7 o o o ŝ ^

NOVA

EPOKO

Literatur-Scienca Aldono al

SENNACIULO

oficiala organo Jaro IX/XIII de Sennacieca

N-o 5 (101) Asocio Tutmonda

aperas dumonate 15. decembro1932

PACON SUR LA TERO

K AL ĈIUJ HOMOJ RONFARTON . . .

Originalo de V. Riedel.

La pacisto.

'A /1 La germana infanteria regimento n-o 192

1 y J. • estis retirita el la fronto k ĝuis relativan ripozon por mallonga tempo. ĉuis ankaŭ ripozon su- fiĉe da estontaj „nekonataj soldatoj46 en la ilimo antaŭ Verduno, ĉe Hankur (Hancourt), Avokur (Avocourt) k alie, portantaj la numeron 192 sur la epoletoj, k pli k pli subteriĝantaj pro la piedbatado de kaniaradoj pafad-pelataj dum nokta deĵorŝanĝo.

La dua taĉmento de 1’5-a kompanio staris laŭlinie. La estro estis instruinta pri la apartaj malfaciloj k singardaj disponoj dum deĵorŝanĝado ĉe la Duomon (Douaumont)-sektoro de 1’fronto. Estis nenia dubo pri la kialo. ĵus la estra vic-oficiro estis duone kriinta k duone euglutinta la diverssence utilan komandon: „Staru senmovc!44

La jam iom aĝa soldato Saŭpe de la lasta rezervo portis la ŝercnomon „pacistoM, ĉar li tedripete parodi- is siatempe konatan imperiestran eldiron per jena rimo: „Mi la militon ne deziris, mi nur pro stulto kun- irisu. Nun li tute ne obeis la komandon. Altcrne li iovis la dekstran k la maldekstran botojn antaŭ la lini- on, palpebrumis jen al la taĉmentestro, jen al la subir- anta suno k fine al la senmovaj, malantaŭenpremitaj kruroj de l’kamaradoj. Li ne havis intereson por la milito. Li estis laca — entute ĉiam laca.

„La fia kanajlaĉo tie — duoble malbenite! — ri- fuĝu do en hospitalon, se vi eĉ ne povas regi viajn ostaĉojn!" kriegis la vic-oficiro k kvazaŭ informpostul- ante al la ĉielo: „Dio mia en ĉielo, kion do mi entre- prenu per tiaj letargiaj ulaĉoj ĉe la fronto?44

Saŭpe balancis sian nesufiĉe nutritan korpon jen sur la dekstran, jen sur la maldekstran kruron k pal- pebrumis nerveme al la malproksimo. Liaj trajtoj k korpa sinteno esprimis plejan indiferenton. La tuta homo estis konsiderebla kiel fasko da nervoj turment- itaj, difektitaj, apatiaj.

N o k t a ĵ o .

Volu imagi nun: Rcgas prema, miasma mallumo, netravidebla kiel nigra veluro, sed senĉese fendetata de ekbriloj de artileripafado malproksima. En inter- tempoj ĝi interrompiĝas ie per la akra lumo de falŝirm- il-lumgloboj subite eksaltintaj el la nigra firmamcnto, kiuj terenivebas terurige malrapide. A1 tio imagu tiun simfonion de 1’milito, kies superrega melodio prezent- iĝas per krakegado de proksime eksplodantaj grenadoj k srapneloj, k kies akompanaj akordoj kompreniĝas per la kontinua rulbruo de 1’kanonekpafoj k eksplodoj pli malproksimaj. Imagu plue linion da supren kirliĝ- anta fumego, groteske lumigata en la malproksimo; sennombraj lumraketoj eksaltas el ĝi k malleviĝas kviete, arkforme, blankaj, ruĝaj, verdaj. ĉeno da ruĝ- aj saltetas malantaŭen — helpkrio al la artilerio: „Bar- aĵ-pafadon! Atako.M

La stranga vojmontrilo.

La vasta ruincca elirejo de la malbonfama fortikaĵ- eto Duomon, laŭeble barita per kulisecaj muroj el sa- blosakoj, estis grave bombardata. Laŭ mallongaj inter- tempoj forlasis unuopaj kvazaŭ ombraj figuroj, ŝarĝit- aj per tornistroj k garnitaj per armiloj, la sekurigan

81

LITERATURO

MODERNO

OriginaU verkis V. Oltajd.

71 /flN sorto alforĝos al ŝtormo de Vfajro j, kur rimenita de Vritmaj motoroj , Al tondroj granitaj , al frapoj de Vmaroj , — Torturos orelojn infera ĉi ĥoro.

Frenezos la grinco de Ffera kruelo ,

La streĉoj teruraj de Vkupra vibrado ,

Kay inter kamparoj la trajnoj sur reloj Kaj ĉaroj en stratoj preteros sur radoj.

En briloj k bruoj , en krioj fieraj Geviroj parole trairos la nigron9 Kaj suros la brustojn liter k numero Kaj klare komprenos mi certon de Vmigro.

La grizajn konstruojn la karto kvadratos f Viverojn enkadros la ĉambroj k muroj9 Kaj kredos la urbojt fabrik-aparatoj, Homaro al normoj de Grando k Puro.

Kaj regos la reV de Vciferoj en spektroj . . Sur turo triumfe en g/oro k bruloj,

JVe reĝoj , sed la burokraloj elektre Prezidos la teron, direktos la rulon.

Doktoro severa, malvarma , trankvile Fortranĉos la koron, mezuros precize,

La tremon li bridos, ĝin faros sterila* Kaj diros murmure : „ĝi firmos scnkrize !“

Perdiĝos mi en trotuaroj k kortoj, Cirkaŭos min raŭkaj k premaj stertoroj, ĉis tumo disrompos kun krako k forto La radojn, la koron, la ritmajn motorojn.

Ncnaskopova, nefruktoporta.

|llllll!ll!!lllllllll!lll!ll!!lllllllllll!llllllllllll!ll!!llll!!!lll!l!lllllllllllll!l!l!!lllll

barikadon. Ili eksaltis eksteren en la bruantan, ekfulm- antan malhelon; ili kuregis, ĵetis sin teren k avide lev- is sin en la ŝtonĥaoso de la plene detruitaj ekateraj fortikaĵoj. Ce fiksita loko la dua taĉmento de 1’5-a kompanio 192 kolektiĝis, precize laŭ la antaŭa instruk- cio. Mankis nur du kamaradoj; ili ja mankas ankoraŭ hodiaŭ. Laŭvice, ĉiu pene serĉante la ombrecajn kon- turojn de la antaŭulo, la tuto malcerte irante sekvis la kondukanton. Subite kvazaŭ ekfloris akre blankaj lum- globoj sur la nigra fono de 1’ĉielo, du — tri — ankoraŭ pli — ĝuste super la deĵoronta taĉmento. Gracie ŝveb- ante laŭ venteto ili superŝutis ĉion sub si per akra lumo. Samtempe maŝinpafado k nervojn paralizantaj fajfado k krakegoj de grenad-eksplodoj ege proksimaj.

Laŭ instrukcio la taĉmento en tiu momento devus esti laŭorde turniĝanta kontraŭ difinitan fervojdi^on por ŝirmate atendi tie konvenan pafad-paŭzon. Kiel ofte en la vivo, la teorio fiaskis. Ciu tereniĝis plcj rapide, kie li ĵus troviĝis, alpremiĝis, ekfosis sin en la kadavre fetorantan ŝlimon. Ekkrioj: ^Sanitaristo1 — — mi estas — — — 44 k, kvazaŭ dehakite, suhita silento.

Kiu falis trafite ĉe tiu loko, ĉu vundita aŭ mort- inta, plej ofte restis kuŝanta, fariĝonte „nekonata sol- dato44. Ciu unuopa zorgis pri si mem, pensante pli mal- pli nedifinite: „Nur ne nun — — nur ne ĉi tie — — .44

Saŭpc, la pacisto, knŝis surventre hazarde ĝuste apud la fervoja digo. Io malmola premis kontraŭ lian stomakon, ion volbitan kroĉis liaj manoj. Li levis la kapon. En la brilo de la lumraketoj li ekvidis sur fa- deno balanciĝantan kartonon, ĝuste antaŭ siaj rigide rigardantaj okuloj. Sur la kartono estis skribite: AL

LA KORPUSA BUCEJO.

La rigardo de Saŭpe palpis pli alten. Super la ne- atendita vojmontrilo ĝi trafis en vizaĝon en terurego spasmiĝintan, kun vaste malfermitaj vitrecaj okuloj;

1 Persono, kiu havas la taskon bandaĝi k transporti vund- itojn. — Red.

82

vizaĝo, kvazaŭ ŝtoniĝinta dum frenezo-ridado. Larĝe streĉitaj lipoj vidigis du vicojn da dentoj. Malstreĉite pendis sanga brako flanken de la kartontahulo, la dua kuŝis etendite, kvazaŭ montrante, sur la deklivo. La rigardo de Saŭpe glitis malsupren. Li vidis frakasitan kruron k rimarkis, ke li per siaj propraj fingroj ĉir- kaŭkroĉis la femuron de la alia — k malmola soldat- boto premis kontraŭ lian stomakon.

Nur nun la pacisto konsciiĝis pri la abomena ka- davro-fetoro, kiun haladzis la stranga vojmontrilo. Ne atentante la pafadon, li saltleviĝis k kuris flanken. Skuate de teruro k naŭzo li kraĉis ĉiuflanken — „fi! — fi! — neniam ree — neniam — estu finita ĉi tiu fiaĵo!44 Saŭpe plorhurlis pro naŭzo k senpova furiozo.

La elturniĝo.

Estis vintriĝinte. La lacigitaj, ege eluzitaj restoj de 1’2-a bataliono 192 denove „ripozis“ en arbarcta ter- kavaĵaro. La tagoj estis pasigataj ĉefe per dormado k pcdikĉasadoj. Dumnokte devis esti konstruata pikildrat- baraĵo ĉe iu pretigenda defendtranĉeo.

Pike malvarmega vespero krepuskis, kiam estis dis- kutata en trohejtita kavaĵo la demando: „Kiu alportos la manĝaĵon hodiaŭ?44 La pacisto decidis:

„Hodiaŭ mi iros, morgaŭ mi jam ne plu povos.44

„Ba — ne plu povos? Kial do ne?44

„Car mi morgaŭ enhospitaliĝos.44

Ridado k mokaj demandoj Raose intermiksiĝis. „Ho ne — ĉu vere? Vi iros en hospitalon? Do, bonvolu porti vian karan kapon sub la brako! Aspirinon vi povas ricevi ankaŭ ĉi tie!44

Saŭpe silentis. Trankvile li ekprenis la gamelojn k rampis el la kavaĵo eksteren. Vaporanta malvarmo momenton enpenetris k miksiĝis kun densaj fumondoj estigitaj de senĉese k kuraĝe forfumata sekfoliaĵo de germanaj fagoj, kiun liveris la arme-administracio al la soldatoj kiel tabakon.

KIU RAJTAS FIERI?

Orig. de J. BURCER

E fieru, ke iam naskiĝis vi sur tiu ĉi parto de l'ter\ ĉar ne vi ja elektis la lokon aŭ la tempon dc via aper’!

Ne fieru pri via nacio aŭ pri via patria standard \* ke estiĝis vi ĝuste nur tie sole estas afer ’ de hazard 7

Sed fieru , se malgraŭ lerneja , religia , nacia nehuV , vi konservis la propran pensadon , se aktivas vi kiel bravuV!

La kuirveturilo ciuvespere estis veturigata inter la ruinojn de 0. Cis tie de la arhareto estis preskaŭ unu- hora marŝvojo. La pacisto ekkuris saltpaŝante — li hone sciis, kial rapidi. La gameloj intcrfrotiĝis k klak- adis ritme laŭ saltpaŝoj. Atinsrinte la kuirveturilon, ra- pidspircgantc k ivitante li aliĝis la vicon de Tmanĝaĵ- portuloj. ĵus franca artilerio iomete sondis la lokon pcr grenadoj. La ĉevaloj stariĝis, la kuiristoj instigis: ..Rapidu. — rapidu!“ Tegmenta trabaro najhara hrulis.

Kun plenigitaj gameloj la pacisto denove ekkuris k saltpaŝis. Nc nialproksime de la arhareto li forlasis la vojeton. Sufiĉe flanke li demetis la gamelojn. rapid- iiris de sia korpo la jakon. kamizolon k ĉcmizon k .duone nuda kuŝigis sin en la neĝon. La brakojn li ▼aste ctendis.

Pace brilis la steloj super li. Li rigardis supren, sed li ne perceptis la grandiozon de la astroj; antaŭ liaj okuloj fantomis putranta kamarado kun pendolanta kartono ĉe 1a hrusto. Sur ĝi estis skrihite grandlitere: FINON!

Saŭpe ne flaris la pur-akran vintran acron; en liaj flarnervoj neforigehle reflektiĝis la karakteriza atmos- fero de ĉirkaŭ Vcrduno, miksiĝinta el la odoroj de argilo, mielsurogato, ekskrementoj k kadavroj.

Li ne rememoris siajn edzinon k iufanojn. kiuj mal- proksime de li malsatante malprosperis.

Venteto flustris: FINON! FINON! Pcrditaj ekpafoj ie voketis: FINON! FINON! La tutan pensadon de I’ pacisto envolvis nur tiu sola temo: „Finon! Nenion alian ol finon!“

Kontente li konstatis, ke lia korpo ankoraŭ estis malscka pro ivito. Liaj dentoj klakadis, sed iel trank- viliĝinte li murmuris: Rezulto — — — kia ajn.“

P a c o .

En la trohejtita kavaĵo soldato Saŭpe rulturnis sin sur sia supre instalita dormstablo, konsistanta el kvar stangoj, inter ili dratplektaĵo. Liaj fingroj iom post iom varmiĝantaj frenezige doloris. En la kruroj li sent- is strangajn pikojn k pezon: ne estis preciza doloro, tamen io minaca, averta. Liaj vangoj k lipoj bruldolor- is. Fehreca fantazio pentris al li trembrilajn lagojn k iprucantajn fontanojn; sed, kiom ofte li avide provis atingi ilin por refreŝigi sin, la lagoj malaperis k la fontanoj fuĝis lin.

De malproksimege, kvazaŭ tra akvo, penetris de- mandoj en liajn orelojn. Kvankam li streĉe aŭskultis, li ne povis kompreni. Suhite ekpusis terura voĉo, kiel trombon-eksono de el barelo, al li ĝis cerbo: „Por- kaĉo! Se ci nun ne tuj venos malsupren, mi venigos

cin!“ Samtempe li sentis sin brute tirata ĉe Ppiedo. Instinkte li puŝis per la kruroj kontraŭ la atakanto k pene balbutis: ,,Faru — kion vi — volas — mi estas malsana — —

Venis respondo: „He — he — kion? malsana? Do, atendu, amiĉjo — ve al vi, se vi morgaŭ ne havos febron . . . !“

Postc nenio plu ol mallumo k ratobruado. La taĉ- mento estis formarŝinta por konstrui remparon.

Sekvontmatene la pacisto staris antaŭ la regiment- kuracisto. Ĉi tiu atenteme purigis siajn ungojn k ak- ccsore demandis: „Temperaturo?“

„Tridek-ok komo ok, s-o regimenta kuracisto!“ in- formis lin la sanitarista kaporalo. Nun iom pli inte- resite la kuracisto rigardetis la malsanulon, esploris eĉ lian pulson k oscedante, tamen mirige objektive kon- statis k decidis: „Hodiaŭ vespere li havos pli — la ulo venos en hospitalon.“

Duonan horon pli malfrue la pacisto adiaŭis de siaj kamaradoj. ŝarĝite per tornistro k fusilo. li ek- marŝis denove — sed ĉi-foje malrapide — sur la vojo al 0., por atendi tie la sanitaran aŭtomobilon. Saŭpe ne estis malŝatata; pro tio kun iom da amikeca bon- volo, sed ankaŭ kun sufiĉe da enviemo ĉiu silente opiniis: „ŝajnas, ke li antaŭsentis tion.“

Ili mem ne antaŭsentis, ke jam en la sekvanta nokto gigantaj nigraj vespertoj flugete malleviĝos sur 1a blankan kovrokusenon de Ppacisto, la teruregaj sovaĝ- aj uloj kun brilaj segiloj sin ŝtele ŝovos al lia lito por segi la karnon de liaj ostoj. Ili ne antaŭsentis, ke ĉiu defcndmovo, eĉ la plej eta turniĝo de man- aŭ pied-artiko eldevigos de li bestecan vekrion k, ke post tri scinajnoj plenaj de turmentoj, la kompatinda paco- serĉanto cstos trovinta la pacon por ĉiam.

F i n a ĵ o .

En „hcrotombejo“ la soldato Saŭpe de la lasta rezervotrupo estis enterigata inde laŭ soldata tradicio. Maŝineca, frazoplena prediko, salvoj trans la tombon k finc rciro kun tamtamo de Fregimenta orkcstro.

Cu ni memoru lin kiel heroon? ĉii kiel danĝer- evitemulon? Ho ne, li neniel estis distinga horao. La okazaĵoj formis lian sorton. Li nur estis simplanimulo, pli k pli pereigita de la sistcmo, ĝis plena indifcrento pri la ligiloj de Fvivo k majcsta sekreto de 1’morto — viktimo de la milito.

Je la kristnaska festo lia vidvino ricevis sciigon de la kompaniĉefo. Kolapso faligis la kadukan, mizeran virinon. Dume la infanoj, kuŝantc ankoraŭ en lito, reve pcntris al si estonto-bildojn pri la temo: „Kiam nia paĉjo estos reveninta — — — “.

83

Pe t ro Pa c j o

MARTINO FER (FEHR).

PETRO Paĉjo estas duonebria. Li sidas apud ri- vereto, k iia kapo funebre pendas inter liaj gcnu- oj. Petro Paĉjo amas ĉion, kio estas iikva.

Jam estas aŭtuno. La ĝangaio ambaŭflanke border- anta la rivereton — dorna interplektita barilo el ru- buso, kverkaĵo, althcrbo — apenaŭ foje permesas iibere atingi la fluon. La ĉifonita foliaro de la rubuso jam koloraspektas kiel ĉielarko; nigraj brilaj beroj sinkai- as inter la multkolora foliaro. Neniu ilin rikoltas ĉi tie; ili forputras. krom eble unu iam kaptata de urbano. Preter la longa ĝangala heĝo, dekstraborde, inertas kampara vojo, bruna — mola— plugita de ĉevalpaŝo — k sulkigita de la premo de malgraciegaj kamparanaj ĉaroj. Apude sin etendas vasta paŝtejo, barita per pikildrato k. je distanco de ĉirkaŭe duonkilometro, ĉirkaŭata de arbaro same jam ekhavanta koloraspekt- on de aŭtuno. Sur la paŝtejo kaŭre kunas — kvazaŭ kompaktas bovinaro ŝajnanta de fore kiel senmova nigre-blauka makulo giuata sur la grundon. Sendube ili sentas, ke io malgaja saturas la atmosferon.

En okcidento la ĉielo flave-ruĝas, — tremetas en stranga ekscito, k diafana haiadzo flagras el la tero ĉieien. Spite la nekonvena sezono k la griza egala ombro ĉion kovranta, rcgas prema varmo. Pli k pli, simile al giganta, muta k scnbrua noktobirdo, sin ŝov- as supren cl la flava horizonto fulmotondra nubo sen preciza formo k ŝirita kvazaŭ ĉifono.

