Dormiens in navi excitatur a discipulis, ac sedal ma- ris lempestatem, ventisgue et fiuctibus imperat. Mat- th. 8. 15.
14. Sanat duos dsmoniacos in regione Gerasenorum » ae dxmonibus permittit ingredi in porcos, qui eos prx- cipitant in mare. Mallb. 8. 28.
15. 8ann/ paralgticum per tegulas asile se demissum. Mallh. 9. 2.
16. Vocat Matlhxum a telonio,itaque mentem cius immu- tat,ut omnibus relictis illico eum xc9uafMr.Matih.9.9.
17. Archisynagogi fUiam a morte revocat, et Hxmorrhois- tx fluxum sanguinis sistit. Matlh. 9. 18.
18. Duos exeos illuminat, et dxmoniaeum mutum curat. Malth. 9. 27.
10. Ad /7roAafic<im piscinam in sabbato sanat xgrum per 38. annos, loan. 5. 3.
20. Manco manum aridam restituit. Mallh, 12. 13.
21. Ixprosum a lepra mundat. Malth. 1. 2.
22. esurionis servum paralyticum sanat. Matlh. 8. 5-
23. Filium vidux m hiaim a morte suscitat. Luce 7. 11.
24. Magdalenam a morte animx, et a dxmonibus Uberat.
Luce 7.
25. Curat dxmoniaeum excum et mvfum. Mallh. 12. 22.
26. Qvmfue panibus pascU quinque Aominum millia. loann. 8. 11.
27. Ambulat lesus super mare, et Pelrum super illud am-
Digilized by Google
Oracula et Prophetia Oirlstl.
30
bulare facit. Mallh. 11. 25.
28. fUimn CkmaMX a dxmoni vexatam. Mallh.
15. 28.
29. 5an«r iurdum et mutum mittens digitos in auriculas, et exfjuens tangensque Unguam eius, dieens i Ephphe- tha, id est adaperire. Mare. 7. 31.
30. Septem panibus pascit quinque hominum millia. Matlli. 15. 3C.
Sl. lUumimt excum in Dethsaida, dicentem: Video bo* mittes sicut arbores ambulantes. More. 8. 21.
32. Transfgural se Christus in tnonlc Thabor: El resplen* duil facies eius sicut sol; et apparueruot Moses et Elias rum eo lot^uenle.s. Slatth. 17. 2.
33- Eiicil dxmonem lunaticum, quem discipuli eiicere non potuerant: quia hoc genus, inquit, non eiicitur nisi per oralioncm cl ieiuniuin. Mallh. 17. 11.
31. facit ut Petrus in ore piscis invenial didrachma, U-
ludqur pro tributo persedeat. Matth. 17. 26.
35. Mundat decem Uprotos. Liicaj 17. 12.
36. Cxeo nato Wmm restituti, loan. 9. 1.
37. 5anoT mulirrem contractam. Luex 13. 11.
Sanat hydropicum tn Salbato: prandens eum Phari- sxo. Lurte 14. 2.
39. In festo Encaeniorum eripit se e lapidasdium manibus. loao. 10. V. 31. cl 39.
40. Lazarvm qualriduanum e sepulcro evocat et suscitat.
loan 11. 1.
11. Duos excos iuxta lericfto lY/utninof.e itfliu fa- mosior erat, nomine Darlimxus. 20. 20. Marci 10.
16. Lucoi 18. 35.
42. InHdens asim gloriose quasi Messias ingreditur leru- t-alem, turbis cum ramis palmarum acclamantibus, quin ei iafnutibus: Uosauna filio David. Matth. 21.9.
43. Mox cxcos et claudos in templo curat. 5fatlh. 21. 14.
41. ficulneam maledicendo are facit . Ibid- r. 19.
45. fiicii rursum vendentes et emen(es,e templo. Luem 19. 15. Mallh. 21. 12.
4G. Apparuit illi Angelus de cnio confortans cum. Et fa*
cltts in agonia, prolixius orabat. El facias eal sudor eius sicut gulUe sanguinis decurrentis in lerraro.Z.ti- cx 22. 43.
47. Ul ergo dixit cis: Ego soin, abierunt retrorsum, et cc*
eidefUQl in terram. Joan. 18. 6.
48. A sexta autem hora lenebrtc facUe sunt super univer- ■Bin teiram usque ad horam nonam. Motlh. 27. 45.
49. Christus in passione et cruce fuit miraculum miracu- lorum: fuit enim portentum, imo abyssus humilita- tis,pat^idix, (d)e<iieniix,charitatii, fortitudinis, mar- tyrii, omniumque virtutum. Ibid.
50. Clamans, Pater , in manus tuas commendo spiritum
meum, per miraculum expirat: morienlis enim vox, vita, et spiritus deficit. Ibid. v. 50.
51. Et ecce Telum templi scissum eat a summo atque de- orsum, et terra mota est, et pclrc scisss sunt, cl monumenta aperta suol.ot mulla corpora sanctorum, qui dormierant, surrexeriint. Et exeuntes dc monu- mentis postri'SurrQctionnm eius Tcneruul in sanciam ciTitatem.et apparuerunt multis. Centurio autem, et qui cum co erant custodientes lesum, viso terrie mo- tu el his (me fiebant, timuerunt valde, dicentes : ve- re Filius Dei erat iste. Ibid.v.H.
52. Unus militum lancea lalits cius aperuit, cteontinno
exivit sanguis cl aqua. loan. 19. 31.
53. Christus tertio post mortem die seipsum resuseiiat, et corpus gloria, exterisque dotibus beatitudinis conde- corat, et beat. Matth. 28. Mare. 16. Lue» 24.
31. Et facturo est dum recumberet cum eis, occepit pa- nem , el benedixit, ac fregit, el porrigat illis. Et aperti sunt oculi eorum, el cognoverunt eum, el ipse evanuit cx oculis eorum, ct dixerunt ad invicem : Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loque- retur io via.ctaperiret nobis Scripturas? Luc. 21.30.
55. Christus die 40. a Pesurreetione sua coram AftostoUs, e monte Oliveti gloriosus in eselum ascendit, sedetque a dextri» Dei. Lue» 24. 51. Mare. 16. 19.
ORACULA ET PROPHETLE CHRISTI EO ORDINE,
QIXI AI IPSO PBB 8B, TBL SUOft K01T.C SUIVT, DISPOSITA.
1 . CCE enim ei hoc beatam jne dicent omnes genera- £itionc8. Lwx 1. 48.
2. Et tu puer Propheta A llissimi vocaberis: prfibis enim
ante faeiem Domini parare vias cius.
3. Ad dandam scientiam salutis plebi cius, in remissio*
nem ppccalorurn eorum. Luex I. 76.
V Ecce positus est hic in ruinam et in resiirrertionem mullo um in Nrael, et in signum cui ronlradicclur.
5. El luam Ipsius animam pertraosibit gladius, ut re-
velcnlurex multis rordibtis cogitationes. Lucx2.3\.
6. Priusquam te Philippus vocaret, cum esses sub ficu, vidi te. loan. i. 48.
7. Videbitis cxliim apertum cl Angelos Dei ascendentes ct descendentes supra Filium hominis. Ibiit.
8. C.hrii(u< eiieiens emenies et vendentes e templo, ludxit petentibus signum assignat suam mortem e/ returrt- rUoncituutramquc pr^icens primo, loan. 2. 19. u- cHudo. paulo ante , et po.\t UnnyfiguruUonem suam, MntUi. 17. 21 ttrtiopaHh>antemortein,cumadeam, krrmltftnam pergeret, .Matth. 20. 18. quarto, in ul- iima crena paucis horis antequam caperetur. Mallh. 26. 2.
9. Christus mulieri Samaritarsx edicit aeculta qux per vitam gessertU, itaque camet Samaritanos convertit, loan. 4. 18.
10. Venit hora, et ouiir est, quando veri adoratores ado-
rabunt Patrem in spiritu et veritate, /oann. 4. 23.
11. Levate oculas cl videte regiones, quia illic iam olbs sunt ad messem. lounn. 1. 35.
12. F.go vcui in nomine Palris mei : et non accipitis me:
si alius ^/1n/i-C4rufuiy venerit io nomine suo, illum occipietis, loan. 5. 43.
13. Nonne ego vos duodecim elegi , et ev vobis unus dia-
bolus est? scilicet ludas qui me tradet, loan. 6. 71.
14. Multi ab Oriente et Occidente venient, ct recumbent cum Abreham, Isaac. el lacob in regno cslorum: filii autem regni elicientur in tenebras exteriores. Matth. 6. 11.
15. Tradent enim vos in Conciliis, et io Synagogis suis
(lagellabuDt vos.
16. Et ad prssides, et od reges ducemioi propter mo, in teslimoniiim illis el gentibus. Multh. 10. 17.
17. Tradet autem fialcr fratrem ta mortem, et paler fi- lium. et insurgent filii in parentes, cl morte eos af- ficient.
18. Et eritis odio omnibus propter nomen meum : qui au-
tem perseveraverit usque in Unum , hic salvus erit. Ibid. t?. 21.
19. Amen dico vobis; sunt quidam de hic stantibus, qui Don gustabunt mortem, donec videant Filium homi- nis venientem iii regno suo. Matth. 16. 28.
20. Elias venturus csl, el restituet omnia. 17. II.
21. Vade (o Pelre) ad mare, el mitte barnum, el cum pi- scem, qui primus ascenderit, tolle, et operto ore e- ius ioveiiics staterem, illum sumens da eis pro tc el me. Ibid. v. 26.
22. Calicem quidem meum bibetis: sedere autem ad det-
teram meam vel sinistram non csl itieumdan* vobis, sed quibus paratum est a Patre meo. Matth. 20. 23.
23. Digito scribens ia terra, ocru^a Pharisxorum adut-
Digitized by Google
Oracula el Prophetis Christi.
ieram aecusantium tcelera pmdiiy eotqm ermfundii. loan. 8. 8.
Ite in caiirtlum, quod contra vos eit, in quod intro* cunU-s Inreniclis pullum Asinx; allif^aLum, cui nemo unquam hominum Bcdil: buItiU! illuni et adducite.
2t. Ei si quis vos iulcrro{;a«erit: Quare solvilis? sic di- cetis ei : quia Dominus operam cius desiderat.
25. Abierunt aulcin qui missi erant: et invenerunt sicut dixit illis stantem pullum. l.uc. 19. 30.
2G. V‘cnicut dies in to fo krusaUmJ cl circumdabunt te iiiiinici lui vallo, et circumdabunt te, et coangusta* bunt te.
Et ad terram proaterneut tc,et filios tuos qui in te sunt, et Don relinquent in (e lapidem super lapidem, oo quod non cognoveris tempus visitationis tute. Imcx 19. 43.
27. Ecce ego mitto ad vos Prophetas, et Sapientes, et Scribas, et ex illis occidetis et cruciligotts; ct ex eis fla^llabitii in Synagogis vestris, clpcrsequeraini de civiiate in civitatem.
28. Ut veniat super vos omnis sanguis ioslos, quidTusus est super terram, a sanguine Abel iusli usque ad san- guinem Zacliarue filii mrachiie, quero occidistis ia- ler templum et altare. Matth. 23. 31.
29. Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. /^W.
30. Dico enim vobis, non ms videbitis amodo, donec dica- tis: Kcncdiclusqui venii in nomine Domini. /Md.n. 18.
31. Multi enim venientia nomine meo, dicentes: Ego sum Christus, cl multos seducent. A/a/M. 21. 5.
32. Audituri enim estis pneNo et opiniones prcliorum. Videte nc turbemini : oportet enim haec heri, sed non- dum csl finis. Itrid.
33. Consurget enim gens in gentem, et regnum in re- gnum. et erunt pestilento, et fames, et lememotua per loca. Ibid.
Uspc autem omnia initia sunt dolorum. Ibid.
31. Tuae (radent vos in tribulationem, ct occident vos: et erilis odio omnibus gentibus propter nomen meum.
35. Et tunc Bcandaluabunlur mulli, et invicem tradcnlct odio habebunt invicem. Ibid.
30. Et mutti PseudopropheUe surgent, et seducent mul- tos. Ibid.
37. Et (luooiam abundavit iuiquilas, refrigescet charilas
multorum. Ibid.
38. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus
eril. Ibid. •
39. Kt praedicabitur hoc Evaogelium regni in universo or- be, iu testimonium omnibus gentibus, ct tunc veniet ronsummalio Ibid.
40. Sol obscurabitur, et lana non dabit lumen suum, et
siellA cadent de esio, et virtutes caelorum commo- vebuntur. Ibid. V. 29.
41. Et tunc parebit signum Filii hominis in cdo,ct tunc
plaugenl omnes tribus terne, et videbunt Filium ho- rniuis vcDieoiem in nubibus cieli cum virtute multa et maiestate. Ibid.
42. Et mittet Angelos suos cum tuba, et voce magna r et congregabunt electos eius a qualuor ventis, a sum- mis ccTorum usque ad terminos eorum. Ibid.
43. Sicut enim eroni in diebus ante diluvium comedentes et bibentes, nubentes et nuptui tradentes, usque ad eum diem, quo intravit Noe in aream. Ibid. o. 38.
£t non cognoverunt donec veoU dilutium, et tulit o- mnes; ita erit et adventus Filii hominis. Ibid.
•11. T iinc duo erunt in agro : unos assumetur, cl unus re- linquetur.
Dus molentes in mola, una assumetur, et una relin- quetur. Ibid.