Petro Paĉjo ignoras la ĉielon — iguoras ĉion ĉir- kaŭe, ĝis apud li ekpepis pasero — griza, grasa, triviala pasero. Petro Paĉjo ekprenas terbuion k ĵetas ĝin al la birdeto; same ii ĵetas ordinaran biasfemon, sen tamen trafigi la unu nck la aiian. Tio elvokas lian koleron. Lia dekstra mano ekestas ronda — iĝas pugno — autaŭ- enĵetiĝas ei sub la femuro k postflugas la terbulon, — febre k ekscese tiam gestante en ia aero. Petro Paĉjo daŭrigas per insulto, krio k blasfemo, kion li komencis mute, kaŝante la kapon inter la genuoj.

Lia vizaĝo, abomene pufita per troa drinko, subite ekhavas flavan koloron; lia forta larĝa nuko skue moviĝas, k liaj nudaj okuloj malhavantaj harojn rulig- as en viande-ruĝaj palpebroj k ckbrilas. Lia brusto cstas nuda, k nigra koto ĝin kovras. La du ekstremoj dc ruĝa naztuko ligita ĉirkaŭ la koio pendolas sur ia kota brusto ĉe ĉiu ekmovo de la brako, kiei kurteno en vento. Ankaŭ la dckstran manikon tegas krusto ei koto, kvazaŭ ie li estus falinta en marĉeton sur vojo, kiu dume sekiĝis sur la maniko.

Maiiaŭte, kun plorema voĉo, kiel pia islamano preĝanta, Petro balbutas — murmuretas, — sekvas ek- jrido, abrupta kiei subita klako; — siiento — mutado — rea murmuro. Li karesas la boteleton apude antaŭ la bordo de V rivereto kuŝantan, el kiu antaŭ unu horo li sorbis la lastan guton. ,J\Tenio plu44, li ekĝcmas kun flegma rezignacio. Kaj en recitativa monotono li nomas siu fiuio — fripono — diboĉulo ktp, kun foja rideto, kvazaŭ li diris dorlotaĵon. „Vere mi estas fiulo, — gratis okulojn de Kristo bona per mia ungo; — fiulo, ja- — monon por pano donis por drinko. Kaj li — li estas fiuio, — porketo estas fiulo — dorm- as cn siika lito, — ho ve.“ —

Petro Paĉjo ridetas, imitante dormon, sur genuo — ... „dormas en silka iitok* li flustre k ĝue ripetas. „Kaj etaj Karlo, Berno, Gerdo? — IIo, mia Diopanjo.

84

Karlo malsatas, — Bcrno malsatas, — Gerdo maisat- as; — devas frapi de pordo al pordo, teni la manon k fleksi la dorson. Tio estas laciga, fleksi la dorson,

— k hontiga, — fleksi la dorson antaŭ porketo. Pli

bonas kraĉi antaŭ porkcto. Ha, ha, kicl faris Petro Paĉjo. — ĉu mi estis sobra? — — Mi estis ebria.

Mi mensogetis; Petro Paĉjo mensogetis nominte sin sobra. Nu, ĉu? Estas la fino!“

Lia trunko kiel peza sako refalis sur la sinon, k lia kapo rependiĝis inter la genuoj.

Hieraŭ Petro Paĉjo kverelis kun sia mastro, posed- anto dc drapofabriko, — Petro estas teksisto. Ebria laŭ sia temperamento li insultis la posedanton — bat- is lin, tuj li estis maldungata.

Sed tiumomente — laŭ sia aserto — li estis sobra. Eĉ li mem ne komprenis, ke, subite, nerezistebla logo lin incitis insulti la maijunan diboĉulon kun la barela ventro k la malbela, tordita faŭna kapo sur malgracia korpo. Iu „diablo“ lin logis triumfi almenaŭ dum unu

— unu dolĉa korbato super tiu „dika cimo“ (kiel oni kaŝe nomis la posedanton). Unu momenton lin kon- fuzis la rava sento: premi la „cimon“ sub sia piedo, teni lin firme — firine — kreve. Kaj li fermas la okuiojn, ĝuante la ravon de tiu ĉi paradiza momento, kiel vinspertulo gustumanta kortuŝan vinon.

Kaj tiam, sekve de tiu tento, okazis la fatala sceno: Petro Paĉjo rektiĝis antaŭ la mastro, pluvigante sur lin rigardon kiel faskon da fuimoj, k parolis prok-' simume jene: „Ĉu vi pensas, ke ankoraŭ mi petas — min humiiigas antaŭ vi? ĉu vi pensas, porketo (ankaŭ tio estis finomo de la mastro)? ĉu vi pensas?! ĉu vi atendis, ke mi lekus plandon vian, tieie kuŝante sur ia ventro (k li kuŝiĝis sur ia ventron k rapide reeksaltis).

— Kiel vi dentotrcmas, estimata porketo! — ĉu plaĉ- as ai vi tiu nomo, — ĉu? — Kiel vi tremas, — k subite via maneto lamas. Lasu k mi tenu vian maneton, k — karesu. Cu ne, porketo, — karesu. Kio do? Ĉu vi pens- as, ke mi estas ebria? Mi ne estas ebria. Mi estas plcn- forta k sana. Mi povus vin levi sur mia manplato pla- fonen, — k de tie saltigi viu plauken, ĉu ne? — Kiel vi palas, porketo, — levi viu piafonen, — k saltigi vin piankeu. Kiel krakos la ostoj de porketo! Mi ja rajtas vin puni, — ĉar mi nek batos nek frakasos vin dc sur la plafono plankcn, — mi punos vin. Vi ja meritas punon. Ĉar vi trinkis sangon. Etan apcnaŭ senteblan anticipan puuon, ĉar la kouto de via turmeutado tiel grandegas, ke ĝi ue povas esti kvitata per ĉi tera puno. Vi meritas punon de 1’ iufero. Dio bona postulas, ke vi ekhavu punon de F infero. Ĉar vi rikoltas k fordiboĉas, kion mi semis klinirante sub ŝarĝo k dronante en svito. Kiam do mia mano vin trafas, sciu, ke estas la mauo de Dio, kiuu mi anstataŭas.“

Tiuomente, la peza iaborista mano dc Petro Paĉjo brulige klakis sur la vangon de la mastro, k krome li kraĉis sur la falinton.

Ne pluatendante, li impetis eksteren, — kriis, kur- ante trans la korton, kiu situas inter la kontoro k la tekscjo, — k, sidante autaŭ sia teksilo, li ekploris — ploretis kiel infano.

Sen eĉ cta rezisto li lasas sin ekkapti de du (spe- ciaic pagitaj!) viroj, — bati — puŝi antaŭ la pordegon de la fabriko.

Kial tiu skandalo? — Petro Paĉjo bezonis etan kapitalon prunteprcne, por povi indc k honore fcsti

Desogno de Karlo &ulc-Kolonjo.

la unuan konumion de sia dua filo (lia mizera salajro ne ebligis ekslerordiuaran elspezon). — Li ne ricevis. La niastro lin mokis. — la mastro ne kredis je Dio, — li kredis je sia profito.

Tiam Petro Paĉjo iĝis ebria pro kolero.

Depost hieraŭ je ĉirkaŭe la sesa, Petro Paĉjo sidad- as ĉi tie sur la eta deklivo inter la vojo k la rivereto, *— ventron sur sino, — kapon inter la genuoj, — la stomakon en akraj ribeloj; — sen pano — sen penso

— sen brando.

Ekfulmis, — fore ankoraŭ, tamen sen tondro. Vast- is ĉirkaŭe peza malgaja silento. La rivereto murmuris mclankolie. Kelkaj larĝaj glue-brilaj folioj de branĉeto de alno kreskanta sur la transa bordo, balanciĝis super la ondoj k siblis, tuiante la fluon. Preter la bordo, ĉi tie libera je kvinmctra longo, densis alta parte jam foj- niĝinta herbo. — Aro da paseroj brue ĉirpante sin faligis en apudan arbetaĵon elstarantan el la ĝangalo.

Petro ekridetis en apatia embaraso.

„Kien min direkti?fc4 li diris hieraŭ post la mal- dungo. Kaj li trotis, sekve de ekpenso, al la kutima drinkejo, — fordrinkis la salajron de la du lastaj tagoj, kiun unu el la viroj estis ŝovinta en lian poion, antaŭ ol lin forpelt. Por la resto li aĉetis „provizon“ en bo- telo — Li estis nekutime trankvila, — kaŭris en angula loko k mordetis je sia dekstra dikfingro, sin apogante larĝe sur la tablon ankoraŭ malpuran de gasto forir- inta. Foje (sed tiam li mallevis la kapon — vizaĝon direkte al la tablo, por ke neniu ekvidu) li minace sovaĝe k preskaŭ triumfe tutpinĉis la okulojn, kiuj larmetis pro iama nialsano. Li silentis, malgraŭ ke la mastro de la drinkejo scivolc lin incitis al parolo. §ed antaŭ ol eliri, li frapegis per la pugno sur la ladan platon de la bufedo, ke la trinkilaro brusone saltetis, k ekkriis ridante: „Ĉu mi iros al la „boato“? (tiel oni nomis la karceron). Li promcsis sidigi min en la boaton,

— ha ha! — Kaj porketo kuniros en la boaton.44

Tiam, ne konsiderante la pluvon da deinandoj, li

rapideme balanciĝis eksteren, kaŝantc la botelon cn interna poŝo de sia jako.

Li ĉirkaŭiris la bruau centron de la urho, li ne sciis pro kio, sed li iris, — laŭeble malrapide. Sur la ŝosea vojo interliganta la vilaĝon R. kuu la vilaĝo G., li renkontis Grizulon (kies nomo rilatas al lia blondega hararo). Ĵli sidiĝis sur la supron de T apudŝosea foso, k Grizulo — sobra ankoraŭ — ekdiris: „Jam mi venas laŭ la ŝoseo, — krevas pro varnio, — k neniu birdeto kantas ,brando’.“

Petro Paĉjo ekdiras: „Silentu, frateto44, k per la streĉita montrofingro li tintigas la boteleton sub la jako.

Ili mute sin ĉirkaŭbrakas, k Grizulo viŝas per sia naztuko la ŝviton de sur la frunto de Petro Paĉjo.

Petro Paĉjo tuŝigas sian buŝon sur la orelon de Grizulo k flustras, dum subite liaj larmoj fluas trans la vangon de Grizulo: .,Mi ckiros al la boato.44

Grizulo ektremas, tenante malfermita la buŝon, — tamen senmova.

„Porketo havas doloron en la ventro, k mi — mi eksidos en la boato44, singultis Petro Paĉjo kun blov- anta spiro.

Grizulo tordas al li rigardon plenan de ekscito, tamen senmova li restas.

,,Mi ploras pro Katinjo edzineto, k pro Karlo, Berno, Gerdo, k Huberto-sentaŭgulo. Katinjo plugas la ĝardenon. Ncnio sukcesas. Karlo, Berno, Gerdo, Hu- berto ekhavas kavon en la stoniako. — Mi esias fiulo; kredu min, griza frateto. — Mi ja ploras pro Katinjo. Mi ploras ĉar mi amas, k tamen hodiaŭ perfidis Ka- tinjon. Kaj Karlon, Gcrdon, Bernon, Huherton mi amas. — ĉu mi nc mensogas, griza frateto?44

Grizulo mordetis sur sia sublipo, k strabe-stulte rigardis ĉielen; li ne sciis, kion respondi. Li premas sian bruston kontraŭ la ronda, glata „io44 sub la jako de Petro Paĉjo.

„Mi nenie plu trovos laboron. — Mi iros al la boato44, plendetas Petro Paĉjo, k abrupte sin retenas de Grizulo.

Dum preskaŭ unu minuto regis silento. Petro Paĉjo profundigis la nianojn en sian pantalonon iam brunan, sed nun nigraĉe-brilan pro oleo-raakuloj. Li oscedis.

Pasis biciklanto sur la ŝosco, — li ridetis.

Kun ekĝemo Grizulo rimarkigis: ,,Kiel mi kom- prenu, Paĉjo?44

„Konsoliĝu, frateto44, eklaŭtis milde Petro Paĉjo.

— Tiam li palpis sub la jako, elprenis la botelon k ŝovis ties pinton kun solena pozo en la buŝon de Grizulo. Tiu ĝue glutis, kun femiitaj okuloj, k tenante la manojn unu sur la alia kontraŭ la brusto.

Grizulo estis gaja drinkulo, — neniam li estis ko- lerigebla. Ju pli da moko k raizero lin trafis, des pli li kantis. Petro Paĉjo cnviis lin pro tio. Li ĉirkaŭbrak- is lin kvazaŭ pie k ekdiris: „Ni iru44.

Ekkantis Grizulo per alta soprana voĉo: ,,Kiam la tero pereos, tiam ni ŝipveturos.44

Ĉe la unua vojo, Petro Paĉjo iris sola maldekstren. —

Li estis hejme pli frue ol kutime; estis apenaŭ post- tagmezo, k lia laboro ĉesas prccize je la sepa. Dc la sepa matene ĝis la sepa vesperc daŭras lia laboro. — Kiam Katinjo, lia edzino, eta, kaduka, malgaja virino kun sulka, leda vizaĝo, lin demandas pri la kialo de la frua reveno, humile atendante apude, tiam li celas al ŝi la teleron kun la modesta inanĝaĵo, kiun ŝi estis metinta sur la tablon; la telero eriĝas sur ŝia dorso, ĉar ŝi turnis sin rapide, por eviti frapon kontraŭ la ventro.

ŝi fuĝas ĝis la pordo, tamen ne elirante, silentante

— sen ploro, — ŝi kutimas la spektaklon. Petro Paĉjo furiozas, lia pugno marteladas sur la tablo. Li ek- prenas seĝon k ĵetas ĝin kontraŭ la pordo. Katinjo rifuĝas al la dormoĉambro, tumante la ŝlosilon. Petro Paĉjo disbatas la seruron per la kalkano de sia boto. Ŝi duonkuŝas sur la mizera infanlitaĉo, havanta altan kradon el ligno ĉe la kapa, pieda k mura flankoj

— havinta tian ankaŭ antaŭe, sed ŝajne rompita nun. Sub ŝia tremanta korpo dormas Berno, dujarulo — k Gerdo, kvinjara bubo; — kvazaŭ kokino super kok- idoj ŝi ŝirmtcnas la hrakojn. — Petro Paĉjo ŝin tord- premas ĉe la kolo k ekhurlas. Liaj fortikaj fingroj penetras kiel tranĉiloj en la malgrasan, ledan kolon de Katinjo. ŝi ekĝcmas apenaŭ aŭdeble; ŝia buŝo stertoras en la kuseno.

85

Petro Paĉjo grincas: “Jen, porketo havas plezuron. Saltu, porketo!“ Kaj li levas ŝin je la talio, plafonen.

— Ŝi ekfalas, streĉante la brakojn kiel risorto. La plafono estas malalta. Petro atingas ĝin per la kapo.

Petro eliras rapideme — kvazaŭ persckutate. Sekv- as lin kiel vipo batanta la rigardo de Katinjo, k la plorego de Gerdo. — Trans la kamparon li ŝanceliras

— premante la manojn sur la orelojn — kuras — faletas — subiĝas en marĉeton — k ekdormas apud la rivereto.

Tio okazis bieraŭ vespere je la dekoka.

La flavo de la ĉielo preskaŭ tute glitis norden, hela strio apenaŭ rimarkiĝas ankoraŭ. Super la longa monto, borderanta la horizonton okcidentan, nigras la ĉielo — preskaŭ nigregas. — Fulmas periode, — k tondras. Neatendite ekblovas forta vento — kirlas la polvon de sur la vojo supren — kiel eta ciklono. La aero sufoka kiel varmega vaporo, iom pli freŝas nun pro la vento. Kaj la alna branĉeto de sur la transa bordo sible trempiĝas en la fluon.

Petro Paĉjo singultas; lia buŝo gluiĝas sur la ole- makulita pantalona genuo. „Karlo malsatos — Berno malsatos — Gerdo malsatos, k Huberto-sentaŭgulo.“

Tiam li frapis sin fortege per la pugno kontraŭ la brusto, k grakis el raŭka gorĝo: ,,ĉu mi estas Petro Paĉjo bonkora? Mi estas porko en koto. ĉar mi dorm- as apud la rivercto. Porketo ja estas frato mia, ho ve, — dormas tamen cn silka lito k gruntas sur la kuseno, ho mia Dio. Kia domaĝo por la kuseno! — Mi ne plu drinkos. Ja mia ventro estas putra lago, k doloras. Mi ne plu drinkos, — mi ĵuras, ke ne plu. Aniino mia formortas, — brulas en fera prenilo, — ho ve. Mokridas eta diablo en la botelo — sin kroĉas al orelo mia, — hurlas: Petro Paĉjo mordu! k mi obeas diableton. — Tamen mi ĵuras, ke ne p1u“; k li refrapis sin kontraŭ la brusto, tiel ke aŭdiĝas obtuza, malĝoja klako.

Li ripozigas la vizaĝon sur la manojn, apogitajn sur la genuoj. Liaj okuloj ruĝe kadritaj naĝas ĉiu en larina lageto, — la fluido ruliĝas suben, laŭ la manoj, fluas en lian buŝon ambaŭflanke; Petro ĝin sorbas per la lango.

Tiam sovaĝc ekfulmas. Helego momentas en la kre- pusko. Tondras korŝire. Petro palas — flustras kun larĝa, kvazaŭ scivola rigardo: „Tio trafis“, k faras la fiignon de kruco per la dekstra mano sur frunto, buŝo k brusto siaj. Ĝis nun apenaŭ li estis konsiderinta la veteron.

Fulmoj kontinue zigzagas. Okcidente ili arĝentas fiur la nigra ĉiela fono kiel vejnaro sur inaljuna mano. La sovaĝo de la naturo maksimumas. Malgraŭ la horo ne jam vespera estas preskaŭ malhele, tio vidcblas, kiam foje malestas fulmo.

Petro Paĉjo subite ektremas. EI lia frunto ekstaras ŝvito. fiaosa penso karuselas en lia kapo ankoraŭ peza de ebrio: Jen la .Lasta Juĝo4.1 Vi devas aperi — vi, pekulo, antaŭ la juĝo k verdikto de Kristo krucuinita.

La buŝo Petro-Paĉja faŭkas kiel kavo. Aŭtomate li ekstaras — surgenuas — ploras — preĝas — singult- • as, sen preciza formo unue, poste pli klare: ,, . . . ĉion vi scias — ĉion vi notis. Sankta Gabrielo tenas libron,

— sankta MiKaelo brilanta tenas flaman glavon, sving- as ĝin preter la ĉielo — ekfulmas, k li legas per la tondro: Paĉjo batis Katinjon — trenis sin je la haroj el la dormoĉambro kuirejon. Berno rompis fingreton sian inter la pordo k la kadro, Paĉjo ebria formordis fingreton. Johano Reĝeto, kamparano, pentofaris dum

1 Laŭ kristana religio la ĝenerala verdikto pri ĉiuj pekoj surteraj, okazonta tuj post la pereo de la mondo.

86

dek jaroj — redonis trompe rabitan kampon; li ne eniris mferon. Paĉjo insultis Reĝeton post lia morto,

— kaŝis Karlon, Gerdon, Huberton cn la dornhava

heĝo, — kontraŭ Johano Reĝeto. Paĉjo brandigis sa- lajron — forprenis monon memakiritan de Katinjo k fordrinkis. Katinjo kaie ploris tutan monaton, — ŝia mamo sekiĝis k Berno malsatis. Karlo, Gerdo k Huberto-sentaŭgulo kriis je pano, — Paĉjo fordrinkis panon. — — — Ĉion vi scias — ĉion, ĉion. ĉion

vi notis en libro via, Sinjoro. Vi grumblas pri mi, vi koleras; vejno de kolero ŝvelas sur via frunto. Vi komisias sanktan Miĥaelon brilantan svingi la flaman glavon al Petro Paĉjo — ekstermi lin, fibeston. Frakasu lin, — li estas koto — diablo — serpentaĉo.