Violate ergo, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit. Ibid.
15. Cum autem venerilFilius hominis in maiestate sua,ct omnes Angeli cum eo, tunc sedebit super sedem ma- iestatis suis. Matth. 25. 31.
10. Et congregabuntur ante eum omnes gentes, ct sepa-
31
rabit cos ad invicem, sicut pastor segregat oves ab hndis. Ibid.
47. Kt statuet oves quidem a dexiris suis, hsdos autem
a sinistris. Ibid.
48. Tunc dicet Kcx his qui a dextris eius erunt: Venite
benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Ibid.
49. lerusalein calcabitur a getitibtis, donec impleantur tempora nationum, huc. 21. 11.
50. Ecce introeuntibus vobis in civitatem, occurret vobis
homo amphoram aqmc portans: sequimioi enm in domum in quam intrat.
51. Et dicetis Patriraniilias domus: Dicit tibi magrster: Ubi est diversorium, ubi Pascha cum discipulis meis manducem?
52. Et ipse ostendet vobis cocuaculum magnum stratum, ct ibi parate.
Euules aulcrn iavencrunt, sicut dixit illis, ct parave- rant Pascha, huc. 22. 10.
53. Aiocn dico vobis, quia unus vestrum me traditurus
est. Matth. 20. 31. «
51. Qui iutingit mecum manum in paropside, hic mc tra- dat. Ibid. V. 23.
55. Illo est, cui ego iolioclum panem porrexero. Et cum
intinxisset panem, dedit lud» Simoni Iscariolae.
56. Et post buccellam introivit in curn Satanas. Kt dixit ei Icsus: Quod facis fac citius, loan. 13. 20.
57. Respuudens autem ludas qui tradidit eum, dixit :Num- quid ego sum Kabbi?Aitilii:tii duisli. J/u/t/i. 20.25.
Omnes vos .scandalum palicmiui in inn in ista nocte. Scriptum cstcuim: Percutiam pastorem, et disper- gentur oves gregis. Ibid.
Postquam autem resurrexero, prteccilam vos io (lali* la>am. Ibid.
Rcs|>ondcns nutem Petrus, ait ilU: EUi omnes scan- dalizati fuerint in te, ego nunquam scandalizabor. Ait illi lesus: Ameu dico tibi, quia in hae nocte ante- quam gallus cantet, ter mc negabis.
58. Chriitus tam ante, quam post morletn prsedixit adi^n^ tum Spiritus sancti, loan. 11. 16. Luce 21. 19.
59. Non bibam amodo de hoc grniminc vitis usque in diem
ilium, cum ilhid bibam vobiseum novum in regno Pa- tris mei. Matth. 20. 29.
60. Ecce appropinquavit hora, el Filius buiiiiiiis tradetur in mauus pcccaioruin. Surgiie, eamus: ecce appro- pinquavit qui me tradet. Matth. 20. 45.
Cl, Filiae lerusalem nolite (Iere super mo, sed super vos ipsas Qclc, et super filios vestros.
02. Quoniam ecce venient dies, io quibus dicent: Rcatm steriles et ventres, qui non genuerunt, el ubera quv qum non lactaverunt.
63. Tunc incipient dicere montibus: Cadite supernos; et
collibus: Operite nos.
64. Quio si in viridi Lgno bne faciunt, in arido quid fiet?
huc. 23. 28.
65. Amun dico libi: budic mecum eris in paradiso hu-
cx 23. 43.
66. TuucaitUlis^muf/crf6v4 rentcn/i^iu ad Christi scpul^ cruzR/ lesus: Nolite timere, ite nuntiate fratribus mcis,ulcant in Galilteam, ibi me videbunt ;f/a/L2S. 10.
Fis adde nonnulla ejr loanne jM-xter ordinem.
67. Et alias oves babro, qus non sunt ex hoc ovili : et i|* las 0{wrtct me adducere, et vocem meam audient, ct Del unum ovile et unus pastor, /oon. 10. 10.
68. Resurget froler tuus, aU Christus Marihx de Lazaro mortuo. loan. 11. 23.
69. Expedit vobis, ut udus moriatur homo pro populo, et
Don tota gens pereat, loan. 11. 50.
70. Sinite illam, ut in diem sepullure meie serret illud,
scilicet unguentum Magdalenx. loan. 12. 7.
71. Sciens lesus quia venit hora eius, ut transeat ex hoc
inundo ad Patrem, eum dilexisset suos, qui erant in mundo, io finem dilexit eos. loan. 13. 1.
72. AhsqueSynogc^ focient ros, sed reuit hora, ut omois
b, ^oogle
SacrtmcnU a Christo Inslilula.
32
qui inlerficU tcm, arhitretnr obaeqniofn m jwmUre
Et h«c facicolTobis.quIa nem noTeroot Patrem, oeqoe rne. loati. 16. 1.
73. Ecec vemt hora, et iam renit, ut dkpcr^mini onas-
qulsqiio in propria, et me lolom relinquatis; et non sum solus, quia Pater necum est.
74. Hiec locutas sum vobis, ut in me paeem habeatis. In mundo pressuram habebitis: sed eonOdite: ego vki mundum, loan. 16. 32.
SACRAMENTA A CHRISTO INSTITUTA.
I. -nAPTlSMLS.
Jj.Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei. loan. 3. 5.
Data est mihi omnis potestas in c«lo ct io terra.
Euntes ergo docete omnes gentes: baplirantes eos io nomine Patris, et Fihi. ct Spiritus sancti.
Docentes eos servare omnia qu»curoque mandavi vo- bis: et ecce ego Tobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saiculi. MaUh. 28. 18.
2 aJNFIBMATlO.
His auditis baptiiati sunt in ooreine lesu. Et com im- ^ posuisset iliis manus iNiulus, venit Spiritus sanctus super eos; et loquebantur linguis ct prophetabant. Actor. 19. 5.
Miserunt ad illos Petrum et loaouem. Qui cum venis- sent.oraveruut pro ipsis, utorcipercnl Spiritum san- ctum ; nondum enim io quemquaro illorum venerat; sed baptizati tantum erant in nomine Domini lesu. Tunc imponebant manus super illos, et accipiebant Spirilum sanctum. Actor. *i. 14.
3. ELCHAIIISTIA.
Cflcnantibus autem eis, accepit Icsus panem , et bene- dixit, ar fregit, deditque discipulis suis, et oil: Ao- cipilc, ct comedite, hoc est corpus meum.
Et accipiens calicem, gratias egit, et dedit illis, di- cens: Bibile cx hoc omnes.
Hic est enim sanguis meus novi Testamenti, qui pro mulirs effundetur io remissionem peccatorum.
26. 20.
Ego sura panis vivus qui de c«lo descendi.
Si quis manducaverit ex hoc pane , vivet in sternum ; ct panis quem ego dabo, caro moa cil pro mundi vita. loan. G. 51.
Sacrifieii Euchariitix.
Hoc facile in meam commemorationem, tues 22. 19. Hic est calix novum Teslamcotum in sanguine meo, qui pro vobis fundetur, qui, seiticet catis, (at potet
PARADOXA E
l-¥(r principio erat Verbum, ct Verbum erat apud .MOcum, cl Deus erat Verbum, cte. Et Verbum caro facium est, ct habitavit in nobis, loan. 1. 1.
2. In ipso vita erat, ct vita erat lux boniiuum- /ooa.1.4.
3. Id mundo erat, et mundus per ipsum fnclus est, ct
mundus eum non cognovit, lu propria venit, ct sui cum non receperunt.
4. Quotquot autem rcccpcruui eum, dedit eis potestatem
hlios Dei fieri, his qui credunt in nomine cius.
5. Qui non ex sanguinibus, neque ex voluutulo carnis, aeque ex voluntate virt, icd cx Deo nati sunt. loan. i. 10.
C. Qui post me venturas est, ante me factus est, quia prior me erat. Ibid, V. 13.
7. Et de plenitudine cius nos oinucs accepimns, ot gra-
tiam pro gratia.
8. Quia Icx per Mosen data est, gratia ct veritas per Is-
sum Christum facta est.
9. Deum nonio vidit unquam taoigeniluR Filius, qui est
in sinu Palris,ipse enarravit, loan, 1. 16.
10. Ecco ego mitto Angelum meum onlc faciem tuam, qui prieparabit viam tuam ante te.
II. Vox clamantia in deserto: parate viam Domini, re- ctas facite semitas cius. Marci 1. 3.
cx Grmcc( pro po4m offeretur (nam liquida tolent per effusionem Deo libari et offerri/ iam lam in hac ultima ctrna, rum ego ct vos iilum tnbemuSt ei biben^ do Deo tibtdiimus. Lucte 22. 20.
4. POEMTEMIA.
Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis pecca- ta, remittuntur eis: et quorum rclinuerilU retenta sunt. han. 20. 22.
Quaccumque alligaveritis taper terram, erunt ligata et in eeli»; cl quotcumque soiveriUs super terram, erunt soluta et in caclo. Matth. 18. 18.
5. EXTRR.>IA-luNCTIO.
Unabant uioo multas legros, et sanabant. Moret 6. 13.
Infirmatur quis ex vobisT inducat Presbyteros Eccle- sis, et orent super eum , ungentes eum oleo in no- mine Domini, et oratio fidei salvabit infirmum: et al- Icviabil eum Dominus, et si io peocatis sit, remiltea- lur ei. lacobi e. 5. v. 14.
6. OUDO.
Sicut misit me Pater, et ego mitto vos. Hec cum di- xisset. insuifiavU.et dixit cis: Accipit? Spiritum san- ctura: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, etc. loan. 20. 21.
Admoneo te, ut resueeites gratiam Dei , qu» est in Ic per impositionem manuum mearum. 2- Timoth.l.B.
Tunc ieiunantes, et orantes, impoomiesque eis manus, dimiserunt illos. Ador. 13. 3.
Constituas per dvitatns Pretbileroa, sicut ct ego di- sposui tibi. TU, 1. 5.
7. MATRIMONIUM.
Proptr-r hoc dimitlot homo patrem et matrem, et adhe- rebil uxori suc, et erunt duo in carne una.
Itaque iam non sunt duo, sed uua raro.Quod ergo Deus eoniuQxit, homo non separet. Matth. 19. 8.
SarramenUim boc magnum est: ego autem dico in Christo et iu Eccicaia. Ephes. 5. 32.
VANGELICA.
12. Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi, loan.
1.29.
13. Spiritus ubi vult spirat: et voecm oius au<Us: sod no- scis undo veniat, aut quo vadat: sic est omnis qui natus est cx Spiritu, foan. 3. 8.
11. N emo ascendit in cxlum, nisi qui doeceadll de cclo, filius hominis qui est in cclo.
15. Et sicut Moses exaltavit serpentem in deaerto; ita exaltari oportet filium hominis.
IT omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam nlernain.
10. Sic enim Deus dilexil mundum, ut Filium suum uni- gcuilum daret : ut omnis qui oredil in eum, non pe- reat, sed habeat vitam eternam. loan. 3. 13.
17. Illum oportet crescere, me aulom minui, httn. 3. 39. IS. Qui accepit eius teslimoDiuiii , signavit, quia Deus verax est.
19. Quem enim misit Deus , vorba Dei loquitur: non e-
iiim ad mensuram dat Deus spiritum.
20. Pater diligit Filium, ct omnia dedit in manu eius. loan. 3. 33.
21. Omnis qui biMl cx aqua hac, sitiet iterum; qui au-
tem biberit cx aqut quam ego dabo ei, non sitiet in «ternum.
Digitized by Googie
Apologi et Porabnls Erangclice.
23. Sed aqua (piaro ego dabo ei, Hei io (ro Tona aqu« M- li(nitit in vitam leternam. Joan. 4. i3.
S3. Meus cibus est, ut faciam voluolatem eius qui misit me, ut perficiam opus eias. han. 4. 31.
24. Non potest Filius a se facere quidquam.nisi quod vi* derit Patrem faricutern: quccuroque enim Ille fece- rit, hce et Filius similiter facit. Joan. 5. 19.
25. Sicut enim Pater suscitat mortue», et vivificat: sic et Filius quos vult, vivificat.
26. Neque enim Pater iudicatquemquaro, sed omne iudi- elum dedit Filio. loan- 5. 21.
27. Venit hora, In qua omnes qui in monumentis sunt, audient voeem filii Det.
28. Et procedent qui bona fecerant io resurrectionem vi- Ud.‘ qui vero mala egerunt, in resurreeUonem iudi- eii. loan, 5. 28.
29. Ego sum panis vile: qui venii ad me non esuriet, et
qui credit in me non sitiet unquam. Joan. 6. 35.
30. Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me
traierit eum: elego resuscitabo cum io novisaimo die.
31. Et scriptum est in Propbetis: Et erunt omni» doci- biles Dei. Omnis qui audivit a Patre , et didicit, ve- nit ad me. loan. 6. 44.
32. Spiritus est qui vivificat, caro non prodest quidquam: verba que ^o ioeutus aum vobb, spiritus et vita sunt. Jbid. p. 64.
33. Querelis me, et non invenietis: et ubi ego suro, voa
non potestis venire, /onn. 7. 31.
31. Si quis sitit, veniatad me, et bibat. Qui credit io me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre eius fluent aque vive.
35. Abraham paler vester eiiiltavit ut videret diem meum : vidit et gavisus est. Joan. 8. 36.
36. lu iudicium ego in hunc mundum. veni, ut qui non videat, videant, et qui videat, cicci fiant. Jbid. v. 39.