Senmove — pale — rezignacie, kvazaŭ senkapigoto antaŭ la ekzekuta bloko, — la mentono tremapogita sur la brakoj krucigitaj sur la brusto, tia li atendas la baton de sankta Mifiaelo, — k tia lin surprizas la pluvo,

— unue dika guto tie k alie, tiam freneziga pluvo. La rivereto, larĝa kutime je unu metro, post ioma daŭro ekŝvelas — iĝas bruna terkolora, ekscitite fluante valen k laŭte bruetante. Tra la diluvo, kun konstanta sang- soifo zigzagas la flama glavo de sankta Mifiaelo.

Petro Paĉjo daŭrigas genui, tiel kiel antaŭe, ne atentante la pluvegon. Laŭ la foso de lia spino klinita torentas vigla fluo eniranta ĉe la nuda nuko. Lia vestaĵo gluiĝas sur la korpon.

Petro daŭrigas en humila doloro: „Mi ja scias, sankta Maria, ke vi ekploras pro mi — verŝas 1a grandegan maron de via nialĝojo super Petro Paĉjo — drinkulo, por ke li sciu k pentu. Vi ploras pri mia drinkemo — pri mia fieco. ĉar mi batis Katinjon, — k mi batis porketon. Porketo estas avara; li ĵetis min el la monakiro k ekridis. Tiam mi batis lin. Mi ja estas malsana, k mi malamas la turmentiston, — k mi malamas min, Paĉjon. Mi ja estas ebria k malsanas je soifo. Bonvolu tion konsideri, ĉion scianta sankta virgulino.44

Petro Paĉjo streĉe aŭskultis, kun angore larĝa okulo, k tenis orelon al la pluvo, kvazaŭ li aŭdis iin paroli. Kaj post paŭzo, dum kiu li spirretene silentis, li balbutis monotone: „. . . mi scias, mi scias, ke Jo- hano Reĝeto -- kamparano ne havas voston, kvankam mi diris, ke li akiros, k rai insultis lin. Vi ja pravas, nomaute inin fia k puninda, ĉar mi dcvigis Karlon, Gerdon, Huberton, embuski sub la heĝo, tenante baston- ojn en la manetoj, por bati Johanon kampo-rabulon; k estis pluva, frosta nokto. Karlo tiinegis, — ekhavis pulmiton. Gerdo tusis, ~ k Huberto-sentaŭgulo ploret- is pro timo k malvarino. Johano Reĝeto tamen ne venis,

— ridis en sia grenejo, k frotis siajn manojn. — Vi ja pravas, sanktulino, vi sufcras pro mi. Vi ŝiros vian hararon pro Petro Paĉjo, — la tuta sanktularo funehr- as, irante laŭ muta procesio k manĝante sekan panon pro Petro Paĉjo.

Petro abmpte sin faligas genuen — tuŝas la per la pluvo moliĝintan teron, — boras la pugnojn en la molaĵon k ekkrias. Sur lia dorso tamburetas la pluvo, senkompate — ne plu tamen ekscesa, nun, post la unua momenta senbrido, sed konstanta k enuiga.

Post apenaŭ unu korbato Petro Paĉjo eksaltas — staras, lia mieno tute aliaspektas, li tremas pro cks- cito, lia vizaĝo alternas csti flava k pala k brike-ruĝa, en rapida sinsekvo, — lia buŝo klaketas, — lia rigardo timtremegas al okcidento, kie fulino laŭ fomio de hak- ilo tiinige longas sur la velura nigra ĉielo. — Iĝas bruta malhelo antaŭ la spirito de Petro Paĉjo.

En tiu momento li faligas sin tuta sur la koton — kaŭras, premas sian vizaĝon preskaŭ en la ŝlimon k

ekpreĝas. — Li ne plu scias, kion li faras. La drinko lin konfuzis, k li pereas pro timo antaŭ sankta Milia- elo-venĝanto. Ju pli tanien li murrnuris, dronantc tutc en siaj imago k sopiro, des pli li trankviliĝis k rekon- sciiĝis. Li trovis konsolon en la sino de siaj sopiro k adoro, konsekvence ja li forgesis sian mizeron k enkar- cerigis la ribelon en la profundo de sia koro — lasis la ĝermon de sia fiero resti kriplulo. Kio tamcn kon- stantis, eĉ kreskis, sur la fckunda grundo de la niizero en aŭrcolo, estis lia fieco.

„Sankta Maria“, li ekdiris spiregante, „plej pura vivulo iam estinta sur la tero, plej adorinda knabino. Via koro estas senlima, — via koro estas ĝardeno de boneco. Vi ja kutimas ŝvebi super florbedo, — ripozigi vian dclikatan kapeton sur purpura tulipo kiel kuseno. Vi ne bezonas avidi al pano kicl Katinjo, k avidi al viando k terpomoj. Via provizo ĉiam plenas je freŝa pano. Vi nc spertas malsaton, k kiam vi soifas, flirtas al vi anĝeleto — vin trinkigas el pura sia maneto. Via koro ja estas senlima, k ĝin disŝiris sepobla glavo. Ekde tiam vi gustumis la oceanon dc la sufero, en kiu sin- gultas k baraktas la tero. — Sciu, ke en mia malbeninda koro parazitas ardanta glavo — inin konfuzas per sia logo — min prostituas per sia frenezo. Verŝu gracon sur la vundon de mia koro. Vcrŝu gracon, dolĉa knab- ino. Verŝu gracon super mia vundo. Kvietigu ĝian sek- an doloron. Vi estas ĉiopova. Vi nur bezonas teni la fingron, k la doloro pasas. Unu parolo via, k la tero surventras antaŭ vi, obee kiel hundeto — kiel Petro Paĉjo surventras antaŭ vi. Plenumu mian peton, sankta, sublima, plej kisinda knabino! Unu peton — ununuran

deziron dum mia vivo de mizerulo plcnumu! Vi estas ĉiopova. — Faru brandon el tiu ĉi rivereto. — Tuj igu ĝin brando!“

Dume la mano de Petro Paĉjo karese k milde glit- is super la ekscitita fluo, k ondo foje saltanta lekis lian manon. La rivereto jam ekhavis konsiderindan larĝon k profundon, kaŭze de la torenta pluvo; ĝia cisa" bordo preskaŭ atingis la kuŝejon de Petro Paĉjo k progresis konstante.

,,Igu ĝin brando, ho sankta Dio-panjo!, — igu ĝin brando. Vi estas ĉiopova. Unu humilan peton de mizerulo ne nialakceptu! Igu ĝin brando, — igu ĝin brando, — brando — . brando — brando44.

Petro Paĉjo balbutis; liaj okuloj avide larĝis, atend- ante la miraklon de la transformiĝo, ĉiu ncrvo lia cstis dolore streĉita. Li ĉerpis plenmanon da akvo, tenis ĝin sub la nazo — flaris — enmetis la langon por gustumi k gutigis la reston rivereten, sen ke liaj pacienco k espero malpliiĝis. Densa ŝvito gutis de sur lia frunto koten. „ . . . brando — brando — brando . . li balbutadis obstine, kicl infaneto; k li ridetis kun feli- ĉega, stulta brilo sur la mieno. Sur lia buŝo densas ŝaŭino, lia buŝo penetras en la ŝlimon. — — —

Tia estis Petro Paĉjo. Li ne plu vivas. Dum la fino de sia vivo, li sin tenis sobra k justa k bonkora, k estis modela familiestro k ,,brava civitano44. Li kapitulacis per obeo; ankaŭ la ĝermo de ribelemo definitive estis mortinta en sia karcero. La jugo estis tro barbara k peza. Lin tutan — ĉu lin fian, ĉu lin protesteman — surgenuigis Dio. Nesukcesinte dronigi sian mizeron en brando, li sukcesis dronigi ĝin en pio.

Illlllllillllllllllllllllillll

IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIU

N I KOLAO

Originalo de N. BARTELMES.

LA infano tusegis.

jTimegite la patrino rigardis en la mallumetan angul- on, kie sidis ĉetable Nikolao klinite super siaj lern- taskoj. Tiam ŝi turnis sin kun duonriproĉa, duonĉa- grena ekrigardo al la patro:

„Ni mortigos lin, se ni restos en tiu ĉi loĝejaĉo! La malseko, la mallumo, la malvarmo ne kouas kom- paton. Malfeliĉa mia infano!44

La patro suprenlevetis la ŝultrojn; lia mieno restis fiksita sur la plankon, tiuj malserenaj okuloj, en kiuj flagras nenia fajrero plu, la lipbaroj malgaje pend- antaj, la frunto sulkita k kuntiritaj la brovoj en dolora spasmo.

„ĉu -estas mia kulpo?44 li murmuris peze spirante. „ĉu mi ne faris ĉion eblan por ricevi okupon? Dum semajnoj, dum monatoj? Mi ne estas drinkcma, mi ne hazardludas, fumadon mi dclonge rezignis, mi vivas kun la ununura penso retrovi laboron: ĉu estas inia kulpo, se ni pereas ĉi tie kiel velkintaj plantoj, ĵetitaj en balaaĵujon? Vere, mi ne meritis tion! Neniam mi postulis troon, neniam arogis al mi pretcndi riĉaĵojn. Kiam mi edziĝis, kiam vcnis tiu ĉi infano, mi bavis nur la modestan celon, laborgajni tiom, por krei fami- lian feliĉon, minimumon da koraforto en nia bejmo. Mi ĝin klopodis per honesta laborado garantii. Jen traf- is nin la granda malfeliĉo, la labormanko, la maldungo, la konstanta, nefiniĝanta senlaboreco — inizero, mal- sano . . . estas la fino.44

La patrino respondis per profunda ĝemo k sileiitis. EI la supra etaĝo aŭdiĝis kriaĉanta gramofono, kiu gloris la printempon de Tamo . . .

Nikolao ne estis bona lernanto. Li estis distrita k revema. Iam lia spirito estis pli vigla k liaj okuloj iam rigardis pli esperoplene k gaje en la mondon. Tiutempe li amikigis kun infano de bonstataj gepatroj, Georgo Kubrik, kiu ekŝatis la simpatian knabon Nikolao same kiel ĉi lasta lin. Sed dcpost la senlaboreco de Tpatro la rilatoj ŝanĝiĝis. La animo de Nikolao iĝis zorgprem- ita; malofte rido eksonis el lia buŝo. Li malkuraĝis pri la plcnumo de siaj lernejaj taskoj.

Georgo, grasa, bonnutrita, senzorga, dorlotita de 1’ sorto, malplaĉe sentis la malavantaĝan ŝanĝiĝon en la karaktero de Nikolao, kies antaŭan gajon k petolemon li amis, sed kies nunan aflikton k anemiecon li ne kom- prenis. Tio iom post iom disigis la du amikojn, ĝis tia grado, ke Georgo komencis moki la malfeliĉan knabon pro la malbonaj rezultoj de lia Icmeja laboro.

„Oni hontas en via societo,44 li diris iun tagon al li, „oni devus meti vin en izolejon, por vin kuraci. Mi ne komprenas, kiel oni povas esti tiom stultega!44

Nikolao malkuraĝiĝis pli k pli. Jes, li estis distrita en la lecionoj; li revis, revadis, obstine aperis en lia spirito belaj imagoj pri lando, en kiu fluas mielo k lakto, en kiu ne ekzistas punoj por neinteligentaj in- fanoj. Li revis pri objektoj, kiuj havis nenian rilaton

* Maltransa.

87

kun tiu mizera, griza k monotona vivo, kiun li pasigis en la kavaĉo, kiu estis ia loĝejo de liaj gepatroj.

Kaj krome estis lia stomako. kiu ĉiam pli ofte k pli arde demandis lin: Kial ci ne kontentigas min?

Ekzistis tamen iu konkora homo, kiu komprenis la bezonojn k zorgojn de Nikolao k kiu indulgis lin ĝis pleja ekstremo, tio estis lia instruisto. Afero, kiu ĉa- grenis Georgon Kubrik, kiu malgraŭ pli altaj kapabloj en ĉiuj lernfakoj ne ĝuis tiun favoron de simpatio ĉe la instruisto, kiun spertis Nikolao. Ankaŭ tio estis motivo por Georgo, malbonhumori kontraŭ Nikolaon k pligrandigi la abismon malfermiĝantau inter ili.

Georgo havis sian propran metodon, por turmenti sian kunuion, pri kiu li tamen ne sufiĉe malinteresiĝis, por lasi iri lin trankvile sian vojon. Foje Georgo ri- cevis hejme de sia patro fortajn batojn pro malĝentila konduto. Kreskis en li la deziro sin ekvenĝi sur Nikolao . • .

,JLa instruisto estas tro induigema pri vi,“ li diris mokeme k malŝate al Nikolao, kiam ili renkontiĝis la alian matenon en la lerneja korto. ,,Tia kompatemo rilate vin tute ne konvenas; ĝi ne faros el vi bon- kondutulon. — Ĉu via patro ncniam batas vin?“ li demandis subite, k liaj pugnoj jam kuntiriĝis, dum li pensis pri la ricevitaj batoj.

„Ne, mia patro neniam batas min . . .“ diris Ni- kolao railde, k stranga brilo aperis en liaj okuloj.

Kiel oni ja povus bati tian malfortetan, palaspekt- an knabon, kiun ĉiutage vipadis pli terura k pli krueia ekzekutanto ol patra mano, kiun oni nomis, ĉiuloke tra la tuta mondo, per jena ostcca, malmola vorto: Ekonomia krizo!

Sed Georgo ekkaptis la maldikan brakon de Niko- lao, pinĉegis ĝin, ke terurite ekkriis la malfortuleto, k fieksis lin malrapide teren. „Kompatemo ne konvenas ĉe vi. Nun estas via vico ricevi batadon.“

Kaj Georgo kontentigis sian venĝeinou.

♦

La kursoj por senlaboruloj estis ĝcnerale malbone vizitataj. Devojigitaj de la krizo, la plej multaj perdis celon k direkton el la okuloj. Vivprincipoj renversiĝis. La kleriĝeino inter la proletoj ne kreskis, sed male: ĝenerala apatio k indiferento kaptis la homojn sub la konstantaj frapoj kontraŭ ilia materia ekzisto.

Inter la partoprenantoj al esperanta kurso estis la senlaborulo E. B., patro de Nikolao. Ĉi tiu viro bavis ideojn k idealojn, havis fortan emon pligrandigi siajn sciojn k kapablojn, k li ekkomprenis k ekamis la sig- nalvorton, kiun li estis leginta sur flugfolio k sub

pentrita afiŝo: „Laboristoj el ĉiuj landoj, unuiĝu per esperanto. Por mterkompreniĝi vi bezonas komunan lingvon!44

Kaj tiel li eksciis, ke tiu komuna lingvo, artefarita, simpla, logika k fieksebla, jam ekzistas k ke ĝi posed- as sian propran vivon k spiriton, k ke ĝi devos iudi gravegan rolon en la batalo de la laborista klaso.

Nikolao vidis la patron studanta; ĉi tiu ekiernis la novan lingvon. Kaj dekiam li lernadis ĉiutage kun arda fervoro, lia animo estis pli trankvila, la ekscitemo de liaj nervoj falis laŭgrade, k Nikolao esploris scivole pri la kaŭzo de tiu „miraklo44.

„La ideo, mia knabo, tiu mirinda ideo pri komuna tutmonda lingvo!44 ripetis ia patro flustre.

Kaj Nikolao ankaŭ komencis ekami tiun ideon, kiu entuziasmigis lian patron.

Sed Georgo Kubrik mokis ankaŭ pri tio, kiam Ni- kolao eldiris kelkajn aludojn pri la afero.

„Mia patro diras,44 kun apiombo asertis Georgo, „ke oni devas scii aimenaŭ tri fremdajn iingvojn, k ke ĉiu devus trovi la tempon por eklerni tiujn lingvojn, anstataŭ pro spirita inerto kontentiĝi pri artefarita, sinipligita produkto de iingvaĉo, kia estas esperanto.44

Kaj kiam Nikolao riskis rimarkigi, ke esperanto tre bone povas esti parolata de anoj el ĉiuj nacioj, Georgo aldonis ironie: „Nu jes, esperanto estas ebic la Jatino de Fplebo - 44

Nikolao ne sciis respondi, sed flamis en lia animo la amo ai tiu kreaĵo, per kiu li iam povus travagadi „per flugiloj de facila vento44 la tutan mondon. Pri tio li ja estis tiom konvinkita! Iam, kiam venus la pli bonaj tempoj!

*

Nikolao tusadis pii k pli. Kun la malvarma sezono la restado en ia loĝejaĉo fariĝis pli k pli netolerebla.

Iun tagon la maipcza mano de Tknabo ne plu met- iĝas sur la ŝultron de Tsenlaborulo E. B., kiu sidas ĉetable, klinite super la esperanta lernolibro, kun kiu li tiom amikiĝis. La malgrasa, pala maneto de Nikolao palpas tra la aero el sub lita kovraĵo, en febra vagemo. Li estas funde malsana; la febro skuas lian delikatan korpon. La patrino havas de 1’plorado ruĝiĝintajn okulojn, la patro fariĝis pli k pli silentema, k signo pri deliro ekstaras iafoje en lia muta rigardo.

La moneroj de 1’senlaborula subvencio estas uzataj por aĉeti medikamentojn, teon, fortigilojn por Nikolao. La gepatroj manĝas preskaŭ nenion, sed ili ankaŭ ne plendas plue . . . Senutile!

Kaj tamen la malespcro eksplodas laŭte en tiu krepuska horo frumatena, kiam post lasta konvulsia ektusego la agonio de 1’knabo finiĝis, k ia lasta kor- bato estis treminta.

„Ĉu ni povis savi lin? ĉu ni ne mortigis lin? Kial mi naskis lin? Kial li devis suferi tiun sorton?44 Vanaj demandoj de du homoj turmentegataj.

Tiam regas dcnove la glacia silentego interrompata nur de mallaŭtaj ĝemoj k singultado. Tra la plafono penetras valsa muziko* de gramofono.

Konfuzaj ideoj kalejdoskopas en la kapo de 1’sen- laborulo E. B. Lukti, batali, ribcli kontraŭ tiu bar- bareco, en kiu dronas la homaro!! Estas kiel supren- salto de la vira brusto. Kaj tiam ree la disrompiĝo, la superrega doloro paralizanta ĉian volon . . .

De la strato aŭdiĝas la krioj de 1’gazetvendistoj: Arĝcnta strio ĉe la horizonto! Novaj perspektivoj por la ekouomio! LA FINO DE LA KRIZO!

La sekvantan tagon inter la kroniko pri memmort- igoj la ĵurnaloj menciis ankaŭ la nomon de 1’scnlabor- ulo E. B.

88

EN LANDO DE NIGRA ORO s. f.valter (Donba#).

Vojaĝimpresoj pri Donbas.*)

I.