37. Ego sum resurrectio et vita, qui credit In me, etiamsi mortuus fuerit, vivet : et omnis qui vivit et credit io mc, non morietur io eteroum. Joan. 11. 25.
38. Qui amat( JCo/^A. eap. 10. 30. qui ioTeail)‘animam suam, perdet eam: et qui odit animam suam io boo
33
mundo, in vitam «lemam ensloditeam. /o<m. 12.24. Brati pauperes spiritu. Beati mites. Beati qui lugent, etc. Jiatth. 5. 1.
39. Nunc iudicium est mundi : nune princeps huius mun- di eiicielur foras.
40. Et ego si exaltatus fuero a terra , omnia traham ad
meipsum.
Hoc autem dicebat, «igoificaos qua morte esaet mori- turus. Joan. 12 31.
41. Ego sum via, veritas, et vita: nemo venit ad Patrem, nisi per me : si cognovissetis me , et Patrem meum utique cognovissetis, et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum. ioan. 11. 6.
42. Non creditis, quia ego in Patre, el Pater io me eslT Jbid. p. 10.
43. Ego sum vitis, el Pater meus agricola eat. eie. Ego sum vitis, vos palmites: qui manci tn me, elego iii eo, hic fert fructum mullum; quia sine ine nihil po- testis facere.
41. Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut pal- mes, el arescet, et colligent euro , et io ignem mit- tent, et ardet.
45. Si manseritis in me, et verba mea io vobis manse- rint, qubdeumque volueritis, petetis, et fiet vobis. Joan. 15. 5.
46. Ubc est autem vita «terna, ut cognoscant te solum Deum verum, el quem misisti Ictum Christum.
47. Ego te clarillcavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi, ut faciam.
48. £l nunc clarifica mc lu, Paler, apud Icraetipsum cla- ritate, quem habui priusquam mundus esset, apud te.
49. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti
mihi de mundo. Joan. 17. 3.
50. Facilius est camelum per foramen acus transire , quam divitem intrare m regnum cclorum. Maflh.
19. 24.
51. Omnis qui te exaltat, humiliabitur, et qui se humi-
liat, exaltabitur. Luc» 18. 11.
52. Noli me tangere: nondum enim ascendi ad Patrem meum. Joan. 20. 17.
APOLOGI ET PARABOLiE EVANGELIC.E
OIDIHI OlSTOllCO DlSroStT«.
1. nAiAtOLA puerorum caneniium «( lamentaniium.
A Hattb. 11. 16.
2. ParaboJa $eminttntU , fn qua semen aliud cecidit se- cus piam, aliud in petrosa, aliud In spinas, aliud in terram bonam , feeiique fructum eenlesimum , sera- gesimum, trigerimum. Mailh. 13. 4.
3. Parabola sizaniorum. qust semini superseminavit ini- micus. Ibid. V. 24.
4. Simile est regnum c»lorum grano sinapis. /Mcf.v. 31.
5. Simile est regnum cvloruro fermento io farin« satis Iribus. Jbid. v. 36.
6. Simile est regnum cslorum Ihceauro abscondito io agro. Jbid. v. 41.
7. Simile est r^num cclonimmargarlUe pretiosa. Ibid. v. 45. ,
6. Simile est regnum catorum sagena missa in mare. Jbid. V. 47.
9. Parabola patHsfamilias, qui a servo in conservum im- miserico^e debitum decem m^uM talentorum, iam remissum repetiit. Matih. 18. 23.
10. J*araboia boni pastoris, mercenarii, et ovium, loan.
10. 2.
11. Parabola Samaritani, curantis eum qui inciderat in tatrones , infuso in plagas otea et vino. Luc. 10. 30.
1 2. Parabola amici petentis noctu ab amico tres pa/tes pro Aospite. docens modum et vim orandi. Loce 11,5.
13. Parabola divitis sic dioentis: Anima habes multa bo- na posila in annos plurimos, requiesce, comede, bi- be, epulare. Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte
Vot. VIU.
animam tuoro repetunt a te, qua autem parasti cu- ius erunt? Lue. 12. 19.
14. Parabola servi vigilarttis noetu, el domtnum a nuptiis revertentem ejpcetanlis. Ibid. v. 36.
15. Parabola ficulsui infrugiferx , qux iubetur excidi. Luca 13. 6.
16. Contendite intrare per angustam portam, in cstlum,
quia pauci salcantun el arcta est salutis via. Ibid. V. 21.
17. Parabola de captando inter convivas ultimo ioco.La-
em 11.7.
18. Parabola de computandis sumptibus ante bellum, et ante fabricam turris. Ibid. v. 28.
19. Parabola ovis centesimss perditse , quam pastor reli- ctis 99. requisicU. Luce 15. v. 4.
20. Partdtola mulieris quxrentis drachmam perditam, «o-
que inventa, sibi suisque eongratulantis. Ibid. v. 8.
21. Parabola fUii prodigi. Ibid. v. 11.
22. Parxibola de viUieo iniquo . faciente tibi amicos de mammona iniquiiaiis, ut officio privatus, ab eis reci- peretur. Luce IG. 1.
23. rarabota divitis epulonis et Jjozari mendici. Ibid. v. 19. 21. Parabola iniqui tudicis et vidux. Luc. 18. v. 2.
25. Parabola Pharisxi et Publicani. Ibid. v. 9.
26. Parabola de operariis in vincam conductis hora 1.3. 6. 9. cf 11. ubi in mercede novissimi fiunt primi, ei jpriot/ noriinM/. Malth. 20. 1.
27. Parabola de decem minis in servos ad tsegotiandum distributis. Luc. 19. v. 12.
5
giSgiS
3i Adogia. Gnoms, ct Emblemata Evangelica.
Parabola duorum fUiorum , ttniut pimilentis ei patri qui carebat veete nuptiali. Malth. 22. 1 . obedientis, aileriut fingentis se obedire. MalLb. 21 .28. 31 . Parabola de decem tirginibus , guingue prudentibus,
39. Parabola locatx vinex. cuius conductores occiderunt gux aeeeperurU oleum in vasis cum lampadibus: et heri servos et filium. \bld. 1.32. quinque fatuis, qux oleum accipere neglexerunt.
30. Parabola invilasUis ad nuptias filii: ubi invitati ne» Hattn. 23. 1.
glexerunt venire, sed abierunt alius m vittam suam, 32. Parabota de (aleniis in servos distributis, cum ttni de* alius ad negotiationem suam: unde herus invitavit dii quinque, alteri duo, tertio tmum. Ibid. i. 14.
omnes obvios, et ingressus in convivium, eiecU eum
ADAGIA, GNOJIiE, ET EMliLEMATA EVANGELICA,
I. 'T/’o$ catis sal lerrx: quod ei mI cranueritin quo sa-
T tielurt ad nihilum taIrI iittra,n>M ut miUalur foras, el conculcetur eb bomiaibus.