EN la malproksimo ekaperas gigantaj, suprenlevitaj Ituhoj, kiuj seninterrompc elĵetadas tavolitajn fulg- ajn nebulojn el griza fumo. La aero estas plenplena de amoniako k peĉo, kies odoro sentiĝas ĉie. En la urbo ĉiuj homoj sufokiĝas pro la varmego k pro tio, ke ili devas spiri aeron, kiu enhavas la diversajn niiasmojn de karho k fero, k gluti la paviman polvon dum somera tago, kiam la senkompata suno per siaj sennomhraj dissternitaj radioj hruligas ĉion sur la tero.

Kaj estas julia tago, kiam mi atingas Makejevka, la grandan metalurgian centron, nomatan la antaŭ- pordo de TDonbas. Mi staras sur la perono de eta fer- vojstacio k atendas tramon, kiu portos min al la urha ccntro. La ĉiela grizo vualas la vaste etendiĝantan per- spektivon de Fapuda ĉirkaŭo; en la malproksiino super fulgaj nigraj tuhoj tage k nokte rampas unu post la alia. sur ferŝnuroj, etaj, kiel ŝajnas al mi, vagonoj, plenplenaj je karho. Eta fera skatolo malrapide, iom post iom, rampadas super fahriko, akurate laŭ sia vico. Eu la fino de Tvojo la skatolo malfermas siajn etajn pordojn k la karha maso clŝutiĝas. Aperas nigra piramido el polvo; la vagoneto renversiĝas k rampas recn, denove dua, tria ktp. sekvas, k monotone, malrapideme la nigra fera kavalkado sen iu halto, iu ripozo promenas super la mctalurgia giganto.

Mi longe atendas tramon. Fine „dzen . . . dzen*4 frapas miajn orelojn. Mi envagoniĝas. Praava, dispecig- ita vagono portas min al la centro. La tramo, mi devas rimarki, estas la fiero de FMakejevka loĝantaro; ĝi estas konstruita post la revolucio de 1917. Dum cara tempo en la nomita urbo Dmivicvsk neniu konis tram- on, nur kelkaj aŭtomobiloj k fiakroj estis cirkulantaj. Nova tempo, nova nomo k novaj ordoj! Najhare mi rimarkas personon tenantan en manoj . . . „Berlinan Tagĵurnalon" (Berliner Tageblatt); li estas evidente tre profundiĝinta en legadon k ofte kapklinas iom mal- supren, mallaŭte ridetante. Tramo sonoranta ĉiuminute. veturas pluen. Preter mi movbrilas la malnova granda katolika preĝejo kun ĝiu ĉirkaŭanta bela ĝardeno. Sur blanka tabulo la surskriho: „Fahrika lernejo/4 La kon- struo, kiu antaŭe nur aŭdis la vokoju de 1’pastro „Ave Maria44, hodiaŭ kaptas la gajajn, sanajn voĉojn k la ridojn de nova juna generacio — konstruanta la novan vivon en la lando. Jen altiĝas la akvokonduka turo kun flirtanta ruĝa standardo. Jen, kiel la Arko de Triurafo en Parizo, aperas la urbcentra arko tute ruĝ- kolora kun aro da reklamoj k afiŝegoj:

,,Aĉetu akciojn de l’nova prunto!“ ,,Kunhelpu al la ŝtato.“ „Neniu persono sen prunto.“

La ruĝkoloraj literoj de unumetra alto silente kri- egas, logas, varhas . . . La radio-megafono senĉese kri- eganta, la sonorado de la traino, la sonejaj klakoj de Paŭtoj, la paŝbruo de 1’preterpasantoj, — ĉio impulsas per vivo. La malnova k ĉiam nova kakofonio2 de 1* uegoca vivo de la urbo. La tramo uoviĝas malsupren. Krepuskas . • . Suno dekliniĝas al horizonto, ĝia ard- anta globo malrapide dronas en nehulaĵo de 1’malprok- sima ĉielo, la radioj ie hrilantaj ĵetas siajn lastajn stri- ojn sur la urbon . . . Jen, jen . . . ili malaperos, k mola veluro de 1’somera vespero ekregos sur la tero.

1 Donec-baseno (ĉcfa karboregioao eu U.S.S.R.).

2 MalbeUonado.

Suhite — halto . . . „Net toka“ trapikas la sidant- aron de 1’vagono, do nenia elektra kurento duni 2 — 3 horoj, ĝis . . . ekaperos „tok“. Mia najbaro hazarde ektremas, turnas la kapon al fenestro k, ŝajnc kom- prenante ĉion kiel la aliaj, murmuras kuu aro da in- sultoj: „Vcrflucht! immer , immer diese Storungen /“ (Malhenite! Ĉiam tiuj perturhoj.) Sed kio estas?! Ĉu vere? ĉu mi ne eraras?! Mi aŭdas germanan parolon. Kaj mi tuj demandas germane: „Cu tio ofte okazas, mein Herr?ĥi

„Ja, ja, sehr oft!" (Jes, jes, tre ofte) respondas la najharo kun milda rideto k konsternite observas min. ,,Ĉu vi estas germano? — Eble samlandano-kolego? Kiom mi ĝojas!44 — Per kelkaj vortoj jam kiel al ..malnova amiko“ li rakontas, ke li devenas el Frankfurt-ĉe- Majno, jam du jarojn loĝas ĉi tie kiel konsilanto de metalurgia fahriko. „Mi vidas, ke vi estas esperantisto,b* li rimarkigas, ekvidante mian stelon. „Mi tre interesiĝ- as pri l 2,lingvo internacia* “. La du lastajn vortojn li intence suhstrekas, por montri, ke li scipovas la espcr- antan lingvon.

Kaj la hona gcrmano konfuzas mian kapon per aro da divcrsaj dcmandoj, kiujn laŭ mia povo mi prires- pondas.

„Mia familia nomo estas Erliĥ . . . Francisko Erlih,b6 li diris al mi, donante sian vizitkarton. „Vi devas min nepre viziti, mi petas.44 Dum nia konver- sacio fluas, la tramo denove ekrampas. Mi adiaŭas lin, promesante baldaŭ lin viziti k eliras sur la trotuaron. Jam estas tute mallume. Elektra mizero kontrastas kun somera vespero.

En la ununura hotelo de l’urbo ,,Nova Donbas“ mildaj sonoj de ario el ,,Karmenb* refreŝigas min en eta hotela restoracio. Poste, trovinte ĉamhron, k vere liton liberan, mi ekdormis kiel mortinto. Post tri-tag- nokta laciga vojaĝo estis plej granda ĝuo etendi sin sur la ne tre hona k en rusaj cirkonstancoj ne sufiĉe oportuna matraco. Mi dormis kun revoj k esperoj pri la nova vivo en la Donbaseno. Kaj eĉ mi ne sentis, ke mia tuta korpo estis mordata de cimaro — nepra apar- teno de ĉiuj rusaj hoteloj. (Daŭrigota).

RflfiMMfllSG!^^ »Mni.lii!l!ll:lllll3i illiiiiillllllliLiiUll

Helpu bonan entreprenon!

Niaj legantoj jam legis kelkfoje pri

Fremdvortoj en Esperanto

de K-do P. NEERGAARD. Sed ĝis nun ne sufiĉa nombro da interesiĝantoj sendis simplan postkarton al la presejo , — kio tamen sufiĉus por certigi la aperon de tiu interesa, grava verko, Ni varme alvokas al ĉiuj , ke ili ne prokrastu konigi sian deziron pri la aperigo de tiu verko. Per tro longa prokrasto ili riskas fiaskigi bonan entreprenon, lasante al neŭtrala firmo la eldon - on de verko tute inda je la scienca serio el la „Biblio - teko de Sennaciulo “.

DIREKCIO DE SAT.

89

ESTIS IA/A DU A/AIKOd —

Grotcslco de FRIĜJO LOEFFEL (Lajpcig)

Estis iam du amikoj: Karlo k Ernesto. —

Sed ne, tiel mi ne povas komenci niiau rakontaĵon, ĉar ticl komenciĝas kutirae fabeloj, k mi ja volas sajn- igi verokazintan rakontaĵon.

Do, koraencu rai denove:

Karlo k Ernesto estis amikoj depost jaroj. La du kolegoj k iliaj edzinoj reciproke vizitis sin k daŭrigis libertempon jam ofte.

Sed certe vi bone aŭskultis: estis araikoj. Vi pov- us deraandi rain, ĉu ue plu estas araikoj, aŭ kio kaŭzas malamikiĝon? Tion k ties rezulton rai ja volas rakonti.

Ambaŭ estis senlaboriĝintaj k iun somertagon ili projektis naĝadon en la refreŝiganta rivero. Ernesto venis al la loĝejo de Karlo por akonipaui lin. Ili ek- raarŝis, scd duravoje disiĝis iliaj opinioj. Ĉiu konstante ne emis forlasi sian vidpukton k iliaj voĉoj pli k pli laŭtiĝis, ke eĉ la pretefirantoj bremsis la paŝojn k mire turnis sin. La fi-oj, la aĉ-oj baldaŭ flugis de trnesto al Karlo, de Karlo al Ernesto.

Dume ili estis atingantaj la banej-cniron k subite eklialtis Kario, malarae vokante:

— Kune kun vi naĝi ne cblas! Mi ja devus timi, ke vi subakvigus niin tiel longe, ĝis mi mem, mortinta, emos atingi la fundon!

— Ho, Karlo! malice respondis Ernesto. Ĝu mi ne la samon devus timi de vi, fripono!

Kaj sen plia vorto turnis sin Emesto k reen li direktis siajn paŝojn. Karlo murniuris nekompreneblaj- on k sole eniris la banejon. Ernesto kontraŭe, flamiĝ- inte pro kolcro, iris rapide reen al la urbo. Baldaŭ li malrapidigis siajn paŝojn k pensis: „KiaI tiel rapide iri, rai ja havas tempon. Tutan posttagmezon mi an- koraŭ havas antaŭ mi. Sed bani kune kun Karlo neni- am! Tiu besto, tiu fiulo! Ho, k li nomis sin mia amiko! “

Li pli k pli ĉagreniĝis, k fine li trovis sin en restoracio. Li trinkis bieron. Unu glason, du glasojn, la tria glaso sekvis, do Ernesto plenigis sian internon per alkoholo. En sia kapo nia Ernesto preparis projekton de venĝo, sed Vane; li ne povis trovi indajon, nenio taŭgis. Kolerplene li fine ekstaris k vagis sencele tra la stratoj. La montrajn fenestregojn li ne atentis, la reklamafiŝoj ne vekis lian intereson, kvankam li legis ilin enuigite.

Estas ja klare: longjaran amikecon oni ne povas perdi dum unu momento, k finaroladon de longjara amiko oni ne povas digesti tiel rapide kiel ĉerizojn, post kiuj oni trinkis akvon.

Antaŭ ol li volis transiri la straton, li Icsis grand- an afiŝon, kiu pendis super pordo en kontraŭa strat- angulo:

^ĉerkfarejo. Nia ĉiama ĉerkostoko kontentigas ĉies estetikan guston. Senĉene oni povas enveni k mendi laŭ nia specimena stoko.“

„Ha,u pcnsis nia Ernesto. „Kuŝu Karlo en tombo!“

La pensado pri tio kvazaŭ revekis.lin. Li staris sen- mova kelkan tempon, scd subite li pasis de unu strat- angulo al alia k eniris la ĉerkmagazenon. Li restis star- anta proksimc de la enirpordo, clpoŝigis grandan naz- tukon k viŝis la ŝviton de Truĝiĝinta vizaĝo. E1 la interno de Fvendejo venis solene dika viro, vestita pcr redingoto.

— Bonan tagon k plcnan kondolencon, mia sinjoro!

— Bonan tagon, balbutis Ernesto k spiris profunde.

— Ho, mia 8-ro, sidigu vin antaŭen en tiun ĉi seĝ- egon. Certe estas via funebro granda, ĉar la plej-amat- aĵo de sur la mondo fermis por ĉiam la okulojn. Sed ne malesperu: kiam vi vidos la mortinton en de nia firmo fabrikita ĉerko, la lastaj larmoj forlasos viajn okulojn, ĉar vi tiam scios, ke lia lasta ripozejo estas malkara, rapide liverita k fakule konstruita. La famo de nia firmo k antaŭ ĉio la takto, per kiu ni . . .“

„Hu, hu, hu,“ skuis la funebro la korpon de Er- nesto, „ho, s-ro, vi ne povas forpreni ĉiom da doloro, kiu plenigadas min. Pripensu vi! hicraŭ mia bona frato — ĉi tiu estas la mortinto — vivis, k hodiaŭ kuŝas li senmove — hu, hu, hu!“

— Ni ĉiuj estas mortontaj, tiam ĝemis la vend- isto, — hodiaŭ forto, morgaŭ morto —

— Ho ne, ne, s-ro, ne morgaŭ, hodiaŭ mia frato jam mortis. Sed konduku min tra via modelejo.

Erncsto tie trovis multekostan, belornamitan ĉerk- on k diris al la vendisto: — Vi devas ankoraŭ ion scii, s-ro, mia frato estas eksterordinare granda k pro tio nek vi, nek mi povas scii, ĉu la elektita ĉerko havas la ĝustan mezuron por li. Do, estas plej bone, se vi sendus lignaĵiston al la vidvino k mezurigos la mort- inton. Ĝu vi samtempe kunsendos la ĉerkon, tio estas via afero.

— Volonte, s-ro, mi agos tute laŭ via ordono. Via volo, s-ro, estu ĉiam por mi ordono! Kaj nun diru al mi la adreson de Pfunebra vidvino.

— Jen adreso — mi skribas, sed mi devas ĉefe peti vin, kiel eble plej baldaŭ komisii lignaĵiston, ĉar mia hofratino morgaŭ ne estos hejme.

— Certe, certe, s-ro, post du minutoj ckkuros la sendoto. Kaj nun forviŝu la larmojn, ĉiam pripensu, ke en la ĉielo super la nuboj vivadas dio k dio la majstro —

Sed tiutempe Ernesto jam forestis.

La juna edzino de Karlo sidis sur kuŝ-sofo, ŝtopis ŝtruinpon k pcnsis:

— Karlo nun baldaŭ revenos. Ho, li estas vere aminda edzo. Li ne drinkas, li ne trofumas, li ne kares- as aliajn inojn. Li amas la hejnion k min en ĝi —

La pensadon interrorapis hela sonoro de el la ko- ridorpordo. La juna edzino ekstaris, ordigis supraĵe la hararon k iretis al la pordo. ŝi malfcrmis ĝin k antaŭ ĝi staris du hlujakaj lahoristoj, faldehlajn mezurilojn k krajonegojn ili tenis en la inanoj. Unu deprenis ĉap- on k diris:

— Bonan tagon, certe vi estas vidvino Berger — ŝiaj okuloj pligrandiĝis — pardonu, se ni ĝenus, sed ni vcnas de la ĉerkfarejo por mezuri la grandon de via mortinta edzo. La ĉerkon ni provizore lasis mal- supre — —

La juna edzino ekkriis. ĵetis alten la brakojn, k sveninte ŝi falis planken. ŝi ne plu diris nek „kiks“, nek „kaks“.

La laboristo etendis trankvile la faldeblan mezuril- on, genufleksis apud la svenintino k diris trankvilc al la apudstaranta alia laboristo:

— Ĉu gravas? Mezuru ni la graudon de du mort- intoj!

Korcktoj. Bonv. Icgi en la n*o 4, sur p. 69, 2 a kolono, linio 25 de supre: „Oni ja devas ebligi al K-dino konigi sian penson . . .“ (por ke la senco estu klare komprenebla) ; sampaĝe, 1-a kol., 18 a lin. de malsupre: „rilate‘,‘ (anst. rilati); sur p. 73, lasta linio devas esti: „altan kreskon u (anst. talion).

90

Mili

tarto k militismo

Mczepokc, dum enkastelaj moŝtoj regis k absolute re- ĝis en 8*ai landbienoj pli [ mL tVrrm T malpli ampleksaj, militarto

/ estis sporto, kiu oportune

ekzistis por ilia distro — tiu epoko ne estis distroriĉa ' “ k ankaŭ por ilia profito.

JĴĵ IjjSb ((]< — Av I kunigis trc inteli«:entc

^ jjj | utilon kun agrablo. Milito:

uzo de armiloj por mortigi. Mortigi pro diletantismo, ludi en sango, por manĝi, por ŝteli, mortigi por solvi la problemon pri malsato, por eviti strikojn de neni- onfarantaj nckontentigitoj, fine, simpla, sed genia kiel la ovo de Kristoforo Kolombo rimedo por ĉesigi la senlaborecon.

Tiuepoke milito nc havis tiel bunianan, filantrop- politikan trafcblon. Ci estis multe pli Arto ol vulgara, per malplenigo puriga sistemo. Tainen ĝi ĉiam pivotis laŭ la akso Profito. Mezepoke temis pri individua pro- fit-entrepreno elaste organizata laŭ bezonoj, cirkon- stancoj, agokondiĉoj. Nunepoke la progreso stabiligis normigon k intereskomunumigon de Fprofitentrepren- oj sub ŝtataŭspicioj k bankgarantioj. La afero komerce vulgariĝis k iom fiiĝis laŭ la morala vidpunkto, k tio bedaŭrinde estas konstatcbla!

Jcs, verdire mi bedaŭregas la antikvan tempon, ki- am oni reciproke frakasis siajn vizaĝojn per gigante fortaj bategoj . . . tiel heroc, tiel sindoneme, tiel entu- ziasme! Oni draŝis per glavego k bakilo tra la militant- amaso. La klingoj ludis diablecan sonoran sarabandon1 kontraŭ Ia ŝtalo de l kirasoj k de Fkaskoj, el sub kiuj ŝprucis klara varma sango. Oni ĝojis povi murdi, eble morti — mi ne atesti povas, ne spertintc — sed evi- dentas. ke idcalo superis la murdludon. Vere, ke se la servantoj-batalantoj diletantismis skermadon, la moŝtoj fervestitaj kiel modernaj krozŝipoj enspezis supcr la batoj.

Tamen tiu muskoleca epoko elŝvcligas tian ĉarnion el forto, el entuziasmo, el stulto, ke min trafas rniro k admiro al tiuj berooj k gigantuloj, kiuj revis nur pri vundoj k batoj . . . !

Kia sportismo! Kaj temas pri amatora . . . Koin- prcncble, se la malainiko malaperis el la nombro de Ffeliĉaj vivantoj, tute evidentis, ke la beredanto estu la venkinto, por stabiligi la lud-clspezojn k honorige enterigi laŭ la tradicio prabereda k la sakramentoj de FSankta Eklezio Roma . . . la heroon, kies kapon kaĉ- igis iu malamiko-bravulo kun la tuta Arto postulcnda. Kia lojalismo!

Elŝirado de okuloj, orcloj, nazoj. Kaĉigado de ccrb- oj, ostoj, intestoj. Riveroj de sango, feko, kraĉo, be- pato. Ho, dia kolorado sub sunardo lieroa! Rolando eburkorne trumpetas ĝis faŭkkrevigo, glavfendas la rokon, kiu disstaras kiel vundo tcruriga. Kia poczio!

La reĝo en Sŭason (Soissons), por frakaso de vazo, frakasas liakile la kapon de Fpekinto! Ne parolante pri la inkvizicioj, la krucmilitiroj, la bruligoj de la kavaliroj de FTempIo, ktp. Eble la romanoj ĉampionis per la arenludoj, la novkristan-manĝado de Fleonoj. Nero, diletanto ŝparema k ekonomi-majstro, uzis la

1 Malnova, oriciuc hispana danco.

novkristanojn tre oportune por ipari lummaterialon: li ja torĉigis ilin.