2. Vos esti5 lux mundi. Non potest ctritae abscondi eu«
ura montem posita.
3. Neque accendunt lurernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in do* mo sunt. Mattb.o. 13.
4. Uhi eet thesaurus Luiie,ibi est cteor tuum.4faf/A.6.21.
5. Nemo potest duobus dominis senire. /bid. o. 21.
C. Suilleit diei malitia sua. Ibid. v. 3^1.
7. In qua mensura mensi fueritis , remetictor vobis. Matl/i. 7. 2.
8. Quid vides festucam in oculo fratris lui, ct Irabcin in oculo tuo non vides? Ibid. v. 3.
9. Nolito dare saoelum canibus, neque miilalis marga*
ritas vestras anlr porcus, Ibid. v. 6.
10, Quis est ex vobis homo, quem si petierit filios suus panem, numqiiid lapidem porriget ci?
Aut ai piscem petierit, tiiimquid serpentem porriget ci? Si ergo vos cum sitis mali, nuslis bona data dare filiis vostris, quanto magia 1'aler veslert qui in celis est, dabit bona |ietentibus so?
II. Omnia ergo quscumquo vultis ul faciant vobis homi-
nes, et vos fqcite illis. Ibid. v. 9.
12. Nonest opus volentibus medicus, sed male habentibus,
13. Euntes auLcra discite, quid est, misericordiam volo,
el nou socrineium. Nuu enim veni vocare iuslos, sed fieccalores. Malth. 9. 12.
14. Numquid iiossuullilii spunsi lugere, quarodiu cumiU lis est S|H}usus ? venient autem dies cum auferetur ab eis Kiroiisus, cl tunc iciunabunt.
15. Nemo autem immiUU commissurampannirudis in ve- stimentum vetus: tollit enim plenitudinem eius a vc* slimenio, et peior scissura sit.
13. NequQ miUnut vinum novum in utres vclcrcs, aiio- quin rumpuntur utres, ct vinum effunditur, ct utres pereunt; sed vinum novum io ulrca novos miUnnl, et ambo conservantur. Ibid. v. 15.
17. Secundum (idem vestram fiat vobis. Pud. v. 20.
18. .Messis multa, operarii autem pauci. Ibid. v. 38.
19. Non est discipulus super magistrum, ncc servus su-
per damitium suum. Matth. 10. 24.
20. Nihil <»l opertum quod non revelabitur, ct occultum quod non scietur.
21. Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine, et quod
in aure auditis, pnndicale RU|>er lecta. Ibid. 20.
22. Non surrexit inter natos mulierum maior loatinc Ba-
ptista : qui uutem minor est io regno caelorum, ma- ior est illo.
23. A diebus autem loannisBaplistte usque nunc regnum celorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.
24. Omnes enim Prophet® el lex usque ad loanncm pro- phelnveruol.
. Et si vultis recipere, ipse est Elias qui venturus rsL . Qui habet aures audiendi, audiat. Matth. 11. 11.
. lustificala est sapientia a filiis suis. Ibid. v, 19. Confitwr Ubi Pater Domino c*ll ct Icme, quia abs- condisti haec a sapientibus et prudentibus, et revela* 8ti ea parvulis.
20. Ita Paler, quoniam sic placitum fuit anlo te. /6iV/.w.23. 30. lugum meum suave CBt,cl onus meum leve. iWf/.p.30.
31. Omne regnum (livisofo contra se, desolabitur. Matth.
12, 2.5.
32. Qui non est mecuni, contra me est. Ibid. v. 30.
33. Quicimique fecerit voluntatem Patris mei, qui in cae-
lis est, ipse meus frater, clsuror, el mater csl./4.u 50.
34. Omnis Scriba doctus in regno cielorum, similis est homini patrifamilias, qu> profert de thesauro suo no- vo et vetera Matth. 13. 5z.
35. Non est Propheta sine honore, nisi inpalria sua. /6. o.57.
36. Modie» fidei quare dubitasti? Matth. 14. 31.
37. Non pst bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus.
38. At illa dixit: Eliam Domine: nam ct catelli edunt dc micis, qu® cadunt dc tnensa dominorum suorum. Matth. 13. 26.
39. Non quod intrat in os coinquinat hominem, sed quod exit dr ore, hoc coinquinat Imminem. Ibid. t'. 11.
40. Foeto vespere dicitis: serenum erit, rubicundum est enim c®lum.
Eltnone: llodiR tempeitas. rutilat enim triste cfflum. Faciem ergo esii diiiidiraro nostis: signa autem tem- pnrurn non potestis scire? Matth. 16. 2.
41. Quid prodest hnrnini.si universum mundum lucretur, anirim vero su» dclrimcnlum patiatur? /frrtf. 16.26.
42. Arnen dico vobis. si habueritis fidem sient granum si- napis, dicetis monti huic:Tran«i hinc illuc, ct trans- ibit, el nitiil impossibile erit vobis. Malth. 17. 19.
43. Quiriimque humiliaverit so sicut parvulus iste, hic ma- ior est in regno c®lor«m. Matth. 18. 4.
44. Domus mea dumus orationis vocabitur: vos autem fc- cistis illam speluncam Inlroniim. Matth. 2t. 13.
45. Scribit petentibus, an liceat tributum dare C,rsari, re» spondet Christus: Ostendite mihi numisma census. At illi oblitlercnl ei denarium.
Et ait illis l4‘Sus:euiuseslimago hcDc et superscriptio? Dicunt ei : C»saris.
Tuae ait illis: Reddite ergo qii.T sunt Ctosaris, Caesari ; et qus: sunt Dei, Deo. Matth. 32. 19.
46 Super cathedram .Mosi sederunt Scribe et Pharisei. Omnia ergo qiiscumque dixerint vobis. servate et faci- te : Secundum opera vero eorum nolite facere; dicunt enim, et non faciunt. Matth. 23. 2.
47. Et vos implete mensuram patnmi vestrorum. /6.23.32.
48. Sicut fulgur exit ah Oriente, ct paret usque ad Occi- dentem, ita erit ct adventus Filii hominis.
49. Arundinem qua^nsatam non cnorringel. el linum fu- migaiM non extinguet. Matth. 12. 20.
50. (^luut el terra transibunt, verba autem mea non pr»- tcribuot. Ibid. v. 33.
31. V'igiintr, quia nescilis qua hora Dominus venturus sil. Mutth.^X. 42.
52. Quamdiu fecistis uni ei his fratribus meis minimis, rnihi fecistis- Matth. 25. 40.
33. Pater mi, si non potest hie calix transire, nisi bibam illum , fiat voluntas tua. Malth. 26. 42.
M. Sabbatum propter hominem factum est, et nou homo propter Sabbatum; itnqiie Dominus est Filios hominis etiam Sabbati. Marci 2. 28.
55. Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod
procedit de ore Dei. Matth. 4. 4.
56. Angelis suis mandaril dc to, ct in manibus tollent te,
nc forte offendas ad lapidem pedem tuum. Ibid.
Digitized by Googie
w£nigmala E^angclira.
57. Nento miUcos manum ad aralrum,el respicient retro, aptus est regno Dei. lura; D. 62.
58: Dignus est operarius merrede sua. Luex 10.
50. Bi-atus venter <^ui (e puriavil, ct ubera qua suiisli.
At Ille ditit : Qumimo beati qui audiunt verbum Dei, ct custodiunt illud. Luex 11. 37.
00. Facite vobis amicus dc maminono iniquitatis, ut cum derecerilis, recipiant vos in uterua tabernacula.
CK IG. 9.
Gl. tjui lidriis est in niioinio, ct in maiori fidrlis cstr ct qui in modico iniquus est, et lii maiori iniquus est.
Si ergo in iniquo mammona fideles non fuistis, quod verum csl quis orcdcl vobis?
Et si in alieno fideles non fuistis, quod vestrum est quis dabit vobis? Ibid. t*. 10.
69. Fili, rocordarc quia rctepisli bona in vita tua. et La< urus similiter mala: nunc autem liic consolatur, tu vero cruciaris.
63. Et iu his omnibus inter nos et vos chsos magnum Gr> matum est: ut hi, qui volunt hinc trauslre ad vos, non possint, neque inde huc transmeare. t.25.
Jd
G-1. Vidit quamdam viduam pauperculam, mittentem sra minuta duo.
Et ditii: Vere dieo vobis, quia vidua htec |Miuper plus» quam omnes misit.
Nam omnes bi ex abundanti sibi miserunt in munera Dei : boc autem ex eo quod deesL ilii, omnem victum suum, quem habuit, iniail. Lucae 31. 3.
65. Nomm hier oportuit pali Christum, ct ita intrare in gloriam suam? Luex 3). 36.
66. Siai granum frumenti cadens in terram mortuum fue»
rlt, Ipsum tolniti monet : si autem mortuum fuerit, mullum fructum affeil. Qui amat animam suam, per» det cam : et qui odit animam suam io hoc niundo, in vitam e(emam custodit eam. loan. 13. 31.
67. Si ergo ego lavi pedes vestros, Dominus ct .Magister; et vos debetis alter alterius lavare pedes.
68. Exemplum enim dedi vobis, utquemadmodum ego fe» ei vobis, ita et vos faciatis, han. 13. 11.
69. Quia vidisti me, Tboma, credidisti : beati qui non vi» derunl et crediderunt, loan. 30. 29.
iENIGMATA EV ANGELICA.
1. INB ros baptizabit in Spiritu sancio ot igni.
J3. Cuius ventilabrum in manu sua, ct permundabit aream suam: el congregabit triticum suum in hor» reum, paleas autem comburet igni inexlinguibili. Malth. 3. 13.
3. Populus qui sedebat io tenebris vidit lucem magnam : ct tedeuUbus in regione umbra uiorlia lux orta est cis. SLaiih. 1- 16.
1. Lucerna corporis tui est oculus tous: si oculus tuus fuerit simplex, lotum corpus tuum lucidum erit.
5. & autem oculus tuus fuerit nequam , totum corpus
tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod iu locst tenebra sunt; ipsa tenebra quanta erunt 6. 33.
6. Dimitte mortuos sepelire moMuos suos. Matth. 8. 33.
7. Cum immundus spiritus oxieril ab homine, ambulat |M.T loca arida quarens requJem, ct non invenit.
Tunc dicit: revertar in domum meam unde exivi; ct ve- niens invenit eam vacautem, scopis muudotam et or- natam.
Tunc vadit, et assumit septem alios spiritus secum ne- quiores se, et iolraotes habitant ibi: ct liuut novis- sima hominis illius peiora prioribus; sic erit ct gene- rationi huic pessima. Uatlh. 13. 43.
6. Lapidem quem reprobaverunt adificanles, hic factus est in caput anguli, tle. Et qui ceciderit 8U{ier lapi- dem istum, coufrin{^tur:super quem vero ceciderit, eonleret eum. Idatth. 21. 13.
9. habet, dabitur illi: ct qui non habet, etiam quod habet, auferetur ab co. Mare. 1. 25.
10. Video iMiaiinesvelul arbores aiubulaotes.jkfarciS. 21.
11. Omnis homo onim igne salietur, et omnis victima sale salietur.
12. Bonum etl sal: uuod si sal insulsum fuerit, in quo il- lud condicUi? Ilahelc in vobis sal, et pacem habete
inter vos. Marci 9. 48.
13. Potens est Deuv de Iapidibus isUs suscitaro filios A- braba. Luex 3 8
14. Dirite vulpi illi f Herodi J ccco ciicio damooia et sa- nitates perficio hodie el cras, cl tertia die cousum- mor. Luex 13. 33.
15. Multi autem erunt primi novissimi, ct novissimi pri- mi. Maith. 30. 30.
16. Nunc qui habet sacculum, (oMal, similiter el peram: ct qui non habet, vendat tunicam suam, et emat gla- dium. Luc. 33. 36.
17. Modicum, et iam non videbitis me: et Ucrum modi- cum, cl videbitis me, quia vado od Patrem. /oa. 16. 16.
18. Cbicumquo fuerit corpus, ibi congregabuntur et a- quila. Matth. 31. 38.
19. Et cum venerit illc f Paracletus J mundum de
peccato, ct dc iustitia, el dc iudicio.
De peccato quidem: quia non crediderunt In mc.
De iuslitia vero: qnia ad Palrem vado, et iam non vi- debitis me.
Do iudicio autem: quia princeps huius mundi iam tu- dicalus csl. loan. 16. 8.
30. Noli me tangere: nondum enim SKcndi ad Patrem meum. loan. 30. 47.
Si. Cum esses iunior cingebas te, et ambulabas ubi vole- bas : cum autem senueris, extendes manus luas, et alius te cinget, el ducet quo tu non vis. /oan. 21.18.
23. Sic eum volo manere donec veniam, quid ad te? 7^- dem V. 23.
23. Duces c«ci, excolantes culicem, camelum autem glu- tientes. Matth. 23. 21.
21. Vc vobis Scriba, ete. quia mundatis quod deforis est calicis el paropsidis, iulus autem pleni estis rapina et immunditia. Ibid.
Googl.
36
Eva n|;«
I utn9«B*
ClUlfl .
cur *
lMit« n(h n>en pro- t>rt«JCD.
Clirittu»
WtlKti.
ARGUMENTUM
IN
S. MATTHAEUM.
SANCTDM lESU CHRISTI EVANGELIUM
SECUNDUM MATTiEUM.