Sed tiu problemo eksteras de la milita. Tie ĉi tem- as nur pri racia uzado de cerbaj k manaj sentaŭguloj, kiuj handikapis* la suverenecojn. Tie ĉi ni apologias nur pri militismo antikva kompare al la nuna k nia aspiro estas demonstracii, kiel pli nobla, pli lojala, pli heroe belega estis la antikva oi la nuna tiel humiliga pro senbonta normigado.

Trafe moderna filozofo fonografe dcklaris (mikro- fone ankaŭ, mi kredas): „La noblaĵoj malnobliĝas pro troa moralerara normigado.“ Kaj militarto estas la plej granda, la plej sublima viktimo. . . . Ho ve!

Ha, kie estas vi nun, kiuj lieroe trakuris la mondon sur viaj rajdbestoj ŝvitardantaj, kiuj konkeris sanktan Jeruzalemon k pro Kristo murdis infanojn, patrinojn k kadukulojn. Vi, kiuj en sankta ekstazo kun dia in- cito en koroj bruligis la berezulojn k sanktuligis kelk- ajn el ili por la ripozo de viaj animoj? Kie, kie vi estas nun?

Nur cindro, nur pulvor’ sennoma, nur heroaj silu- etoj nokte rajdantaj fantoraĉevalojn. Vi spitas al tiuj dandoj, kiuj beredis la sanktan privilegion de militarto. Sed ili malnobligis ĝin kun bonto al vi! Ili vatumis si- an devon, ili kirasis sian timon k entirkestigis sian kuraĝon. Ju pli ili estas grandaj estroj, des pli ili malheroiĝas, komandante lite atakon per telefona ar- railo. Ili kudris galonojn sur manikoj de siaj ŝtofaj militvestoj.

Kaj oni sin murdas reciproke de malproksime kiel timemaj kokinoj. Maŝinoj mortigis la Arton. Kaĉigo de karno sub efiko de ŝrapneloj bavas bedaŭrindan aspekton, kiu ne trafe kuraĝigas la batalantojn. Tio estas psikologia vidpunkto, kiu multe valoras, k tie ĉi mi pledas por la beletristiko! Mi absolute deklaras, ke hakilbato sur nukon, glavtranĉo al mcmbro, trapik- ado al ventro pere dc la iloj uzataj mezepoke por la milita arto havas beroecon en si, incitas al kuraĝo, heroa venĝo, venĝa venko, venka fino, fina triumfo la batalanton k ke per helpo de natura vinber-likvaĵo (ne Kemia kontraŭbigiena likvamzo) la celo estas atingata laŭ ĉiuj kondiĉoj de Fmilitlionoro.

La pafiluzado de la komenco de Fdekkvara jarcento inaŭguris la pcriodon de Fnepsikologia fiefiko de F nova mort-metodo. Tio donas ckzcmplon tre ĝuste elektitan al la privera aksiomo de ceteraj filozofoj. „Tro da perfektiĝo materia estas morto al perfektiĝo k evoluado morala.44

Jes, mi samopinias. Neniam militarto povos pre- tendi esti la supro de la boma aktiveco k de la homa bestoforto tiom longtempe, kiom ĝi uzos maŝinojn, kiuj pli timigas ol entuziasmigas.

Mia pledado sublimiĝas per la penso, ke parolante mi aprobe 6tarigas milionojn da iamaj artistoj-milit- antoj el tomboj sennombraj, ĉu grandiozaj, ĉu humil- aj, kiuj ĉie svarmas en la beroa, sangoriĉa tero de nia prapatra landhercdo, por atesti laŭtege ĝis la nuboj, ĝis preter la stratosfero de sinjoro Pikar (Piccard), ke militarton murdis niilitistoj!

Kia ironio!

Kaj tion oni nomas senkore, senanim^, seninteste. senhcpate Progreso!

Handikapo = sportkonkuro, ĉe kiu kompetentulo cgaligas la diversajn ŝancojn de 1’ konkurantoj per pliŝarĝo por la pli fortaj k faciligoj por la pli malfortaj. — Red.

91

Nc! Sinjoro Ŝnajdr (Schneider)5. Ne! sinjoro Krup8. Vi gvidas la mondon al pereo de la beletristiko.

Viaj kanonoj? Trompobildo. Nur enspezoj kapital- istaj k moralputrigo por la novaj, tamen tiel espero- pienaj generacioj de 1’Hitleranoj k de 1’nigra-ĉemizuloj.

Vi devojigas la lojalon de iliaj militardoj. Vi armas iliajn manojn per iloj, kiuj aŭtomate militemas k milit- adas kontraŭ poezio! Ili liavu hakilojn, lancojn, tranĉ- ilojn, skrapilojn, ŝirilojn, kaĉigilojn ĉiuspecajn. En heroa, praheroa vervo ili ĵetu sin storme unuj kontraŭ aliajn k ili revivigu la subliman titanlukton, en kiu la homo konscias pri sia tuta, tute disvolvita plenaĝa bestoforto! Ili glave, sabre, hake, lance frakasadu k pikadu, blekokantante la ritmitan, tiel belsonan Homer-poezion.

Oni al ili instruu, en la lernejoj, la kuraĝon de Raŭlo de Kambre (Raoul de Cambrai), la arton frakasi kranion k fabriki el ĝi pokalon por trinki la vinon de la Venko. Oni konstatas tradici-movadojn, kiuj ĵaluze konservadas la bretonan, priblazonan kulturon. Ni vid- as la baskojn, la katalunojn, la elzasanojn, la flandr-

ojn. Sed la mezepok-militartistojn? Kiain ni vidos Kon- greson Universalan k Jaran de tiuj novaj adeptoj, en kiu oni povus ĝui la ĝojon admiradi per-ŝtalarmilan racian interbuĉadon laŭ ĉiuj tradicioj de Farto?

Kia mirindega Atako kontraŭ nia nuna oligarka militismo!

Mi vidas de tie ĉi, skribante, la mienaĉojn de nia generalaĉ-araĉo . . . de nia internacia ŝnajdr. Tuj ne- cesus, ke li spezu por rabat-aĉeti antikvajn firmorajtojn de iu bankrotinta kiras- aŭ tranĉil-fabrikanto! Kia tut- monda Revolucio!

Mi ĝuas pense de la unika grandioza spektaklo! Kaj mi esperegegas perege de miega tutega animego, kege (pardonu!) ke la malfortika antikva basa voĉo de mi, novadvokato, kato katego, kategego estu aŭdata tra la tuta mondego, per gramofonoj, mikrofonoj, pres- maiinoj, telegramoj, belinogramoj, fotografoj, telegraf- oj, televidiloj ĉien disfamkonegata!

Pledo n-o 1-a.

Majstro Antifuzil , Hakilurb ( Insulo de 1' Pacifiko).

Verkistoj

HilHUnfliMHM

lHtMiillllllOSIUISUSHl

k Verkoj

„Homoj sur la Terou

Romano originala en esperanto de Stellan Engholm.1 EMDA

La titolo de tiu ĉi libro permesis konkludi. ke an- taŭ miaj spiritaj okuloj filmiĝos la vivo de malriĉaj kamparanoj, iliaj lukto, sufero, espero k idealo. . . . Sed la libro prezentas al ni la vivon de etburĝoj-bien- uloj, kiuj malgraŭ siaj penoj sur la „tero4‘ ne reprezent- as la larĝan tavolon de la teraj vermoj, kiuj lace tren- adas siajn kaŝitajn esperojn je pli bela vivo, sur fremd- aj drenfosoj. Mi tamen koufirmas, ke pri la libro de Engholm ne eblas paroli nur per kelkaj vortoj, eĉ malgraŭ tio ke ĝi havas gravajn mankojn.

Se mi volus paroli pri la fabelo de la romano, tiam mi povus ĝin resumi per kelkaj linioj.

En la libro de Engholm estas sentebla tiu senmova atmosfero, kiu superregas la verkojn de multaj nordaj verkistoj. Mankas okazaĵoj, nenia viglo, nenia freŝo, nenia movo. La figuroj ŝajnas stari sur la sama loko, sanĝante la pezon de unu piedo sur la alian. Ne estas gravaj ccloj k idealoj antaŭ la herooj, k tiu fakto rezultigas, ke la romano ne streĉe interesas la leganton k ne incitas lian scivolon. En la libro mankas ĉia romantiko k sentimenteco, kio estas laŭdinda, se ni konsideras la bone pentritajn figurojn; sed samtempe mankas ankaŭ eĉ la plej eta fantazio, per kiu la verk- isto C3tu8 devinta iom vigligi la rakonton, k tio igas dubi pri la vera kapablo de la aŭtoro.

La maljuna Kristoforo havas tre belan bienon sur Novponto. Post lia morto la filo vendas ĝin al akciso- cieto k malŝpare foruzas la monon riccvitan, k kiam li kredas, ke ĉio estas for, liaj edzino k filo (la nepo) reaĉetas la tutan bienon. — Jen ĉio.

Sed per tiu ĉi rakonto Engholm volas prezenti la fortan ligiĝon de terkulturistoj al la grundo. Vane ili deflankiĝas, vane ili ĵetas sin en vivon fremdan al la medio dc grenkampoj, en la bruon de la urboj, tanicn

* Arrail-industriistoj.

* Eldonis Literatura Mondo , Budapest. Form. 13.5X20 cm. 201 pĝ. Ilustrita kovrilo. Prezo: bind. 1. — , broi. 0.70 us. dol.

ili nur sur la kampoj sentas sin hejmecaj k estas feliĉ- aj. Ili sopiras reiri al la tero, kiel la biblia knabo al sia patro, post la malŝpara disŝuto de sia heredaĵo.

La mankon de okazaĵoj k fantazio la aŭtoro klopod- as egaligi per multdctale pentritaj figuroj, kies necert- ecaj agoj k sensenteco al ĉio bela k nobla, konstante ripetiĝante, efikas iom monotone; sed pri ilia animstato, ilia malvasta mondo, pri ilia memo ni ricevas tre pre- cizan, psikologie arte pentritan bildon, kiu efikas per la forto de realo. Ekzistantaj, troveblaj tipoj, kiuj viv- as en la unutona rnedio de la terkulturistoj k kiujn ni ankaŭ trovas apud la longaj sulkoj.

Engholm arte desegnas figurojn k arte fuŝas figur- ojn. Ni bezonas rigardi nur la figurojn de la du Kristo- foroj k Eskil, kiujn ni vidas en sia senmoveco kvazaŭ starantaj antaŭ ni, sed la figuro de Kampe kompare kun tiuj nomitaj estas ia rnortnaskito. Tamen en la pentro je figuroj evidentiĝas la malofte trovebla obser- vokapablo de Faŭtoro. Precipe la virinaj figuroj estas flegataj de li kun rimarkebla pliŝato.

La maljuna Kristoforo estas senzorga bienulo, kiu alkutimiĝis kredi, ke ĉio iras bone, laŭ pensmaniero k konduto de tipa kamparano. Li eterne cerbumas pri bagateloj, konstruas planojn, sed efektivigas nenion. Li kelkfoje partoprenas en laboroj, sed nur pro amuzo aŭ kaprico. Li pasigas la tempon en sia ĉambro, kie li kovas siaju etajn planojn, k tion ankaŭ li faras nur por la propra amuzo. La bienon prizorgas lia edzino Kajsa, kiu laboras kiel vera sklavo de la tero. Kristoforo tamen estas fiera pri sia bieno k arbaro, kvazaŭ ili estus la rezulto de lia peno. Kiam li parolas pri la estonto, li ŝajnas malserioza k pozerna:

(p. 35) „Mi dcvis zorgi por mi meni dum mia tuta vivo k Rarae faru mia filo. Se li ne povas fari tion, li ne meritas ricevi ion k sc li povas, li ne bezonas ion.“

La tuta individueco de la maljunulo per la pri- skribo de Engholm aperas tre reala k memkomprenebla.

92

La edzino Kajsa estas vera mastrino k estrino super siaj planoj k intencoj. Ŝi donas sian tutan forton k povon por la bieno. Efektive ŝi estras ĉion. Antaŭ ŝi ne ekzistas alio ol la bieno. Krom ĝi ŝin interesas nenio k ĉiuj sentoj, eĉ la patrina, dormas en ŝi.

La sentomondo de la figuroj de Engholm estas stranga, sed ne ŝajnas neebla ĉe la sklavoj de la tero, kiuj elspezas la tutan energion por la konservo de F propra terpeco. ĉiuj iliaj penoj koncernas la teron, la profiton, k tiu ĉi monotona avido k lukto mortigas en ili la deiikatajn sentojn, eĉ tiujn de la patrino al fiio. (p. 21) ,,Kajsa ridis k gajis, kiam Kristoforo rakontis siajn his- toriojn, sed kvazaŭ iu tute fremda persono rakontas ilin. Sama estis la intereso de Kristoforo por ŝi, kiam ii parolis pri la mastrumado de la korto. ŝajnis, ke ili sufiĉe satas unu la alian, sed ceterc havas nenian interrilaton. Kaj sama estis la interriiato de la filo al la gepatroj.4"

Fakte la juna Kristoforo nenion faras por revivigi la dormantajn patrinajn sentojn en ŝi.

(p. 24) ,,Kio edzo k infano estis al aliaj virinoj, tio la bieno fariĝis al ii.“

Malfrue, kiam si maljuniĝas k jam ne povas labori, ŝi rimarkas, ke ŝia vivo estis iel malplena, k tiain ŝi kvazaŭ gluiĝas al la nepo prizorgante iin. Sed tiu ĉi 'evidentiĝo de ŝiaj sentoj tamen ne cstas vanna sento de patrino, sed ia timo pri la estonto dc la iama hered- onto de la bieno . . .

La figuro de Kajsa ankaŭ pruvas, ke Engholm ka- pablas rigardi profunde en la animojn. — La juna Kris- toforo post la morto de Fmaljunuloj heredas ia bien- on k, multobligite, la sentaŭgecon k maliaboreinon de sia patro:

(p. 41) „Cu mi ue dcvus suferi pro la foriro de mia patro aŭ almenaŭ havi iajn neordinarajn sentojn?*4

Sed li ne trovas en si la sentojn de filo al patro. Vendinte la bienon ii vivas kiel paŝao en plena neni- farado.

Tre bona figuro estas lia edzino Selma, kiun Kajsa dungis kiel mastrinon-servistinon (!), kiam ŝi mem mal- saniĝis pro maljuneco. E. pentras ĉi tie la situacion de malriĉa knabino, kiu devas perlabori sian vivtenon ĉe Inenuloj k ne povas eviti la virajn avidojn de Fjuna sinjoro. Kvankam E. ^ientras ŝin nc tre malfcliĉa k solvas la aferon per posta geedziĝo, tainen tiu ĉi figuro staras plej proksime al ni laboristoj.

ŝi naskas infanon, kics patro estas la juna Kristo- foro (kvankam publike li neniam konfesas tion). Li traktas sian filon Eskil kun granda indiferento, kiel serviston; ankaŭ Selma ne tre ardas por la junulo. Nur post kiam li forlasis la hejmon, en ŝi komencas ekvivi patrinaj sentoj. Kiam ŝi rimarkas, ke li iras abismen, malŝparante la monon, ŝi sekrete flanken metas sum- ojn por lia estonto.

En tiu parto de Fromano E. estus povinta enporti pli da viglo k freŝo, pentrante malantaŭ la figuroj fon- ajn okazaĵojn. Li kelkloke aludas la militon, sed ne pentras la niaepokan vervon. Enue Kristoforo lcgas gazetojn, spekulacias laŭmode dum la milito, kredante, ke li komprenas la aferojn, dum efektive li perdas sian kapitalon. Selma tiam konfesas al li sian ŝparadon k la planon reaĉeti la bienon por la filo Eskil. Kristo- foro, unue konsternite, fine aranĝas la demandon per laŭta ekrido:

(p. 193) „Estas tre bona historio. A1 vi certe ŝajnas, ke mi estis frenezulo, k komprenehle mi estis. ĉiu vivas laŭ sia kon- cepto k oni ne povas ŝanĝi tion per saĝaj vortoj. Sed mi kredas, ke mi nun havos bonan estonton."4

Jen la pensmaniero de la juna Kristoforo. Li ankaŭ estas sensenta k senimpresa, lin intcresas nur la sekur- igo de Festonto.

Eskil reaĉetas la bienon per la mono ŝparita de F patrino k per pruntita sumo. Tiel E*> prezentas antaŭ ni tri generaciojn. Li pentris al ni figurojn kun multe pli da sukceso ol kiu ajn ĝis nun konata esp. verkisto, sed li devas ankoraŭ evolui, kvankam li havas grand- an avantaĝon efiki per realismo. Lia plumo montris al ni etburĝojn senzorgajn k sensentajn. Ni ŝatus, ke li montru al ni lahoristojn kun ccloj k sentoj. Ni kredas, ke li sukeesos forskui ankaŭ tiun pezan monotonecon, ĉar ni vidis, ĉe la fino de Fromano, la figuron de Ingvid. Hodiaŭ la vivo estas plena de problemoj k furiozaj luktoj, k ni emas kredi, ke la aŭtoro ankaŭ kapahlas ekvidi tiujn k pentri same arte kiel siajn nun pentritajn figurojn. Per unu paŝo pli proksimen al ni, kiuj fakte estas sur la tero, sed sen bienoj, k tiam ni salutos la vcrkiston.

Engholm estas verkisto.

La kvardekjara verkista jubileo de Maksim Gorki

La 25-an de septembro 1892 la Tiflisa ĵurnalo Kaŭkazo publikigis novelon: Makar Ĉudra . La aŭtoro estis doninta sian manuskripton sen subskribo. Kiam oni klarigis al li, ke tio ne estas laŭregula, li respondis: — Nu do! . . . subskribu: Maksim Gorki . . . M. Gorki . . .

La nomo diris nenion al la legantoj, krom ke ĝi tradukite signifas „amara“. Sed tiu, kiu sin kaiis post la pseŭdonomo, ne estis nekouato: Aleksejo Maksi- moviĉ Peŝkov, tiutempe dudek-kvar-jara, posedis mult- ajn rilatojn (ne inter litcraturistoj!). Ĉifonisto en ago,. kiain riĉulaj infanoj lernas pianludi k bonkonduti, li cstis sinsekve komizo en ŝumagazeno, desegnist-lern- anto, ŝipa kuirhclpisto, ikon-pentristo, birdovendisto, portisto en la Volga-havenoj, ĝardenisto, horisto, hak- isthelpanto, fiŝkaptisto, noktgardisto en stacio, bier- fareja oficisto, ktp. Dum du jaroj li piedvagadis tra la rcgionoj de Volga k Don, Ukrainio, Krimeo k Kaŭkazo. Li ligiĝis kun vaguloj, laboristoj, fervojistoj. Li observ- is el proksimo la vivon en la cara Rusio, k liaj opinioj formiĝis dum tiu spertado.

La vivo instruis al la juna Peŝkov, ke la homaro dividiĝas en subprematojn k subpremantojn, ke la cara Rusio cstas vasta polic-entrepreno, estrata de Nikolao Romanov, parte federita kun la „malbonintenca pQpol- aĉofct de Flando, de ĉiuj landoj. Praktikintc 20 inetiojn, Gorki dediĉas sin al 21-a en 1892, al la ĵurnalismo, la literaturo. En tiu jaro li estas unuafoje arestata, en 1896 li cdziĝas, en 1898 li estas duafoje arcstata. La nomo de Gorki kometicas esti konata. En 1898 cldon- isto aperigas du novel-volumojn. Li akiras gloron tiel subitan, kian ne konis antaŭ li alia verkisto (escepte de Bajrn [Byron]). Liaj fotoj aperas en la montrofe- nestroj, karikaturoj en la unuaj paĝoj de ĵurnaloj. pentristoj faras lian portreton, plej mizeraj kvaraklasaj vojaĝantoj ricevas la kromnomon „Maksim Gorki“. Unuafojc en Rusio la cldonkvanto de libro atingas cent mil ekzemplerojn.

Tiun popularon li ŝuldas ne sole al sia verkista talento, sed ankaŭ al sia kontakto kun la laborista movado, al la fakto, ke en liaj verkoj reflektiĝas la

03

realo. La kelkfoje naiva optimismo, la volita krudo de 1’unuaj verkoj de Gorki, lia kono pri Rusio, nenia filo- zofia abstrakto, sed historia realo, la homo mein parto- prenanta en la hatalo, rcnvcrsas la rusan socion. In- stinkte Gorki iras al la socialdemokratoj, al la holŝevik- oj. De tiu momento datigas lia amikeco kun Lenin, kiu daŭris ĝis la morto de tiu lasta.

En 1901 li denove estis arestata, sed post nelonge liberigata. En 1903 li aliĝis la jus fonditan bolŝevikan partion; dum la revolucio de 1905 li organizis la ĵurnal- on ,,Novaja ĵizn“, kies redaktoro estis Lenin. En de- cemhro 1905 li partoprenis en la organizado de 1’ribelo.

En 1906 la partio sendis lin Usonon por kolekti mon- on por la revolucio. Dum tiu propaganda vojaĝo li verkis unu el siaj plcj helaj verkoj: La Patrino, En okcidento oni disvastigis ĝin per du milionoj da ek- zempleroj, kiel gazet-aldonon al lahoristaj jurnaloj. Sed en Rusio la cara registaro konfiskis k malpermesis tiun novelon; ĝi tie aperis nur post la revolucio, en 1917.

La reakcio haldaŭ devigis lin elmigri k fiksiĝi en Italio, kie li verkis k puhiikigis multnomhrajn verkojn. En 1912 aperis pluraj liaj rakontoj en la holŝevika ĵurn- alo Zvezda, kiu povis aperi leĝe en Rusio, pro iagrada malrigoriĝo de la reakcio. En 1913 Gorki fariĝis litc- ratura redaktoro de Tholŝevika ĵurnalo Prosveĉenje. En tiu jaro aperis Infaneco. Depost la revolucio li publik- igis „La Artamonof-oj“ k fine „Klim Samguine“, kiu reprezentas iel la sumon de Ttuta intelekta k socia vivo de la Rusio de Tlastaj jardekoj. En tiu lasta verko de Gorki la kuriozaj, pitoreskaj aŭ profundaj paĝoj ahundas.

Dum la jaroj de rcivilmilito, malsato k epidemioj li dediĉis sin al la defendo de Tarto k scienco. En 1921 lia sanstato malpliboniĝis k li estis devigata ekster- landiĝi: li pasigis la vintrojn en Italio, la somerojn en Moskvo. Li direktas multajn literaturajn kolektojn, fondas sriencajn institutojn, subtenas per siaj konsiloj grandan parton de Fjunaj sovetiaj verkistoj, partopren- as en lahoroj de eldonejoj, akademioj k verkas arti- kolojn.

Oni povas diri, ke Maksim Gorki estas la sola art- isto, kiu konservas la nuntempan literaturon ĉe uni- versala nivelo; lia idearo restis tra la jaroj ncŝanĝite proleteca. Tial ne nur la sovetia proletaro, sed 1a tut- monda k precipe ni SAT-anoj liavas plenan motivon honore konscii pri lia agado okaze de lia jubileo.

Koj la Internacio triumfu en tulmond’! . . .

Antaŭ malmultaj monatoj mortis Petro Degeter (Degeyter) en Sankta Dionizo, antaŭurbo de Parizo, kies komunista urhestraro havigis al li grandiozan enterig- an solenon.

Certe ne multaj el tiuj, kiuj kantas, jen laŭte, jen murmurete la revolucian rekantaĵon tra la tuta mondo: „Por finlukto socia ni grupiĝu en rond\ Kaj la Inter • nacio triumfu en tutmond' ! “ scias pri la historio de tiu kanto k pri ĝiaj aŭtoroj.1 Petro Degeter estas tiu, kiu verkis la entuziasmigan melodion, sub kies sonoj manifestacias la amasoj da suhprematoj sur la tuta tergloho. La tekston verkis Eŭgeno Potje (Pottier), kiu naskiĝis en Parizo, en 1816, el lahorista familio, en 1848 batalis sur la barikadoj, dum la sieĝo de Parizo (1871) estis adjutanto de bataliono de la nacia gvardio, k kiel ĉiuj tiamaj revoluciuloj estis por la „ĝismorta milito“ . . . Estante komunano, li sukcesis post la mal- venko forkuri Anglion k Usonon. Post la amnestio li aktivis en Francio kun Julio Ged (Guesde) en la Labor- ista Partio k mortis la 6. sept. 1887. „La Internacio44 troviĝas inter la poemkolekto de li verkita sub la titolo „Revoluciaj kantoj44.

Unue oni ne multe atentis tiun poeinon. Nur en 1888 C. Delori (Delory), poste urhestro k deputito de Lil (Lille), elektis ĝin por Eorpropagando. Li montris la versojn al metieja kamarado, P. Degeter, k petis lin

1 Dctala artikolaro pri tio apcris cn Sennaciulo, n*oj 257 — 261.

fari muzikon por ĝi. Post 3 tagoj tio estis farita . .

Kaj depost 1888 la kanto disvast- iĝis en la Nord- francia regiono; ĝi estis prezent- ata unuc nur ĉe franciaj lah. kon- gresoj, k fine an- kaŭ ĉe la inter- naciaj (unuafoje en ŝtutgart —

1907, k en Ko- penhago — 1910).

Tiam ĝi defini- tive anstataŭis ,,La Marsejezo“-n. Fine la rusa rcvolucio faris el ĝi la oficialan himnon de F Sovetia regno.

Degcter naskiĝis en Gento (Gand) en okt. 1848 kiel fabriklahoristido. Sepjara, li jam devis lahorgajni en fahriko, sed li fervore studis k legis post la laboro. Li partoprenis dum du jaroj konservatorian muzikkurson, fariĝis poste lignomodelisto, forlasis Lil-on en 1902 k fiksiĝis de tiam ĝis sia morto en Sankta Dionizo, unue membro de Fsocialista, poste de Fkomunista partio.

Kantemulo.

94

y

S C I E N C O

l

U1

Hi;

La antaŭhistorio de SAT

G. P. de Bruin.

Kiam post la fino de la mondmilito iom post iorn estiĝis situacio , kiu ebligis denove laboradi por esper- anto9 grupo da laboristaj esperantistoj en Parizo re - vivigis la antaŭmilitan gazeton L e Travailleur Esperantiste (Laborista Esperantisto).1 Ĉi tiu gazcto , reaperinta en aŭgusto 1919 k redaktita de nova esperantisto , K-do E. A d a m (Lan t i), faris la unuajn paŝojn por restarigo de la kontakto inter la diverslandaj laboristaj esperantistoj k propagandis kiel unua la ideojn , tiutempe ankoraŭ ne tute klar- ajn, de la posta SAT-movado.

Kvankam Le Travailleur Esperantiste estia propa- ganda poresp-a gazeto, ĝi tamen puhlikigis dekomence internacian esperantlingvan rubrikon titolitan ,.Espcr- antista Laboristo4\ kiu celis esti komuna parolejo, ren- kontiĝejo, interligilo por diverslandaj K-doj. La redak- cio turnas sin „A1 la tuta Internaciistaro44 per jenaj vortoj:

Per ĉi tiu numero ..Espcrantista Laboristo44 sendas al ĉiuj vcraj interuaciistoj ei ĉiuj landoj sian plej koran saluton.

Trans la fikapitalistaj landlitnoj ni alelendas la inanojn al niaj sainsentanoj. sainopiuianoj ei la tuta mondo.

Kun vi, karaj £eamikoj, ni deziras starigi nevenkeblan In- ternmiistaron, kiu malpermesos, malhclpos, ke oni vidu. estonte, alian teruran, honligan hombuĉadon, kicl la lasta, kvinjara.

Ou vi aŭdos nin?

Ni malpacience atendas vian respondon.* *

Ĉi tiun alvokon ni povas konsideri kiel la unuan paŝon sur la vojo al reunuigo de la tutmonda laborista «esperantistaro. Gin sekvis aliaj. Laŭ iniciato de K-do Adam (Lanti) eklaboris en Parizo kelkaj K-doj por restarigi la antaŭmilitan internacian asocion Liberiga Stelo. Ili sukccsis konvinki la estraron de la fama Pariza kooperativo La Belvilŭaz („La Bcllcvilloise4') pri la valoro de esperanto k pri la utilo de Liberiga Stelo. Rezulte de ĉi tio ili ricevis promeson pri ĉiujara subvencio dc 500 frankoj, senpagan ĉambron por kun- venoj k lokon por esperanta biblioteko. Ĉi tio estis tre grava atingaĵo, ĉar ĝi ja parte ccrtigis la materian vivon de la asocio.

Ekfunkciis la „Centra Komitato de Liberiga Stelo‘\ konsistanta el K-doj Brosje (Brossier), Skup (Scoup) (malnovaj membroj de L. S.) k Lanti, Glodo (Glodeau), Banje (Bannier) (novaj membroj de L. S.). Depost oktobro 1919 ĝi kunvenis rcgule ĉiumonate. Ci sendis al ĉiuj (ĉirkaŭe 70) antaŭmilitaj membroj de L. S. cirkuleron. Nur kelkaj respondis. Multaj jam estis mortintaj aŭ ne plu okupis sin pri esperanto. Krome inter tiuj 70 membroj estis ankaŭ subtenantaj. En Le Travailleur Esperantiste de oktobro 1919 aperis al- voko por reslarigo de L. S.

Dume la esperantlingva rubriko de la nomita gazeto daŭre krcskis. El kelkaj kolonoj, kiujn ĝi okupis en la komenco, iĝis kclkaj paĝoj. Tiuj paĝoj tiel pliam- pleksiĝis, ke ili baldaŭ superis la franclingvan parton de la gazeto. Kaj fine en aprilo 1920 aperis Espe.rant - ista Laboristo kiel memstara gazeto.

1 Legn: Vortoj de K-do E. Lanti , pĝ. 6.

* Le Travailleur Esperantiste , n-o 1, aog. 1919.

En la unua memstara numero de E. L. troviĝis i. a. artikoleto „Ĉu internacia aŭ sennacieca organiziĝo?44 de Aseto (Lanti)s responde al artikolo pri la organiza temo de Aso (A. Sproeck) apcrinta en Deutscher Arbeiter Esperantist (Germana Laborista Esperantisto).

En ĉi tiu artikoleto la aŭtoro rimarkigas, kc ĉc la eksplodo de la mondinilito, socialistoj, anarkistoj, kon- traŭmilitistoj k aliaj istoj, kiuj nomis sin internaciistoj, estis atakataj de la patriotisma febro k defendis la partoprenon en la milito. Li konkludas el tio, kc ek- zistas ankoraŭ forta sento de naciismo. ĉi tiu naciismo estas kaŭzita de la fakto, ke ekzistas nacioj k ĉi tiuj ckzistas precipe pro tio, ke la lingvoj de la popoloj est- as malsamaj. Tial neccsas laŭchlc ignori la naciojn, celi al ilia forigo, naski supernaciecan senton. Oni estu unue esperantistoj, homoj, due nacianoj. La konkludon el tio, rilate al la organiza demando, la aŭtoro lasas al la Icgantoj.

La Centra Komitato daŭrigis sian laboron. Ci ko- mencis konformigi la malnovan statuton de L. S. al la nova aliiĝinta situacio. ĉi interkonsiliĝis kun divers- landaj K-doj k grupoj (membroj k nemembroj de L. S.) k el la komuna laboro estiĝis projekto de nova, pli- bonigita statuto. ĉi tiu projekto estis dissendata en 12 divcrsajn landojn k ricevis preskaŭ ĉic neatenditan, entuziasman laŭdon.

La artikolo unua de la „Statuto ŝanĝita laŭ la ĝe- nerala referendumo de 1920“ tekstas jene:

„Estas fondita sub la nomo «Liberiga Stelo* tutmonda aso* cio crlanta:

a) diskonigi, disvastigi la uzadon de la Zamenhofa lingvo esperanto, ĉe ĉiuj komunistaj, koopcrativaj, liberecaj, sindikat- aj, sorialistaj medioj, ĉu per kursoj, presaĵoj, paroladoj, ĉu alimaniere;

b) pruvi al la popolamaso la utilon, la taŭgccon de la lingvo esperanto;

c) agi tiamaniere, ke plej baldaŭ ia internacia kongreso de la Laborklaso decidu definitivc pri la demando de Universala lingvo, k ĝin solvu per esperanto;

d) batali ĉiumaniere kontraŭ militarismo, ĉiuj dogmoj k antaŭjuĝoj: bazo de 1’ Kapilalista Sistemo, k ĝencrale, kontraŭ la baroj, kiuj malakcela* la plenan liberigon de la Proletaro;

e) krei socialistan literaturon en esperanto k laŭpove peri la tradukon de bonaj modcrnaj verkoj;

f) propagandi niajn ideojn ĉe la neŭtrala esperanlistaro;

g) plifariligi la ĉiuspecajn rilatojn inter la anoj, k ilin klerigi pri la politika k ekonomia situacio de alilandoj;

* Represita en Vortoj, pĝ. 47.

95

h) scrvi kicl peranlo ĉc la internaciaj rilatoj de neespcr- antUtaj laboristaj organizoj aŭ entreprcnoj, ĉu koinunistaj, koo- perativaj, liberccaj, sindikataj, socialistaj ktp.44

Artikolo 5-a tekstis:

neniu nacia sekcio aŭ federacio estas oficiale akceptata.

(Finota.)

Lingvos cienco

Esperanto k la lingvoj el la mondo

L. ĴIRKOV.

E1 ĉiuj projektoj de artefaritaj internaciaj lingvoj ne pereis k vivas nur esperanto. Nur ĝi havas ŝancoju por pluaj sukcesoj, por plua evoluado.

Kia do estas klarigo pri tiu fakto?

Ni scias la ĉefajn kvalitojn de esperanto: 1) inter- nacieco de la komuneŭropa terminologio k vortaro, 2) la pleja simplo de gramatiko. ĉu la internacia lingvo devas havi nepre tiajn kvalitojn?* Jes, tiajn.

La komuneŭropa teknika terminologio fariĝas aŭ al- menaŭ komencas fariĝi tutmonda. La kulturaj lingvoj el Azio alprenas ĝin pli k pli. La grek-latina termino- logio, pro tio, ke Eŭropo iras antaŭ ĉiuj laŭ la vojo de teknika progreso, venkas ĉiujn siajn konkurantojn. Ci havis du konkurantojn, kiuj estis k aukoraŭ estas konsiderindaj: la terminologio araba k la terminologio ĉina. La araba lingvo estas speciale oportuna por farado de teknikaj terminoj (pro granda reguleco de sia vort- derivado), k la arahaj terininoj estis vaste uzataj en ĉiuj lingvoj de la islama kulturo. La vortoj kiel so- cialisto , revolucio , ekonomio — ĝis nun ekzistas ĉe tiuj popoloj en araba lingva formb. Sed tiuj ĉi termin- oj jam delonge bataladas kontraŭ tcrminoj de eŭropa latina deveno, plejparte en franca forrao, k ekzemple la vorto socialisto en persa lingvo nuntempe pli ofte jam estas uzata en la formo susialist , ol en la araba formo eŝteraki (laŭsencc: sociiĝanto). Preskaŭ sama estas la situacio de la ĉina lingvo, alia grava fonto de terminologio. La ĉina terminologio estis k estas uzata en Japanio k en aliaj landoj de Malproksima Oricnto. Kaj ankaŭ tie, precipe en Japanio, ni povas observi la alfluadon de eŭropaj terminoj en angla formo. La komuneco de kulturo k ĝia teknika bazo tiele kreas mondampleksan komunecon de terminologio, komunec- on de la granda parto de vortprovizo en la lingvoj. En malproksima estonto tiu ĉi aklaminda procedo ek- havos alian kvaliton: oni povos konsideri ĝin kiel ekiron al la komuna ununura monda lingvo. Duine tamen ankoraŭ la terminologia komuneco nur vortare k eĉ nur parte, unuigas la lingvojn, diversajn laŭ gra- matika formo. Dume ankoraŭ dcvas daŭri la stadio de ekfloro k de plua disvolviĝo de tiuj ĉi naciaj lingvaj formoj. Sed la artefarita helpa lingvo devas akceli tiun terminologian komunecon.

Tiel faris Zamenhof en sia esperauto. Li akceptis kiel ion jam donitan ĉion ekzistantap en eŭropa ko- muna terminologio, k li sukcese evitis kolizion inter la bone prilaborita terminologio k pleje simpligita gra- matiko. Tie, kie la pleje simpligita gramatiko kapablis liberigi nin de terminologia nereguleco, en esperanto ĝi efektive faris tion. Regule derivitaj vortoj: instrui , instruado , instruisto — utiligas unu konatan internaci- an radikon; same la vortoj: redakti , redaktado , re- daktisto , redaktcjo. La terminoj torfo, vortaro — for- igas nekonformecon de germana Worterbuch k angla dictionary, franca dictionnaire , kiu ekzistas flanke de komuneco de germana Wort k angla uord. En tiuj ĉi

ekzemploj la gramatiko fariĝas kvazaŭ regulilo super la vortaro. malpligrandigante ĝian bazan provizon de radikoj. Tio ĉi estas precipe utila por tiuj popoloj, en kies lingvojn la komun-eŭropa terminologio nur enir- as aŭ komencas eniri, t. e. por la popoloj de islama k malproksim-orienta kulturaj rondoj. Tio ĉi permesas al ili, ne rompante la terminologian komunecon kun Eŭropo k Ameriko, plifaciligi por si la aferon de al- proprigo de internacia vortaro.

Ni vidas, ke esperanto en sia vortaro estas ĝuste tia, kia devas esti racie konstruita helpa internacia lingvo por nia epoko. Tio ĉi garantias ĝian sukceson.

Sed kiel staras la afero rilate al la gramatika struk- turo de esperanto?

ĉi estas pleje simpla. Eble, tio eĉ sufiĉas. La inter- nacia helpa gramatiko devas esti simpla. En la epoko de kreado de volapŭk k esperanto tiu ĉi simplo de gramatiko estis komprenata kiel sirnplo, k nenio alia. Ciuj vidis en tiu ĉi simplo praktikan sencon, opiniis, ke la simplo estas praktike pravigita k ke tio sufiĉas. ĉia lingvistika seiico, ĝia lingvistika pravigo restis ne- rimarkita. ĉi eĉ povis esti neriinarkita, ĝis en la nova lingvistiko ekskiziĝis la solvo de 1’ problemo pri la stadia evoluado de ĉiu lingvo k de ĉiuj lingvoj en la mondo. Per tio ĉi estis lumigita la tipologio dc la nun ekzistantaj lingvoj, aperis la eblo prijuĝi la problem- on pri la disvastiĝo k pliofteco de ia diversaj lingvaj tipoj sur nia terglobo, k en diversaj sociaj k geografiaj kondiĉoj de la homaro.