IifSCKltrrift hie liber tam in Latiaia, qaam Gracis et Sjrris exemplaribua: Sanctum lesu Christi Evange- lium secundum Matlhseum, q. d. Hic est liber conli> DCQS optimum ct IciiMiinus Nuntium adventua Chriali, sive McasisD Patriarchis prutniasi, puta Incarnationis, Na- livitatiB. ViUe, Praedicationis, Passionis, Resurrectionis, Ascensionis Christi ac Redemptionis, salutis, patias ct glori» ab co parte, et toti orbi allatae, cuius scriptor fuit 3. Mallhxus. dictator Spiritus sanctus. Syrus Interpres hunc pr^Figit Titulum: (n viriuie Domini, Ddque nostri lesciua Christi, incipimus scribere librum sacrosancti E- vangelii,Brimumque Keangetium. Maikai pr.xconium,hoc est, qiKM Malthieus pracroiiiiavit , sive praulicavlL Uu- de illud sic finit: Sane/» Evangclii prseconii 3lathai,quod prxdieavit Hebraice in terra Palestinse, finis. Arabicus: Evangetium lesu Christi sicut tcripsil Mar, (id est Domi- nus, } Matthaeus, unua ex duodecim discipulis eius. Nunc siuguto verba pressius cipcndamus.
Sauctum. ) Evangcliiiro est, cl dicitur sanctum, quia omnia, quas continet, sancta sunt per eminentiam, scili- cet sancta est Christi nativitas ei Spiritu sancto, sanrla doelriua, sancta opera, sancta miracula, sancta passio, sancta resurrectio, ascensio, missio Spiritus sancti. Al- ludit ad illud Danict. 9. 2U ubi dicitur consummandas esse 70. annorum licbdomades usque ad Christum, tt/ un* gatur Sanctus Sanc/orum,q. d. Hoc libro et Evangelio o- stenditur impleta esse prophetia Danielis de Christo ven- turo.qui est Sanctus Sanctorum, ideoque sicut olim laco- bo Patriarcha: , sic cl mmc assecUs suis Christianis da- bit scientiam Sanctorum; fmis enim cius est sanctincalio nostra, ui sereiamus illi in sancfilate ct iuslitia cwam ipso omnibus diebus noslris, Lucc 1- 75. Porro quanta et quam odmirabilia sit sanctitas, et perfectio Evangelti prs lege natur» et Mosaica, liquet ex cnleslibtis prsceptis et eoo- eilils, qu» sancit Christus Maith. c. 5. e. 6. ct 7. atquo ex vitis Sanctorum novi Testamenti : iniis enim videre cstquanlus fuerilzclus sancti Pauli et Apoalolorum; quam caelestis vita ol contemplatio Anachoretarum ct Religio- sorum; quarn insuperabilis fortUudu Martyrum; quam Angelica puritas >^rgiQum ; quam heroici labores Ss. Confossorum. Episcoporum, Pontificum, clc.
Jbsu CnatSTi. ) Icsus est proprium nomcii Verbi incar- nati, puta huius hominis Verbo hypostatice uniti, sicut meum nomen proprium est Cornelius , alterius Petrus, Paulus, lacobiis.ctc. Dicitur /crtu Hcbr. hhosciwi.
et contracte lesciua, td est. salvator, quia, ut pr»- dizit Gabriul Archaogelus: Ipsep-ipulum ^vum faeiel ap-ccatis eorum, Malih. 1. 21. Luc. i. 31.
Christus vero numen est oflicii et digni:alis. Icsus enim Hebraice cognutuinalur Musciach : Gnsce :
^ Latine unctus, quia a Deo Patre uuetua et conseeroUis est ' in summum Orbis Poolificem, Regem, Legtslalorera. Pn^ phelam et Ooclorcm.
EvahgiliOm. ] Id est, bonum ouoUiim, enim
est nun/»'o; unde «/'/«))«< est nuntius, est bona
nuntio, et rwyytXrraf est bonus ingelus, sive te- iwoiuuo.
tus nuniius, «>xyyt>co9 esi iucundum lirtumque nuntium : ita S.Chrysost. hie. Vide Budsum in Pandectas, ubi ad- dit Evanmlium per metonymiam siguiriearc donarium , vel sacriricium exhibitum pru feliri nuntio. Unde Cicero ad Atticum: O suaves, ait, tuas Epistolas, quibus Evan- gelia deberi fateor: Evangelia, id est. pramia Isti nun- •lii: Evangvlium Hcbr. dicitur betora, a
basar, id est, caro; quasi besora sit Iciisaimum incarna- tionis Verbi iMintium de saluto et felicitate sterna, quod Christus Dominus quasi magni consilii Angelus homini- bus attulit. Uie vero Evangelium mctonymice sumitur pro libro Tcl scripturo, qu» hoc nontium historice enarrat.
B Sbcdhdum .Mattuaum.) Vox secundum notat primo, Vo« Se- primum et primarium Efongetii huius auctorem esso ritum sauntum, secundarium vero 3. Mallhaum ; fuit nim ipse quasi organum, iostrumenlnm et calamus Spi-utc. ritus sancti, scribens ea, qu» Spiritus sanctus dictabat, 1. iuxta illud: iJngua mea calamus Seribx velociter scriben^ tis, Psal. 4i.
Secundo, notat onam idemque esse Evangelium , sed II. diversimode et quadrupliciter a quatuor Evangelislis con- scriptum. Igitur T9 secundum Indicat Evangelium S. Mat- thei non esse aliud ab Evangelio S. Luc», Marci, et loanois, noc aliam aflerre historiam vel doctrinam, sed tantum alium fuisse scriptorem, aiiumque scribendi mo- dum. Unum enim eet Evangelium, sed a quatuor Evan- gelistis quadruplici modo, ordine et stylo eonscriptutu.
Tertio, notat Spiritum sancLum se natur» ct ingenio S. III. Matth»i altemperasse: illuminabat enim, excitabat et di- n rimbal cum Spiritus sanctus, ut ea, quae parlim viderat,
^ vd ab Apostolis audierat, partim que Deus ei revelabat, scriberet illa methodo, ordine, senLcnlta, conceptu et phrasi, qti» S. Malih»i genio elingcnio congruebat. Non enim opus erat nova revelatione Dei in his, qu» S. .Mot- lh»us iain sciebat, quia ca viderat vel audierat, sed tan- tum assisteiilio, eicilatione et directione Spirilus sancti,
Dc ex oblivione aut lapsu mentis similive tragililale hu- mana, vel in puncto a vcriiale aberraret, neve alia vel a- liter scriberet, quam Spiritus sanelus volebaL. Hinc S.
Luras initio Evangelii ait, se scribere ea, qu» ab Apo- stolis audierat. Hinc rursum