La nuntempa stato de niaj konoj pri lingvotipoj kondukas nin al la konkludo, ke ekzistas la amorfa , agiutina k fleksia stadioj de la lingvo. Tainen tiuj stadioj travivas unu la aiian laŭ la dirita kronologia sekvo. Ne ekzistas lingvaj „familiojfc‘ deĉiam fieksiaj aŭ deĉiam aglutinaj. La proccdo de trairo el unu stadio en la alian (precipe cn la lingvo) estas kom- plikata per la amasiĝo en ĉiu lingvo de la jam ŝtoniĝ- intaj postvivaĵoj de ĉiu antaŭa stadio. En ĉiu lingvo ekzistas tiele „multstadieco“. La stadioj ambaŭflanke trairas unu la alian, k nur ekturnaj momentoj de lingv- aj krizoj transigas lingvon plej difinite el unu stadio en la postan.

Kaj oni devas atentigi, ke, kvankam la fleksio kro- nologie ĉiam postsekvas la aglutinon, tamen tio tute ne signifas, ke fleksia lingvo nepre laŭ struktura vid- punkto estas pli komplika, ol aglutina. Povas esti male. La menciitaj tri stadioj baze rilatas al la divideblo de la parolo, sekvante la komunan linion de cvoluado de la lingvo for de la nedividebla duonanimala krio ĝis la plej dividebla parolo de la nuntempaj kulturaj po- poloj. La pligrandiĝo de divideblo konformiĝas kun la kreskado k diferenciĝo de parolaj komunikaj be- zonoj, kiuj siavice staras sur la bazo de ekonomia progresado, k en nia epoko speciale sur la pligrandiĝ- anta kolcktiveco de la mastrumado, revolucie refarata. En la amorfa stadio ni havas preskaŭ la tutan vort- provizon de la lingvo en la formo de neŝanĝeblaj vort- oj; en la aglutina stadio ni ankoraŭ havas grandan kvanton da stabilaj nedivideblaj aŭ apenaŭ-divideblaj lingvaj elementoj kun universala signifo (afiksoj). Fine, transirante al la flcksio, ni preskaŭ entute perd- as tiun ĉi provizon de universalaj afiksoj, k ĉinj ele- mentoj de la lingvo disjfalas je apartaj kombinehlaj unu kun alia sonoj (fonemoj). Tia estas la evoluado de la sona divideblo de parolo; kun ĝi paralele evo- luadas ankaŭ la senca divideblo. ĉe la aglutino la aliigo de senco rezultas per la kombinado de la elementoj, kiuj havas la karakteron de memstaraj afiksoj (kvan- kam povantaj enhavi nur unu sonon), ligitaj kun konstanta signifo. ĉe la fleksio la ŝelo de la memstaraj

96

formantaj afiksoj eksplodas, k plejparte perdiĝas la konstanto de ilia signifo. Aperas multeco da tipoj dc formantaj afiksoj, ia komplikeco de iliaj reciprokaj kombinoj, multeco da tipoj k komplikeco en la sistem- oj de deklinacio k konjugacio. Sed sammomente ko- nienciĝas la procedo de mortiĝo de parto de tiaj eksplodintaj k detruitaj afiksoj, k tio precipe kiam helpas la lingva intermiksiĝo (la angla, la persa lingv- oj) — povas rezultigi la neniigon al la plejparto da formantaj sistemon fleksioj, k kiel pluan sekvon — denove la plisimpliĝon de gramatiko. La angla lingvo restas fleksia, ĝi estas ĝisfine dividebla je apartaj son- oj, ĝi konservas eĉ post-restajojn de multeco da tipoj de deklinaciaj k konjugaciaj paradigmoj, sed ĝi jam estas simpla laŭ sia gramatika strukturo, k pli simpla, ol multaj aglutinaj lingvoj. (Uaŭriguia).

RESPONDOJ

II. K-do L. M. — En la 6-a n-o de „Lingva Kri - tiko“ Teo Jung asertas , ke „deflankiĝi“ povas logike nur signifi „iĝi de la flanko*\ do la malon de tio, kion oni intencas esprimi per ĝi . ĉu prave?

Ne. La eraro venas de tio, ke T. J. konfuzis du ŝajne sirailajn, sed efektive tre diferencajn formojn de kunmetado, kiuj ambaŭ konsistas el prefiksa pre- pozicio aŭ adverbo, substantiva aŭ substantivigita ra- diko k sufikso IG aŭ IĜ. En la unua procedo, la plej- ofte uzata, la radika substantivo estas la komplemento de la prepozicio aŭ adverbo, ekz. albordigi (= igi al bordo), senplumigi (= igi scn plumojn). La duan, pli maloftan, ni signis en speciala noto de la P. V., sub IG (1° D Rirn. 3). En tiu tipo, la substantivo nc estas la komplemento de la prepozicio aŭ adverbo, sed formis kun la sufikso unuagradan kunmeton, al kiu aldoniĝas duagrade prepozicio rilatanta kun sub- komprenita vorto, ekz. subordigi estas ne igi sub ordo , sed ordigi sub, igi en ordo sub io alia. Sainan rimark- on oni povas fari pri IĜ: dcflankiĝi estas ne iĝi de flanko, sed flankiĝi de, iĝi flanken de io; enradikiĝi estas ne iĝi en radikon, sed radikiĝi en, iĝi radiko en ion. Aliaj tiutipaj kunmetoj estas: interkruciĝi (kruc- iĝi reciproke), surprofiliĝi, elreliefiĝi, forŝipiĝi (ŝip- vcturi for de), detavoliĝi (disiĝi de io laŭ tavoloj), e/-

IIIIRIIHIM

XIII-a Kongreso de S AT en Stokholmo.

5. — 10. aŭgusto 1933.

Dua komuniko.

En la kunsido de O.K.K. la 20-an de nov. estis de- cidite pri du kongrcskotizoj interkonsente kun la Di- rekcio de SAT. La kongreskotizo por SAT-anoj estas fiksita je 3 kronoj svedaj, por neanoj de SAT je 5 kr.

Poŝtĝira konto: Por plifaciligi la sendon de mono, O.K.K. nialfermis konton poŝtĝiran kun la numero 550 35. Aliĝilon oni sendu aŭ al la XIII-a Kongrcso de SAT, Upplandsgatan 1.3 tr. o. g., Stockholm, aŭ al la administrejo de SAT, Colmstr. 1, Leipzig O 27.

Aliĝilo validas nur post la ricevo de Vkotizo.

Loĝejoj: Pro specialaj malfacilajoj en Stokholmo, rilate la loĝejan demandon, O.K.K. ne povas garantii senpagan loĝejon. Tamen estos aranĝata amasloĝejo k tendaro. Pri tio pliajn sciigojn poste.

Ĉiun korespondaĵon pri aliĝo, frakciaj aŭ specialaj kunsidoj ktp., oui sendu al XULa Kongreso de SAT, Upplandsgatan 1, 3 tr. o. g. Stockholm.

0. K. K.

vaporiĝi , suramasiĝi (iĝi amaso kolonforma) ktp. La kunmetaĵoj kun ŝipo montras bone la difercncon inter ambaŭ procedoj: enŝipiĝi estas iĝi en ŝipon, dum /or- ŝipiĝi estas ne: iĝi for de ŝipo, sed iĝi ŝipe for de io. Laŭ la pura abstrakta logiko, povus okazi konfuzebloj inter ambaŭ tipoj: sed oni devas memori, kc kun- metado estas mallongiga procedo por komprenigi ion per aludo , ne per scienca difino. En kunmetaĵo enestas ĉiam pli da signifo ol en ĉiu el la apartaj elementoj: vaporŝipo estas io alia ol vaporo + ŝipo, ĝi estas ŝipo (movata helpe de akva) vaporo. Por analizi kunmetaĵ- ojn oni devas do ĉiam konsideri la eblojn k utiloju: forŝipiĝi ne riskas esti komprenata „foriĝi de §ipo“, ĉar oni ne bezonas specialan vorton por tio, krom „elŝipiĝiu. Kontraŭe oni bezonas vorton por „foriĝi ŝipe for de ioM. Same la analizo ,,iĝi inter krucoj44 havas nenian signifon k tial la spirito ne hezitas pri la vera signifo de intcrkruciĝi. Deklari, ke tiaj kun- metaĵoj estas kondamnindaj k evitendaj, estas malŝati la popolan lingvinstinkton, kiu kreis ilin, k misjuĝi la vivan flekseblon de nia lingvo. Similan eraron, k ĝuste pri la vortkunmetado, kulpis ido, k pro tio ĝi mortis. Tiu morto estu almenaŭ por ni instruo.

G. W.

AL NIA LEGANTARO!

Hodiaŭ rti prezentas al vi kajeron konsist - antan ekskluzive eloriginaloj. Ni donas al vi per tio okulfrapan pruvon, ke en niaj vicoj ne mankas K-doj verkokapablaj k pret- aj helpi al la kreado de vere originala, vari - aspekta k nepre viviginda revuo. Multnombr - iĝas la kunlaborantoj. Ni eĉ ne povis doni spacon en tiu ĉi kajero al ĉiuj originale por „LNE“ verkantaj K-doj; tiel ekz. ni devis prokrasti la aperigon de Vfino de „Ombroj ekvivas 14 (D amb e), kion ni bedaŭras. Ĉiuj volas kvazaŭ pravigi nian optimismon, de- monstri, ke „La N. E ." havas ekzistorajton. Jes, K-doj , nia revuo pov a s k dev as vivi! SAT deoas vivigi organon, en kiu esperanto estas ade uzata k elprovata sub literatura formo k en kiu ni povas belarte k imprese manifesti por niaj idealoj!

Ĉu ĉiuj estas komprenintaj tiun neceson post la aperigo de kvin tiaj ampleksaj kajer- oj, kia estas tiu, kiun vi tenas en manoj? Kaj konsekvence, ĉu oni vaste agitas k varbas por nia revuo? Rezultoj, K-doj, estas atingitaj, sed ili estas malsufiĉaj. Por eldonadi daŭre tian revuon, ni bezonas multe pli in - tensan subtenadon . . . Ni bezonas agojn kiel tiun de la Stokholmaj SAT-anoj

11020, 17 815, 15 559, 15 560, 15151, 11848, 14 090 , 15 782, 16 901 k 14 565, kiuj kolektis 270 sv. kronojn.

Sed plej grava estas la varbado je novaj abonantoj. Tion ĉiam pripensu. Ni rekomend- as aranĝi en tiu ĉi vintro almenaŭ unu LITERATURAN VESPERON en ĉiuj rondoj. La rezulto de tiaj vesperoj, organizitaj sub la devizo: POR LA NOVA EPOKO! ne povas esti negativa. Tiuj aranĝoj donos certan rikolt- o/2, ili helpos efike plivastigi la abonantaron k influon de nia gazeto!

97

LA PAGO DE LFILOZOFO

Johano Lok (John Locke) naskiĝis antaŭ tricent jaroj

En la jaro 1632 naskiĝis la \ grancla angla filozofo lohano * ^ Lok, la fondinto de Tkritika ' empiria tcorio. Spinoza k Lok, naskitaj ambaŭ en la sama jaro, enkondukis novan temp- on cle Ppensado k cĉ dc l’poii- tiko.

La 18-an jarcenton oni prave nomas la jarecnt- on dc lVaciismo. La anglaj k francaj filozofoj cbenigis tiam en ĉiuj afcroj de la vivo la vojon al la regado de 1’racio, k ili preparis depost tiu epoko ĝis la hodiaŭa tago la tutan spiritan labor- on per la ideoj pri toleremo, pri spiritlibero. pri konstanta serĉado al la vero anstataŭ akcepto de ĉiam valoranta revelacio. Ne tiel klara estas la ĝenerala scio de niaj samtem- puloj pri la 17-a jarcento, la jarcento de 1’ transiro el la mez- epoko en la modernan epok- on. Ĉi tiu ja ne nur komenciĝas per Kolombo k Luter, sed sam- grade tiel pcr la impcriistoj de 1’17-a jarcento, per Kromŭel (CromwelI) k Ludoviko la XIV. per la idcoj pri la toleranta ŝtato, pcr la senantaŭjuĝa pen- sado de Kartezio (Descartes),

Spinoza k — LOK.

Ni ekkonas la signifon de Lok plej bone per komparo kun antaŭaj tempoj. Ĝis tiam oni tute ne estis demandinta pri la kielo de 1’ homa spertado. sekve ignoris la fontojn de ĝiaj mank- oj. Oni ĉiam nur demanclis, kiel oni povus ĝuste interpreti la dian rcvelaeion, kiu estis depon- ita en iu libro, la biblio aŭ la korano. Kaj oni kontraŭbatalis unu la alian ĝis fizika ekstermo pro la ĝusta interpretado k milope liveris sin reciproke al la eŝafodo.

Tiam ekaperas. komprcneble ne tute kiel fulmo el serena ĉielo, sed jam spirite preparite. homo kiel Lok k esploras la procedon de 1 pensado k spertado. Li demandas, kiam niai juĝoj rajtas pretendi esti akcepteblaj. Li diras, ke la dia revelacio povus esti akceptata nur ĝis tia grado, ĝis kia ĝi akordas kun la ckkonoj de nia racio. La malnova tezo: „Mi kredas, ĉar estas absurde,“ trovas en li la plej akran kontraŭulon. Li do investas la homan racion kiel juĝiston super la dia revelacio, k oer tio li iniciatis la procezon, kiu trans Volter (Vol- taire), Ludoviko Fojerbali (Feuerbach). Karlo Marks kondukas al la liberpensuloj de 1’ moderna epoko.

La plej konata termino de Lok estas tiu de 1’ Tabula rasa, de 1’ senmakula tabulo. Li supozas, ke la homo en la infanaĝo komencas sian vivo- vojon scn tielnomataj ennaskitaj ideoj, k per tio li kontraŭas al la tuta antaŭa pensado. Oni ĉiam

asertis, ke la Kreinto surstampis al ĉiu homo difin- itajn karakterizajn signojn, kiuj neeviteble difinas liajn pensadon k volon. Ke same ĉiu homo havas iujn religiajn k etikajn elementajn konceptojn, el kiuj li ne povus liberigi sin.

Lok estas empiriisto , tio signifas: scienculo sin bazanta sur la spertoj. La medio. la unuaj impresoj, la unuaj imagoj difinas laŭ li la pensadon de ĉiu estulo, kiu poste konsekvence pluevoluadas.

Ĉe unu punkto tamen Lok ne estas konsekvcnca en siaj ideoj pri toleremo. Li mem havis senton de pio el pĥ ĝenerala speco; li simpatiis kun la kvakeroj (religia sekto protestanta puritana). Pro tio li ne volis scii aplikata la toleremon al la ateist- oj. Evidentc li konsideris la neantojn dc dio kiel kontraŭsociajn elementojn. Tio kompreneble estis tute nelogika. Ĉar se la ateismo naskiĝas el konvinko k servas al la cmo pri ekkono, tiam ĝi ja unuavice devas esti tolerata laŭ la principoj de Lok. Homo kiel Niĉe (Nietzsche) tute ne havus lokon en la homa socio imagata de Lok.

Pri tiu ĉi socio Lok aliflanke havis multajn tre bonajn ideojn. Li klare malakceptas la makia- velistan diktatoran ŝtaton de sia samtempulo llobs (llobbes) — en lia famkonata verko „Levi- atan“. Li asertas, ke la ŝtato estiĝis per la libera interkon- sento de siaj anoj. En tio li est- as rekta antaŭulo de Ruso (Rousseau). Kaj se oni unlcaŭ hodiaŭ ne plu tiel simple ri- gardas la aferojn, tiutempe ta- men estis bezonata granda ku- raĝo k tre libera pensmaniero por tion elparoli. Lok estis konvinkita demokrato. La princo estu submetita al la leĝo. Revolucio esias laŭieĝa sindefendo de la popolo. Lok mem estis ofte aktiva kiel ŝtatisto, k tiel li povis dokumentiĝi per propraj spertoj k observoj.

Ĉu la homo estas libera? Ne, li respondas. Iu volo ŝainas al li ĉiam determinita de alia volo k ĉi tiu lasta de iu antaŭa ktp senfine, aŭ de iu motivo, influo, instigilo, kiuj pezas iu- aŭ ali- flanken. Povas ja ekzisti volo t. e. vigla k preciza deziro agi aŭ daŭrigi agadon, aŭ ĝin ĉesigi, sed tiu volo ne estas libera, ĉar opiniante ĝin tia, tio sig- nifas, ke ĝi povus voli, kion ĝi ne volas.

Oni ja ne devas absolute samigi volon k dezir- on. Pro alta temperaturo oni povas deziri trinki tre malvarman akvon k tamen tion ni kutime ne faras, tial ke ni scias, ke tia trinko povus difekti nian sanon. Kio instigas nin trinki, tio estas pasio: kio detenas nin, tio estas alia pli ĝenerala k pli forta pasio, nome la deziro ne malsaniĝi, ne en- danĝerigi nian vivon.

98

Sub la sagoj de l’kritiko

Al la Nova Etapo. Ekrelo, 1932. Form. 12X17 cm. 56 pĝ. Prezo: 0.50 mk. g.

Prokrasliĝis la recenzo pri ĉi tiu verketo. Kaŭzo estas jena: La K do, al kiu ni estis sendintaj la broŝuron kun peto ĝin recenzi, skribis jenon: „La taskon, kiun vi komisiis al mi antaŭ kclka tcmpo, mi ne povas plenumi, tial ke vanc mi penis akiri firman opinion pri la tezoj tie prezentataj de la Lingva Komisiono de SEU k de A. Andrejev. Cu mi estas tiom nekomprenkapabla? Aŭ ĉu la tuta traktaĵo estas tiom nebula k sensenca? Tiun dilemon kompreneble mi mem ne povas solvi. Almenaŭ mi konfcsas, ke la legado de „A1 la Nova Etapo“ donis al mi la tre fortan impreson, ke ĝia enhavo eliras rekte kun moderna masko el la mezcpoka skolastiko. Kiam oni kom- paras la klarigojn pri artefarita lingvo, donitajn en tiu „Nova Etapo4*, kun la malnovaj el la jaro 1900 de la aŭtoro de esp-o k troviĝantaj en la Fundamcnta Krcstomatio sub la titolo Esenco k Esconteco de la Ideo de Lingvo 1 nternacia, oni nepre devas konstati, ke la teoriuloj el SEU sukcesis nur nebuligi demandon jam tre klare prezentitan k klarigitan de Zamen- hof mem . . .“

Nu, sed tiu cito cstas jam recenzo k ĝi eĉ tutc sufiĉus por informi la legantojn pri la valoro de la verketo. Ni tamen volas ion aldoni, kio klarigos, kial la menciitaj teoriuloj mis- uzis sian tempon k kapablon. Helpos al tio ĵus el Moskvo ricevita traduko de artikolo, per kiu Ia aŭtoro rnokas la ridind- an emon, ekzistantan ĉe multaj Sovctianoj, rilatigi ĉion ajn al la „dialeklika materialisino**.

En Jurnalo de Kudraja industrio A. Kajurov ja diras: „Ni havas antaŭ ni la lastjaran kolekton de tiu ĵurnalo. Ĝion oni •trovas en ĝi! La aŭtoroj puŝas sin en la dornejon de la his-

lorio por fronti poste al la problemo pri la uovaj formoj de

la vestaro, pritraktante ĝin „je marksista vidpunkto“, laŭ „dia- lektikaj procedoj*4 k „sur la bazo de rigore materialisma kon- cepto.“ Kaj A. Kajurov konkludas, ke tiuj kudrajistoj multe pli efike helpus atingi, ke ĉiu sovetia civitano havu taŭgan .kostumon kun butonoj forte kudritaj, se ili inalpli teoriumus

k pli praktike agus.

Similon oni povus konsili al la aŭtoroj de „La Nova Etapo44. Sed nia konsilo estus vana: tiuj teoriuloj ne serĉas veron, ilia ĉefa zorgo estas kaŝi sian filistrecon sub partie ortodoksa

masko. Kaj nur tio povas klarigi, ekzemple, frazojn kiel jenan: „La Lingva Komisiono de SEU . . . proklamas sin kontraŭa al ĉiuj fetiĉaj k pure idealismaj adoradoj de la lingvo esp o mem ;k traktas tiun lingvon laŭ la sole por si kouvena marksism- leninisma trakto de la dialektika materialismo.4*

Lenin estis kontraŭulo de artefarita lingvo k sekve la „lenin- istoj44, kiujn terurigas la penso, ke oni eble povus kulpigi ilin pro neortodokso, estas devigataj akrobate argumenti por prav- igi la ekziston de esp-o, de lingvo elpensita de la „idealista44 Zamenhof ...

Ni ne faras el esp-o fetiĉon (La aŭtoro de esp-o same. Oni legu lian paroladon ĉe la Ĝeneva Kongreso), sed ni almenaŭ nc timas diri, ke la gvidantoj de la laborista movado pcrfidas konscie aŭ nekonscie la interesojn de 1' proletaro per sia mal- alenlo al la lingva problemo — problemo teorie k praktike solvita per la esp a movado. Esp-o ne estas panaceo; ĝi estas nur ilo; tion ni jam diris antaŭ pli ol dek jaroj. Sed kion oni pcnsus pri gvidantoj, kiuj ne uzus skribmaŝinon aŭ aliajn simil- ajn ilojn en sia oficejo? . .

Krom la „marks-leninismaj44 diraĵoj pri lingvo internacia. la novetapanoj opiniis utile demonstri, kc la nuna esp-o neniel aimilas al la estonta tutmonda lingvo. ĉiu ja konsentas pri tio; ueniain k nenie ni aŭdis, ke ekzistas esp istoj, kiuj asertas.

Esence ekzistas en la homo nur du inklinoj: la <leziro ĝui k la timo suferi. Kai eĉ oni povus diri, ke ambaŭ estas nur du flankoj de unu sama deziro.

Lok estis deterministo; sed la homo ne*povas ne havi la iluzion, ke li agas libere.

Lok ĉiam studis k meditis ĝis en sia granda maljuneco k post tri jarcentoj kelkaj el liaj ideoj estas ankoraŭ aktualaj; tial li meritas ne esti tutc forgesita.

ke nia lingvo restos eterne senŝanĝa. Sed kredeble niaj teori- uloj, por aspekti saĝaj en la okuloj de neinformitoj, provas kredigi pri la ekzisto de tiaj malsaĝuloj. Cetere, kiu do ne scias, ke la nuna esp-o jam ne plu estas tute simila al la lingvo de la unuaj jaroj de ĝia ekzisto? La novetapanoj ridinde do penadas por malfermi malferman pordon. En la menciila traktaĵo de Zamenhof ni citu pri tiu punkto jenon:

„Krom tio ne forgesu, ke la perfektiĝado de lingvo arta estas ebla ĝis senfineco, ĉar ĉiun bonan regulon, bonan formon, bonan esprimon, kiu ekzistas en kiu ajn lingvo, lingvo arta havas plenan rajton aligi al si, ĉian mankon, kiu povug troviĝi en ĝi, ĝi havas la rajton plibonigi k sanĝi, dum en lingvo natura pri nenio simila povas esti parolo, ĉar tiam lingvo natura transformiĝus jam en artan.44

Ni eble jam tro maliparis lokon por priparoli ĉi tiun sko- lastikaĵon. Tamen por ke la legantoj povu kiel ni akiri opini- on pri la valoro de la asertoj, faritaj en tiu broŝuro, ni aldonu, ke sur la pĝ. 6 estas dirite, kc LA PLENA VORTARO, eldonita de SAT: „abundas per komentoj de vortoj, kiuj estas malaj, fremdaj k eĉ ofendaj por proletoj. E1 la vidpunklo de marks- ism-leninismo multaj tiuj komentoj povus esti nomitaj rekte konlraŭrevoluciaj.44

Tiajn „argumentojn44 ne indas diskuti. . .

En la princip deklaro de la Lingva Komisiono de SEU naive estas dirite, ke la laboristaro bezonas „lingvon precipe klara44.

Tute prave! Sed kiom ironie tio sonas, kiam en la sama teksto oni legas 22- ĝis 26 liniajn frazojn! Tute sincere k senpasie ni certigas, ke tia teksto naskas en la cerbo nur grandan kon- fuzon. „Kion oni bone konceptas, tion oni klare eldiras44, asertis fama aŭtoro-versisto. Estas neeble koncepti bone sensencaĵon; sed niaj teoriuloj sendube pensas: ju pli malklare ni verkas, des pli ni sajnos esti profundpensaj en la okuloj de la legantoj, kiuj komprenas nenion. . .

Estus tamen ncĝuste prisilenti la fakton, ke tiu broŝuro entenas ion bonan k valoran: estas 12-paĝa artikolo de pro-

fesoro L. ĵirkov kun la titolo esperanto k la lingvoj de la mondo. Tiu traktaĵo liveras tre trafajn argumentojn por pravigi esp on antaŭ ĝiaj konkurantoj. Kaj la aŭtoro ne parolas pri „marks- leninismo44, nek farĉis sian tekston per similaj ŝablonaj esprim- oj, kiel faras la ..novetapanoj.44 Cetere niaj legantoj povos juĝi mem, ĉar — sen la permeso de la aŭtoro k de la eldonintoj! — ni represas tiun artikolon sur la apudaj paĝoj.

Intcr rubo oni iafoje trovas valoraĵojn . . . Kaj tio estu nia senkulpigo pri tio, ke ni tiom longe parolis pri tiu ,,Nova Etapo4’, kiu ja signas etapon . . . regresan en la kouipreno k

klarigoj pri la signifo de artefarita lingvo. E. L.

K. Kalocsav, G. Waringhien: Kiel fariĝi poeto aŭ Parnasa Gvidlibro. Eld. Literatura Mondo, Budapest. 1932. — 175 pĝ. Form. \2llty(l9 cm. Prezo: bind. 1 dol., bros. 0.70 dol.

Poezio ne estas afero de P racio, sed, kiel ĉiu arto, esprimo de genia intuieio, kreado bazita sur profundaj sentoj k animaj travivaĵoj. La poezio konkretigas procedojn tre subtilajn okaz- antajn en la kompiika organismo de homa konscio, kiun emociis aparte efikaj impresoj. Neniam ĝi estas eldevigata, sed ĝi fluas facile k senpene el homaj koroj. Kaj tiel ŝajnas kvazaŭ para- doksa libro, kiu volas lernigi la arton fariĝi poeto. Nu, Kalocsay diras jam en la enkondukaj versoj: Ni donas ĉion , krom genio. Kaj Waringhicn proze precizigas: „Mi ne intencas . . . instrui la poetojn pri ilia metio, sed simple kompili k klasifiki la rimarkojn de mi faritajn dum vasta legado k kontroljtajn per longa diskutado.44

Kaj laŭ tre scia maniero W. kompetente prezentas al ni la leĝojn de la versfarado en la esperanta Iingvo. Estas la laboro de teknikisto, sed ĝi estas farita laŭ tre instiga k nepedanta maniero. Oni bone komprenu, ĝi neniel utilus al homo, kiu ne havas la kapablon, la talenton poezie senti k percepti. Sed kiel inspirita muzikisto devas koni pri la tekniko de sia arto por akiri altan kvaliton en sia kreado, tiel ankaŭ la talento- plena poeto profiton havos el verko, kiu sciigas lin laŭ racia maniero pri la metodoj de versfarado, kiuj kuŝas ĉe la fundo de lia intuicia kreado. Certe, eĉ nesciante pri metriko, ne havante ĉemane rimar-vortaron, poeto, kiu bone ellernis la esperantan liugvon, scios fari senriproĉajn versojn, k precipe — li scios trovi la al iu anima stato adekvatan metrikan forra- on, k la ritmon, kiu prefere konvenas por esperanta versajo. Tio tamen nc malnecesigas tiajn sistemajn studojn, kia estas ĉi tiu.

Rilate la punkton „neologismoj“ k ,,poeziaj fakvortoj44 rai opinias, ke W. subtaksas la danĝcron, kiun entenas la ekuzado de granda aro da novaj, nefundamentaj vortoj. Kvankam lia tezo estas hone argumentita, ŝajnas al mi, nunterape almenaŭ, malpli domaĝe, ke la esperantistaj poetoj prenu sur sin la malorportunojn, kiuj rezultas iagrade el la malriĉo k por poezio nesufiĉe reliefiga esprimpovo .de 1’ fundamenta radikaro, ol ke ili portu per siaj versoj plenŝtopitaj de neologismoj la

99

konfazon en 1« vicojn de P esperantista legantaro. Cetere kiom da kunmetitaj rortoj, formitaj iaŭ la Fundamento, havas an* koraŭ tute ne eiĉerpitan poezian esprimforton!

Faris al la aŭtoro prandan plezuron, verki sian studon, k tio estas esence grava faktoro por la sukceso. Sendube ĝi do trovos legantaron. kiu same pleture ĝuos tiujn kompetentulajn rimarkoju, kiel ankaŭ la poezian parton verkitan de Kalocsar. Ci-lasta, ni volas parenteze rimarkigi, en sia „Arto poctikak‘ lerte parafrazas (estus nejusta troigo diri: parodias) famkonat* ajn versojn el la Gete (Goethe)-a „Faŭsto“. *

N. Bartelmes.

Prof. Dr. Gohl. Ausfiihrliche Sprachlehre Hes Esperanto (De- tala Gramatiko de E.). F. Ellersiek, Berlin. 1932. 296 pĝ, 4.50 mk. g.

Jen verko, kies gravon oni ne povas troigi. Ci apartenai al la kategorio de tiuj sciencaj k metodaj esploroj, kiuj ek- floris precipe depost la granda milito, k ĝi meritas rangon ititer la Wuster-enciklopedio k la Plena Vortaro de SAT. Ncniam ĝis nnn lernantoj ĝuis tiel detalan k ampleksan gramatikon. Ci liveras respondojn al ĉiuj duboj de la lingvuzo, k respond- ojn plejofte trafajn. Kompreneble nenia boma verko povas esti vere kompleta, k oni povas noti mankojn — ekz. la Zamen- hofan uzadon de PRI prefikse (priparoli, priplanti ktp), kiun mi studis en la P. V., aŭ la uzadon de UM kun signifo de torturo (pendumi, palisumi, dekumi ktp), ankaŭ studitan en la P. V. En- estas kelkaj malĝustaĵoj: la uzado de tiu sama UM kun la signifo de IZ (orumi, sapumi ktp) estas pli k pli kaduka. Enestas eĉ gravaj eraroj, kiel la uzo de akuzativo post prepozicioj ne montr- antaj direkton: „la grenado falis apud la domon — tio estas metita ekstcr dubon — ŝi metis la sukerujon inter la sinjorinojn“ (pĝ 128) sonas kiel barbarajoj. Sed entute samaj riproĉindaĵoj estas malmultaj - k la zorgo, kun kiu la aŭtoro studis la mult- ajn tradukeblojn de mŭssen, sollen , dŭrfen ktp alporta» grandan profiton al ĉinj germanlingvanoj. Eĉ al alilingvanoj ĝi certe ne estos senutila, pro sia riĉa kolekto da ekzemploj, rimarkoj. kcnsiloj k reguloj.

Unu ĝeueralan kritikon tamen mi volas vortigi. Estas vere strange. ke esp-istoj, t.e. homoj oprobantaj k propagandantaj lingvon internacian, penegas por elpeli el sia propra lingvo ĉiujn jam internaciajn terminojn. Dum ekzistas en germana la vortoj „Gramatik, Substantiv, Adjekliv, Verb*4 ktp, kiujn uzadis jam de longe preskaŭ ĉiuj filologoj, d-ro Gohl sisteme anstataŭ- igas ilin per propre germanaj kunmetaĵoj, inter kiuj kelkaj estas vrre kuriozaj monstroj: Mittelteort (= mezvorto) anst. Partizip — zielloses Tatigkeitstcort (= sencela agadvorto) anst. Intransitives \erb — W enfallerganzung (= kiunkazplenigo) anst. direktes Objekt. Tia metodo — sufiĉe eksterordinara, por bezoni specialan klarigon en la antaŭparolo — prezentas en esp-a libro esencan kontraŭecon al la spirito k principoj de la instrn- ata lingvo, k aiiflanke tiu lingva ŝovinismo, kiu estus eble pravigebla en poezia verko, estas tute absurda en teknika kom- pilo. Ci estas bedaŭrinda makulo en tiu cetere tre bona verko.

G. W.

NIA POŜTO

L. /?., Wiener Neusladt. Via manuskripto estas tro longa por „LNE‘*. Krome ĝi en la nuna formo ne estas presebla, ĝi bezon- ns prilaboron. Lit. Sekcio.

8094. — Cu ĉiuj tri partoj de 1’sendita manuskr. estas de la sama aŭtoro? Kiel li nomiĝas? E1 kiu lingvo estas farita la traduko? Fonto? — Red.

13 371. — Diskutebla ĝi estas, sed ĉu akceptebla ni ne jam scias. 7 161. — Certe mi ankaŭ preferas la lastan. Adm.

KORESPONDADO

AtJSTRIO

S-ano Josef Reautschnig, libristo, Zeltureg 1 , Stirio, interŝ. PI, kĉl. Tre dezirataj estas PI el: Afriko, Anglio, Francio, Hispanio k nordaj landoj.

Multaj K-dinoj k K-doj (14 — 40 j.) atendas L, PK, PI el ĉl., pri ĉ. temoj, ankaŭ kolektive pri ekonomio k politiko. Skribu al: K-dino Elise Zocbling, Hohenberg, N. 0.

K-do Emil Zach, Blumau am Steinfeldt, N. 0., kĉl, escepte Germanio.

FRANCIO

K-do A. Caubel, 23, rue des Vieux-Remparta, Dunkerque (Nord), 28-j. impostisto, L, PK, kĉl. Respondos.

Malakoff-a lab. esp. grupo dez. kor. knn grupo aŭ K-doj el Sovetio , Japanio aŭ Cinio, 6 villa Sabot, Malakoff , Seine.

GERMANIO

K-do Ew. Meyer, Cunnersdorf b. KdnigssteinlSa., kĉl, PI, PM, L, ankaŭ pri aliaj temoj. Certe resp.

Longjara PM-kolektanto interi. 50 div. de la Saarlando kuu- traŭ sama kvanto de a. 1. Unua sendo petata. Resp. gar. Adr.: K-do Alfred Richter, Geilenkirchener Str. 425, Merkslein II (Aachen).

15 gelernantoj dez. interŝ. PI kĉl. Gek-doj. Skribn al: K-do Emil Riegsinger, Friedhofstr. 77, TailfingenlWttbg.

HISPANIO

K-doj, „Ciam Esperanto*4, Callosa de Legura (Alicante), or- ganizas por januaro ekspozicion. Sendn al ni tion, kion vi volas.

NEDERLANDO

15 lernantoj dez. komunan koresp. kĉl pri politiko. Skribu al: K-Jo Cor. ‘v. Essen, Westerbceksfraat 80, Rotterdam.

Adressanĝo. — K do Joh. M. Marse, loĝas nun: Schutterstr. 14, Leiden , intcrŝ. PM.

NORVEGIO

Nia grupo „Progreso“ en urbo Ilamar, dez. kolektivan ko- resp-adon pri ĉ. temoj kĉl. Skribu al: K-do Georg Syversen, Loten , st.

SOVETIO

K-do L. Kaplan, studento, Brjusovski per. 2, korp. A, kv. 6, Moskvo 9 , dez. kor. kĉl, precipe kun Francio, pri Iiteraturo k arto.

K-do A. A. Pluto , filologo k fremdlingva instruisto, ul. Koro- lenko 6 6a, Kiev, serĉas seriozan kŭr-adon knn samfakanoj ĉl. pri novaj vojoj en lingvo-scienco k metodoj de instruado, interŝ. presmaterialon.

SVEDIO

K-do Vilhelmo Dahlman, Sundby 3, Karstad, kĉl , pri ĉ. temoj, L, PI.

K-do Henry Nilsson, Tragardsgat. 9, Ratorp, Karlstad , kĉl, PI, PM.

AI tutmonda e s p e r a n t i 8 t a r o !

Lab. Esp. Societo „Antaŭen“, R. Joaquim Casimiro 38, l*o, D-o„ Lisboa (Portugalio), okazigas la 15-an de decembro varb- celan esp. feston. Por pruvi la taŭgecon de esp-o sendu al ni multnombrajn «alutleterojn k PK.

KURSGVIDANTOJ LEGU! ! !

Kiuj gvidantoj de koraenca kurso volag sendi al mi adresaron de siaj lernantoj por ekkorespondigi? Se mi havas tro, mi penos el ĉin kurso kiel eble plej grandan kvanton. Kiu gvidanto de infankurso komenca povas liveri infanadresojn? Sendu senpro- krasie! — Simon Aarse. Rastengatan 15 I p. i.: Landfelt, Sund- byberg, Svedio.

HELPU!

La 30. decembro „Latvia Socialdemokrata Lab. ŝirmligo“ („Stradnieku Sports un Sargs“ SSS) (I. Riga-a distrikto) post fermo de Tunua lingva knrso aranĝas vastan migrantan ekspozi- cion. Ni petas vin sendi div. propagandilojn, gazetojn, afiŝojn, flugfolietojn, salutlet., fotojn k. a. — Antaŭdankante ni ĉiam estas pretaj servi al vi. La sendaĵojn adresu jene: Riga, Latvio, Bruninieku str. 29 Popoldomo (Por „ŝirmligo“ 1. distrikto).

IIMUNHM

Abonantoj de „S-ulo“!

Kiel kutime finiĝas kun decembro preskaŭ ĉiuj abonoj k aktivaj mem- brecoj. Nia admonprocedo estas Jena: Porla landoj, kie ni havas poŝt- ĉekajn kontojn, ni simple admonas per poŝtĉekaj pagiioj k en landoj, kie nl ne posedas tiajn kontojn, ni admonas per la konataj admoniloj.

. Ni ĝentile petas la abonantojn atenti ĉi tiun fakton k ĝustatempe renovigl la abonon por eviti eksped-inter- rompon. — Administracio.

■ ■ •■■■■■

REDAKTEJO: 14, av de Corbira, Parls 12e. ADMINISTREJO: R. Lerĥner, Kolmstr. 1 , Leipzig O 27.

100

Presejo: Oscar Wettig, Celniuu«n (Cermanio)